Ψωμί σίκαλης, βρώμη, λαχανικά, μούρα και λιπαρά ψάρια αποτελούν βασικά τρόφιμα της σκανδιναβικής διατροφής, που συχνά αποκαλείται «μεσογειακή διατροφή του Βορρά». Το διατροφικό αυτό πρότυπο δίνει έμφαση σε φυτικές και ελάχιστα επεξεργασμένες τροφές και έχει μελετηθεί για τη σχέση του με την καρδιαγγειακή υγεία, τον διαβήτη και τη μακροζωία.
Τα πιθανά οφέλη του παρουσιάζουν στο The Conversation οι Daniel Borch Ibsen, αναπληρωτής καθηγητής Διατροφής και Καρδιομεταβολικών Νοσημάτων, Christina C. Dahm, καθηγήτρια Επιδημιολογίας, και Michael Fridén, μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Τμήμα Κλινικής Ιατρικής και στο Steno Diabetes Centre του Πανεπιστημίου Aarhus.
Τι περιλαμβάνει το σκανδιναβικό πρότυπο
Στη βάση του βρίσκονται δημητριακά όπως η σίκαλη και η βρώμη, καθώς και ριζώδη λαχανικά, λάχανο, μήλα, αχλάδια και μούρα. Σημαντική θέση έχουν επίσης τα λιπαρά ψάρια, όπως ο σολομός, η ρέγγα και το σκουμπρί. Το κραμβέλαιο χρησιμοποιείται ως πηγή ακόρεστων λιπαρών.
Οι ειδικοί αποδίδουν ιδιαίτερη σημασία στον συνδυασμό αυτών των τροφών. Όπως σημειώνουν:
«Η σίκαλη, η βρώμη και τα λαχανικά προσφέρουν διαφορετικούς τύπους φυτικών ινών, οι οποίες συμβάλλουν στη ρύθμιση της χοληστερόλης και του σακχάρου και στην καλή λειτουργία του πεπτικού συστήματος. Τα λιπαρά ψάρια και το κραμβέλαιο παρέχουν ακόρεστα λιπαρά, ενώ τα φρούτα και τα μούρα είναι πηγές αντιοξειδωτικών συστατικών. Την ίδια στιγμή, το συγκεκριμένο μοντέλο διατροφής περιλαμβάνει συνήθως λιγότερη ζάχαρη και κορεσμένα λιπαρά».
Τα ευρήματα από τις μελέτες
Σε μελέτη με 57.053 Δανούς, οι οποίοι παρακολουθήθηκαν επί 12 χρόνια, εξετάστηκε ο βαθμός στον οποίο ακολουθούσαν το παραδοσιακό σκανδιναβικό διατροφικό πρότυπο. Οι άνδρες με τη μεγαλύτερη προσήλωση σε αυτό εμφάνισαν 36% χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου από εκείνους που το ακολουθούσαν λιγότερο.
Άλλες μελέτες έχουν συσχετίσει τη σκανδιναβική διατροφή με χαμηλότερο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2, καρδιαγγειακών παθήσεων και εγκεφαλικού επεισοδίου.
Επιπλέον, σε σουηδική μελέτη διάρκειας 12 μηνών, οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να κάνουν συγκεκριμένες αλλαγές στο διαιτολόγιό τους. Μεταξύ άλλων, αντικατέστησαν το λευκό ψωμί και τα ζυμαρικά με χυλό βρώμης και ψωμί σίκαλης, το βούτυρο με κραμβέλαιο και αύξησαν την κατανάλωση μήλων, μούρων, λάχανου και λιπαρών ψαριών. Όσοι ακολούθησαν το πρόγραμμα παρουσίασαν βελτιώσεις σε παράγοντες που συνδέονται με χρόνια νοσήματα: στο σάκχαρο, στη χοληστερόλη, στο λίπος του ήπατος και στους δείκτες φλεγμονής.
Οι ομοιότητες και οι διαφορές με τη μεσογειακή διατροφή
Και τα δύο πρότυπα δίνουν προτεραιότητα στα φυτικά τρόφιμα, στα δημητριακά ολικής άλεσης, στα ψάρια και στα ακόρεστα λιπαρά, ενώ περιορίζουν το κόκκινο κρέας και τα επεξεργασμένα τρόφιμα.
Η κύρια διαφορά σχετίζεται με τα προϊόντα που είναι παραδοσιακά διαθέσιμα σε κάθε περιοχή. Στη μεσογειακή διατροφή ξεχωρίζει το ελαιόλαδο, ενώ στη σκανδιναβική χρησιμοποιείται κυρίως κραμβέλαιο και αξιοποιούνται τρόφιμα που καλλιεργούνται ή αλιεύονται στη βόρεια Ευρώπη.
Ποιες συνήθειες μπορούν να ενταχθούν στο καθημερινό διαιτολόγιο
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν χρειάζεται να εγκαταλείψουμε τη μεσογειακή διατροφή για να υιοθετήσουμε πρακτικές από το σκανδιναβικό μοντέλο. Προτείνουν περισσότερο ψωμί σίκαλης και βρώμη αντί για επεξεργασμένα δημητριακά, συχνότερη κατανάλωση λαχανικών, οσπρίων και ψαριών, καθώς και επιλογή ακόρεστων λιπαρών αντί για κορεσμένα. Συστήνουν, παράλληλα, τον περιορισμό των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, των γλυκών και των σνακ.
Όπως καταλήγουν:
«Είναι επίσης σημαντικό να θυμόμαστε ότι μια υγιεινή διατροφή δεν εξαρτάται από συγκεκριμένες “υπερτροφές” ή εξωτικά συστατικά. Αντίθετα, η σκανδιναβική διατροφή αναδεικνύει την αξία των απλών, τοπικών και ελάχιστα επεξεργασμένων τροφίμων. Τελικά, όμως, οι πιο υγιεινές διατροφικές συνήθειες δεν βασίζονται στην τελειότητα, αλλά σε σταθερές και ισορροπημένες επιλογές που μπορούν να ενσωματωθούν στην καθημερινή ζωή».
