Το υγρό στα αυτιά είναι µια πάθηση πολύ συχνή στα παιδιά της προσχολικής ηλικίας, µε αποτέλεσµα µια µικρού ως µέτριου βαθµού παροδική απώλεια ακοής. Ας δούµε τι το προκαλεί, ποια είναι τα συµπτώµατα και πώς αντιµετωπίζεται.
Για το λόγο αυτό ρωτήσαμε την κ. Μαριάννα Καρέλα, MSc, MRCS(Ed), DOHNS, Ωτορινολαρυγγολόγος, Χειρουργός Κεφαλής και Τραχήλου Παιδο-ωτορινολαρυγγολόγος Συνεργάτης ΙΑΣΩ Παίδων – ΙΑΣΩ General.
Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, ευτυχώς, το υγρό στα αυτιά υποχωρεί χωρίς επιπλοκές. Παρ’ όλα αυτά, η παραµονή του στα αυτιά για µεγάλα χρονικά διαστήµατα είναι ύπουλη, γιατί
σχετίζεται µε διαταραχές λόγου και µαθησιακές δυσκολίες στη µετέπειτα σχολική ζωή. Είναι, λοιπόν, απαραίτητη η έγκαιρη διάγνωση και αντιµετώπισή του.
Πώς είναι η ανατοµία του αυτιού και πώς ακούµε;
Το ανθρώπινο αυτί χωρίζεται σε τρία µέρη: στο έξω, το µέσο και το έσω αυτί. Ο ήχος µεταδίδεται µε τη µορφή κύµατος. Τα ηχητικά κύµατα προσλαµβάνονται από το έξω αυτί, φτάνουν στο
τύµπανο, το χτυπούν και το κάνουν να δονείται. Πίσω από το τύµπανο βρίσκονται τρία µικροσκοπικά οστά (οστάρια). Όταν το τύµπανο δονείται, η δόνηση µεταδίδεται στα οστάρια του µέσου
ωτός και µέσω αυτών στον κοχλία του έσω αυτιού. Ο κοχλίας µετατρέπει τις δονήσεις σε ηλεκρικά σήµατα, που µε το νεύρο της ακοής στέλνονται στον εγκέφαλο. Ο εγκέφαλος αντιλαµβάνεται αυτά τα ηλεκτρικά σήµατα σαν τον ήχο που τα προκάλεσαν. Το µέσο αυτί, πίσω από το τύµπανο, είναι γεµάτο µε αέρα και αερίζεται από τη µύτη όπου επικοινωνεί στο πίσω µέρος της µε ένα λεπτό σωληνάκι, την ευσταχιανή σάλπιγγα.
Τι είναι το υγρό στα αυτιά;
Υγρό στα αυτιά (εκκριτική ωτίτιδα ή καταρροϊκή ωτίτιδα), σηµαίνει ότι το µέσο αυτί γεµίζει µε υγρό αντί µε αέρα. Το υγρό αυτό συνήθως είναι παχύρευστο σαν βλέννη (glue ear) και µειώνει τις δονήσεις του τυµπάνου και των οσταρίων που προκαλεί ο ήχος. Έτσι, ο κοχλίας παράγει χαµηλότερης έντασης ηλεκρικά σήµατα και ο εγκέφαλος αντίστοιχα αντιλαµβάνεται ήχους χαµηλότερης έντασης (βαρηκοΐα τύπου αγωγιµότητας).
Τι προκαλεί το υγρό στα αυτιά;
Ο µηχανισµός δεν είναι πλήρως γνωστός. Η πιθανότερη αιτία είναι η δυσλειτουργία της ευσταχιανής σάλπιγγας. Μπορεί να οφείλεται σε ανατοµικά αίτια (στενή σάλπιγγα), σε απόφραξη
(κρεατάκια στη µύτη), σε φλεγµονή (πολλές αναπνευστικές ιώσεις) ή σε συνδυασµό των ανωτέρω. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο αέρας στο µέσο αυτί διαφεύγει στα περιβάλλοντα κύτταρα και
η αρνητική πίεση που δηµιουργείται προκαλεί το υγρό να βγει από τα κύτταρα και να αντικαταστήσει τον αέρα.
Πόσο συχνό είναι το υγρό στα αυτιά;
Είναι πολύ συχνό στα παιδιά, αφού σε ποσοστό 80%, µέχρι την ηλικία των δέκα ετών παρουσιάζουν τουλάχιστον ένα επεισόδιο µε υγρό στα αυτιά. Πιο συχνά κάνουν υγρό παιδιά ηλικίας ενός
έως έξι ετών. Τα επεισόδια µπορεί να είναι επαναλαµβανόµενα. Τα περισσότερα παιδιά ξεπερνούν το πρόβληµα µετά τα δέκα έτη. Τα µικρά παιδιά που πηγαίνουν παιδικό σταθµό ή έχουν
µεγαλύτερα αδέλφια ή ζουν σε σπίτι που καπνίζουν, έχουν µεγαλύτερες πιθανότητες να κάνουν υγρό στα αυτιά. Τα παιδιά που έχουν θηλάσει έξι µήνες έχουν λιγότερες πιθανότητες να
κάνουν υγρό στα αυτιά. Το υγρό στα αυτιά συµβαίνει και στην ενήλικη ζωή.
Ποια είναι τα συµπτώµατα που προκαλεί το υγρό στα αυτιά;
• Μειωµένη ακοή
Η ακοή µειώνεται όσο το υγρό παραµένει στο µέσο αυτί. Όταν το υγρό φύγει, η ακοή αποκαθίσταται πλήρως.
• Παροδικός πόνος ή αίσθηµα βάρους στο αυτί
Ο πόνος δεν είναι χαρακτηριστικό σύµπτωµα, όµως κάποιες φορές µπορεί το παιδί να παραπονείται για ήπιο πόνο που διαρκεί λίγο. Όταν ο πόνος είναι έντονος και επίµονος, το παιδί πρέπει να ελέγχεται για οξεία µέση ωτίτιδα.
• Βουητά (εµβοές)
Τα βουητά περιγράφονται συχνότερα από µεγαλύτερα παιδιά, γιατί δεν είναι εύκολα αντιληπτά.
• ∆ιαταραχές ισορροπίας
Ένα παιδί αδέξιο και επιρρεπές σε πτώσεις πέραν του φυσιολογικού για την ηλικία του, πρέπει να ελέγχεται για υγρό στα αυτιά.
• Προβλήµατα συµπεριφοράς
Εάν το παιδί δεν ακούει καλά για µεγάλο χρονικό διάστηµα, λόγω παραµονής του υγρού στα αυτιά, τότε µπορεί να γίνει νευρικό και ευερέθιστο, καθώς µπορεί να µην αντιλαµβάνεται εύκολα τι συµβαίνει γύρω του και να δυσκολεύεται να συµµετέχει ενεργά σε δραστηριότητες. Μπορεί το παιδί να είναι υπερβολικά ήσυχο µε προβλήµατα κοινωνικοποίησης. Επίσης, έρευνες έχουν δείξει συσχέτιση του υγρού στα αυτιά µε το σύνδροµο της υπερκινητικότητας και µε αγχώδεις διαταραχές ή κατάθλιψη.
• ∆ιαταραχές λόγου και µαθησιακές δυσκολίες
Έρευνες έχουν δείξει ότι παιδιά µε παρατεταµένο υγρό στα αυτιά έχουν αυξηµένη πιθανότητα να παρουσιάσουν καθυστέρηση στην οµιλία, δυσκολίες στην άρθρωση και κακές σχολικές
επιδόσεις, λόγω αδυναµίας συγκέντρωσης και κατανόησης συγκριτικά µε τα υπόλοιπα παιδιά.
Πώς γίνεται η διάγνωση του υγρού στα αυτιά;
Οι γονείς, εφόσον έχουν κάποια υποψία ότι το παιδί δεν ακούει καλά, θα πρέπει να συµβουλευτούν έναν ωτορινολαρυγγολόγο εξειδικευµένο στα παιδιά. Ο ειδικός θα εξετάσει το παιδί και θα
διενεργήσει κάποια τεστ ανάλογα µε την ηλικία του. Το τυµπανόγραµµα είναι ένα τεστ που δείχνει την ύπαρξη ή µη υγρού στα αυτιά. Το ακοόγραµµα µετράει το βαθµό απώλειας ακοής και διενεργείται συνήθως σε παιδιά άνω των τεσσάρων. Η παιχνιδοακοοµετρία είναι εφικτή και σε παιδιά τριών ετών. Παιδιά µε διαταραχές λόγου, προβλήµατα συµπεριφοράς ή µαθησιακές δυσκολίες, πρέπει να ελέγχονται από ωτορινολαρυγγολόγο προτού προβούν σε οποιαδήποτε άλλη θεραπεία. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το υγρό στα αυτιά πρέπει να αντιµετωπίζεται άµεσα.
Ποια είναι η θεραπεία του υγρού στα αυτιά;
• Απλή παρακολούθηση
Στο 50% των περιπτώσεων, το υγρό στα αυτιά υποχωρεί µόνο του, χωρίς θεραπεία, στους τρεις µήνες από το επεισόδιο. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων υποχωρεί στο έτος. Το υγρό
µπορεί αρκετά συχνά να υποτροπιάσει. Εποµένως, χρήζει µακροχρόνιας παρακολούθησης από τον ωτορινολαρυγγολόγο µέχρι το παιδί να ξεπεράσει πλήρως το πρόβληµα.
• Φαρµακευτική αγωγή
Οι θεραπείες µε φάρµακα όπως αντισταµινικά, αντιβιοτικά, στεροειδή ή οµοιοπαθητικά, δεν έχουν αποδειχθεί ότι βοηθούν και δεν ενδείκνυνται, εκτός αν υπάρχουν άλλα συνοδά συµπτώµατα που να δικαιολογούν τη θεραπεία.
• Θεραπεία µε µπαλονάκι
Έχει αποδειχτεί από µελέτες, ότι φυσώντας ανά τακτά χρονικά διαστήµατα ένα ειδικό µπαλονάκι (Otovent balloon), σε ορισµένες περιπτώσεις µπορεί να υποχωρήσει πιο γρήγορα το
υγρό. Συστήνεται συνήθως σε µεγαλύτερα παιδιά, που είναι πιο συνεργάσιµα.
• Χειρουργική θεραπεία
Η χειρουργική θεραπεία συστήνεται εφόσον το παιδί έχει υγρό στα αυτιά για ένα διάστηµα τουλάχιστον τριών µηνών και µε αποδεδειγµένη ήπια βαρηκοΐα. Το χειρουργείο είναι µία µικρή
επέµβαση υπό γενική αναισθησία. Γίνεται µία µικρή τοµή στο τύµπανο του ασθενούς, το υγρό αναρροφάται και τοποθετείται στο τύµπανο ένας µικροσκοπικός σωλινίσκος αερισµού. Το
σωληνάκι παραµένει στο τύµπανο κατά µέσο όρο 6-12 µήνες και συνήθως βγαίνει από µόνο του, οπότε και η τοµή κλείνει γρήγορα.
Συχνά συστήνεται να γίνει παράλληλα και αδενοειδεκτοµή. Η επέµβαση αυτή συνιστά στην αφαίρεση των αδενοειδών εκβλαστήσεων (κρεατάκια), που βρίσκονται στο πίσω µέρος της
µύτης και µπλοκάρουν συχνά την παροχέτευση του αυτιού από την ευσταχιανή σάλπιγγα.
Υγρό στα αυτιά µε λίγα λόγια
• Το υγρό στα αυτιά είναι συχνό στα παιδιά
• Προκαλεί πτώση της ακοής
• Στις περισσότερες περιπτώσεις υποχωρεί χωρίς θεραπεία,
µετά από λίγες βδοµάδες ή µήνες
• Μπορεί να εµφανιστεί περισσότερες από µία φορές, αλλά
σπάνια παραµένει µετά την ηλικία των 7-8 ετών
• Φαρµακευτική αγωγή δεν είναι συνήθως απαραίτητη, ενώ
φύσηµα µε ένα ειδικό µπαλονάκι µπορεί να βοηθήσει σε
ορισµένες περιπτώσεις, κυρίως µεγαλύτερα παιδιά
• Σε περίπτωση που το υγρό επιµένει ή δηµιουργεί σοβαρές επιπλοκές, χρήζει επέµβασης που ονοµάζεται µυριγγοτοµή και εισαγωγής σωλινήσκων αερισµού.
