Λένε συχνά, ότι τα βιβλία σώζουν ζωές. Τι περισσότερες φορές, όσο αληθινά κι αν το βιώνουμε αυτό ως συναίσθημα, πρόκειται για σχήμα λόγου. Μία φορά στα -απίθανα ή τραγικά- χρονικά, όμως, η φράση αυτή αγγίζει την πραγματικότητα και τα βιβλία γίνονται, για κάποιους ανθρώπους, σανίδες σωτηρίας.
Μια τέτοια περίπτωση αποτελεί το βιβλίο A Velocity of Being: Letters to a Young Reader (Μια ταχύτητα του Όντος: Γράμματα σε έναν Νέο Αναγνώστη), μια συλλογή πραγματικών, εικονογραφημένων γραμμάτων, τα οποία δείχνουν την μετασχηματιστική και υπερβατική ισχύ του διαβάσματος, από ορισμένους φωτισμένους ανθρώπους που δίνουν έμπνευση σε όλους εμάς, τους πιο… θνητούς. Ενδιαφέροντα γράμματα από κορυφαίους επιστήμονες, καλλιτέχνες, αλλά και συγγραφείς, περιλαμβάνει αυτή η συλλογή, όμως το ένα που ξεχωρίζει ανάμεσά τους προέρχεται από την λιγότερο γνωστή Helen Fagin.
Η Helen ήταν 21ός έτους όταν, μαζί με την οικογένειά της, φυλακίστηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης της Βαρσοβίας, κατά τη ναζιστική κατοχή στην Πολωνία. Εκείνη και οι αδερφές της κατάφεραν να ξεφύγουν, αλλά κατά το Ολοκαύτωμα έχασαν και τους δύο τους γονείς. Η Helen έφτασε στην Αμερική χωρίς να γνωρίζει ούτε λέξη Αγγλικών, κι όμως κατάφερε όχι μόνο να σπουδάσει, αλλά και να πάρει Διδακτορικό και να διδάξει λογοτεχνία για περισσότερες από δύο δεκαετίες. Αφιέρωσε τη ζωή της μελετώντας τις πιο σκοτεινές στιγμές της ανθρώπινης ιστορίας και έπαιξε σημαντικό ρόλο στη δημιουργία του Μνημείου Ολοκαυτώματος στη Ουάσινγκτον. Μέχρι σήμερα, στα 101 χρόνια της, παραμένει «ατρόμητη» αναγνώστρια λογοτεχνίας και ηθικής λογοτεχνίας και η συζήτηση μαζί της είναι -όπως λένε- απολαυστική!
Σε μία από αυτές τις συζητήσεις που είχε μαζί της αναφέρεται η Maria Popova, συντάκτρια του brainpickings.org, κατά την οποία η Fagin της μίλησε για ένα βιβλίο -ένα συγκεκριμένο βιβλίο- το οποίο έγινε γραμμή ζωής για τα έφηβα κορίτσια στο σχολείο που η ίδια είχε «στήσει» κρυφά μέσα στο Γκέτο. Το βιβλίο αυτό έγινε αντίδοτο στις αμέτρητες προσβολές κατά της αξιοπρέπειάς τους από τους Ναζί: Μία από αυτές ήταν και η άρνηση στη βασική εκπαίδευση. Αυτό που είπε, απευθυνόμενη ειδικά στους νέους αναγνώστες, αξίζει να το διαβάσουμε όλοι, μικροί και μεγάλοι:
«Αγαπητέ Φίλε,
Μπορείς να φανταστείς έναν κόσμο χωρίς πρόσβαση στο διάβασμα, στη μάθηση, στα βιβλία;
Στα 21 μου, κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, εκδιώχθηκα σε Γκέτο της Πολωνίας, όπου το να σε έπιαναν οι Ναζί να διαβάζεις οτιδήποτε που είχαν απαγορεύσει σήμαινε, στην καλύτερη περίπτωση, σκληρή καταναγκαστική εργασία, στη χειρότερη: θάνατο.
Εκεί, οργάνωσα ένα κρυφό σχολείο, προσφέροντας στα Εβραιόπουλα δυνατότητα στη βασική εκπαίδευση που τους είχαν αρνηθεί οι δικτάτορες. Πολύ σύντομα, όμως, κατάλαβα, ότι με το να διδάσκω στις ευαίσθητες αυτές παιδικές ψυχές Λατινικά και Μαθηματικά, τους στερούσα κάτι πολύ πιο ουσιαστικό –αυτό που είχαν ανάγκη δεν ήταν στείρα γνώση, αλλά ελπίδα. Ελπίδα όπως αυτή που έρχεται όταν μεταφέρεσαι σε έναν φανταστικό κόσμο πιθανοτήτων.
Κάποια μέρα, λες και μάντεψε τις σκέψεις μου, ένα κορίτσι με παρακάλεσε: “Θα μπορούσες να μας αφηγηθείς ένα βιβλίο, παρακαλώ;”
Είχα περάσει το προηγούμενο βράδυ διαβάζοντας το Όσα Παίρνει ο Άνεμος –ένα από τα λίγα λαθραία βιβλία που κυκλοφορούσαν ανάμεσα σε ανθρώπους εμπιστοσύνης από ένα υπόγειο κανάλι του Γκέτο, με τον όρκο τιμής, ότι θα διαβάζουμε μόνο νύχτα, στα κρυφά. Κανείς δεν επιτρεπόταν να κρατά το βιβλίο για περισσότερο από ένα βραδύ –με τον τρόπο αυτό, αν το κατήγγειλε κανείς, αυτό θα είχε ήδη αλλάξει χέρια μέχρι να έρχονταν οι Ναζί να ψάξουν.
Διάβαζα το Όσα Παίρνει ο Άνεμος από την Δύση μέχρι το Ξημέρωμα και ακόμα το είχα στο μυαλό μου, οπότε κάλεσα τις μικρές ονειροπόλες στο ταξίδι μου. Καθώς τους αφηγούμουν το βιβλίο, μοιράζονταν τους έρωτες και τις δοκιμασίες του Rhett Butler και της Scarlett O’Hara, της Ashley και της Melanie Wilkes και για μία μαγική ώρα ταξιδέψαμε όλοι μαζί σε έναν κόσμο όχι θανάτου, αλλά καλών τρόπων και φιλοξενίας. Όλα τα πρόσωπα των παιδιών φώτισαν με ζωτικότητα!
Ένα χτύπημα στην πόρτα διέλυσε τον ονειρικό κόσμο μας. Καθώς η τάξη έβγαινε ήσυχα έξω, ένα χλωμό κορίτσι με πράσινα μάτια, γύρισε προς το μέρος μου με δακρυσμένο χαμόγελο και μου είπε: Σε ευχαριστώ τόσο πολύ γι’αυτό το ταξίδι σε έναν άλλο κόσμο. Μπορούμε σε παρακαλώ να το ξανακάνουμε σύντομα; Της υποσχέθηκα πως θα το κάναμε, παρόλο που αμφέβαλλα ότι θα έχουμε πολλές ακόμα ευκαιρίες. Έβαλε τα χέρια της γύρω μου και της ψιθύρισα: Αντίο, Σκάρλετ. –Νομίζω θα προτιμούσα να είμαι η Μέλανι, απάντησε, παρόλο που η Σκάρλετ θα πρέπει να ήταν πολύ πιο όμορφη.
Καθώς τα γεγονότα στο Γκέτο συνέχιζαν την πορεία τους, πολλές από τις μικρές μου ονειροπόλες έπεσαν θύματα των Ναζί. Από τις 22 μαθήτριές μου, στο κρυφό μου σχολείο, μόνο 4 επέζησαν το Ολοκαύτωμα.
Το χλωμό πρασινομάτικο κορίτσι ήταν μία από αυτές.
Πολλά χρόνια αργότερα, κατάφερα να την εντοπίσω και την συνάντησα στη Νέα Υόρκη. Μία από τις μεγαλύτερες ανταμοιβές της ζωής μου θα είναι πάντα η ανάμνηση της συνεύρεσής μας, όταν με σύστησε στον άντρα της ως την “πηγή της ελπίδας και των ονείρων, σε καιρούς απόλυτης στέρησης και εξαθλίωσης”.
Υπάρχουν καιροί που τα όνειρά μας μάς στηρίζουν περισσότερο από τα γεγονότα. Το να διαβάζεις ένα βιβλίο και να παραδίδεσαι σε μια ιστορία σε κάνει να κρατάς την ανθρώπινη υπόστασή σου ζωντανή.
Ειλικρινώς δική σας,
Helen Fagin»
Δείτε την παρακάτω, να διαβάζει το παραπάνω κείμενο:
