Ο δάσκαλος και συγγραφέας Αντώνης Ζαρίντας μιλά στο Infokids για τη «Μέρα που τελείωσε το παγωτό» και τα fake news

Αν θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε το φαινόμενο με λόγια «της εποχής», θα κάναμε λόγο για «πανδημία fake news».

Τα τελευταία χρόνια με την αλματώδη άνοδο των social media – και όχι μόνο- οι ψευδείς ειδήσεις μετατράπηκαν σε πολιτική στρατηγική, εργαλείο χειραγώγησης, μεταποίησαν την έννοια της ενημέρωσης και της πληροφόρησης. 

Ένα είδος προπαγάνδας που μεταδίδεται τόσο μέσα από τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης, όσο και από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, που σε πολλές περιπτώσεις τα fake news «ανταγωνίζονται» τις αληθείς ειδήσεις. 

Με έναν πρωτότυπο τρόπο, ο σπουδαίος δάσκαλος και συγγραφέας, Αντώνης Ζαρίντας, βάζει τα παιδιά στον «κόσμο» των fake news και μέσα από το παιδικό παραμύθι του με τίτλο «Η μέρα που τελείωσε το παγωτό»  επιχειρεί με έναν υποδειγματικό και συνάμα διασκεδαστικό τρόπο, με εικόνες και ρίμες, να διδάξει στις μικρές ηλικίες τι σημαίνει παραπληροφόρηση.

Πρόκειται για το πρώτο ελληνόφωνο παιδικό βιβλίο που πραγματεύεται το μείζον ζήτημα της σύγχρονης εποχής και μεταφέρει την έννοια των παραποιημένων ειδήσεων και των συνεπειών της, καλλιεργώντας την Παιδεία στα Μέσα.

To βιβλίο, σε εικονογράφηση του Βασίλη Γρίβα, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ελληνοεκδοτική σε όλα τα βιβλιοπωλεία της Κύπρου και της Ελλάδας.

Παγωτό.. τελος!

«Χθες βράδυ ένας παγωτατζής έδωσε το τελευταίο παγωτό! Σοκολάτα σε χωνάκι κι από πάνω ένα τραγανούτσικο μπισκοτάκι. Αλήθεια σας το λέω, το σκέφτομαι και μου ’ρχεται να κλαίω! Τίποτα πια δεν θα ’ναι απολαυστικό, ούτε βρίσκω λόγο να χαρώ… Κάτσε να το πω, να το μάθει όλη η χώρα, τώρα που πήρα φόρα!

Και κάπως έτσι, αρχινάει μια αλυσίδα παραπληροφόρησης που βυθίζει τη χώρα σε απόγνωση. Τα παιδιά δεν είναι χαρούμενα. Κι αν δεν είναι τα παιδιά, δεν είναι ούτε οι μεγάλοι. Κι αν δεν είναι όλοι χαρούμενοι, δεν είναι ούτε η χώρα. Κάτι πρέπει να γίνει, έφθασε η ώρα!»

Και κάπως έτσι ξεκινά  η ιστορία…

Ο κ. Αντώνης Ζαρίντας με αφορμή αυτήν την… «Μέρα που τελείωσε το παγωτό» μιλά στο Infokids.cy για την έμπνευσή του, το πώς μπορούμε να μάθουμε στα παιδιά από μικρά να ξεχωρίζουν το ψέμα από την αλήθεια, αλλά και τον ρόλο του βιβλίου στην εποχή της touch screen.

Κύριε Ζαρίντα, ποια ήταν η έμπνευσή σας για να γράψετε ένα παιδικό βιβλίο με κεντρική ιδέα τα fake news;

Ανέκαθεν έγραφα, κυρίως, ακαδημαϊκά κείμενα για μεγάλους. Η πίστη όμως και η ανυπόμονη λαχτάρα μου για έναν πιο όμορφο κόσμο με έκαναν να στραφώ στον ανόθευτο κι άδολο κόσμο των παιδιών, ως ένα ασφαλές καταφύγιο από την ταραχή του κόσμου. Εισέρχομαι, λοιπόν, στον αγνό τους κόσμο, κομίζοντας την υπόσχεση ότι το αύριο θα είναι φιλόξενο. Ως εκ τούτου, η έμπνευση ήταν και είναι τα παιδιά και φυσικά η κόρη μου.

Όσον αφορά το θέμα, προέκυψε μέσα από τις σπουδές μου και δη την ειδικότητά μου: την Παιδεία στα Μέσα. Προσωπικά, η Παιδεία στα Μέσα είναι το «λιμάνι» μου και προσπαθώ να διαδώσω την ιδέα μέσα από διάφορες δράσεις. Αν και πρόκειται για όρο ομπρέλα, που καλύπτει ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, το σημαντικότερα από αυτά θα έλεγα πως είναι οι παραποιημένες ειδήσεις (fake news). Την τελευταία δεκαετία παρατηρείται δραματική αύξηση στην παραγωγή και διασπορά τους, ώστε να μπορούμε να ισχυριστούμε ότι ζούμε σε καιρούς πληροφοριοδημίας. Οι συνέπειες του φαινομένου εντοπίζονται σε κάθε τομέα της ζωής: στην υγεία, την οικονομία, τις ανθρώπινες σχέσεις, την ίδια τη δημοκρατία. Με το βιβλίο αυτό θέλησα να δώσω τη δυνατότητα στα παιδιά να γνωρίσουν με διασκεδαστικό τρόπο το θέμα αυτό, αφού είναι ένα θέμα εξαιρετικά κρίσιμο, μα εξωφρενικά απόν από την παιδική λογοτεχνική θεματολογία.

Πρόκειται για ένα πρωτότυπο βιβλίο για παιδιά που θίγει αυτό το μείζον -ομολογουμένως- ζήτημα. Ποια είναι η ανταπόκριση του κόσμου;

Η αρχική μου αγωνία για το πώς θα υποδεχθεί ο κόσμος το βιβλίο, διασκεδάστηκε ευτυχώς πολύ γρήγορα. Η ανταπόκριση ήταν πολύ θετική, τόσο από τα παιδιά όσο κι από τους μεγάλους, κι αυτό αποτελεί μια σαφής ένδειξη της ανάγκης για επιμόρφωση στο θέμα αυτό, ως επίσης και της παιδικής λογοτεχνίας να στρέψει το βλέμμα στα σύγχρονα διακυβεύματα.

Ως εκπαιδευτικός και ο ίδιος, θεωρείτε ότι θα έπρεπε να υπάρχει στα σχολεία μία ώρα αφιερωμένη στη διδασκαλία για τις παγίδες της παραπληροφόρησης;

Φρονώ ότι θα έπρεπε ήδη η Εκπαίδευση στα Μέσα (Media Education) να αποτελεί βασικό συστατικό της σύγχρονης εκπαίδευσης. Όχι τόσο ως ξεχωριστό μάθημα, αλλά κυρίως ως μια μεθοδολογία που θα διατρέχει ολόκληρο το Αναλυτικό Πρόγραμμα. Στην εποχή της πλήρους μεσοποίησης του πολιτισμού, όπου σχεδόν όλα επιτελούνται διά των Μέσων, ο παραδοσιακός αλφαβητισμός δεν είναι πλέον αρκετός.

Τα παιδιά έχουν δικαίωμα να διδαχθούν και να προετοιμαστούν για τις προκλήσεις του αύριο κι ως εκ τούτου ο γραμματισμός στα Μέσα (Media Literacy) χρειάζεται να αποτελεί την αιχμή της σημερινής εκπαίδευσης. Με τον όρο αυτό εννοούμε την καλλιέργεια ικανοτήτων αποκωδικοποίησης, αξιολόγησης, ανάλυσης και παραγωγής τόσο έντυπων όσο και ηλεκτρονικών μιντιακών προϊόντων. Σημειώνεται ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με οδηγία από το 2009, καλεί τα κράτη-μέλη να συμπεριλάβουν τον γραμματισμό στα Μέσα στα Αναλυτικά Προγράμματα της υποχρεωτικής εκπαίδευσης. Το γεγονός ότι, τόσα χρόνια μετά, η οδηγία αυτή δεν εφαρμόζεται με ουσιαστικό τρόπο αποτελεί μια ασύγγνωστη παράλειψη εις βάρος των παιδιών και της κοινωνίας.

Στην εποχή των tablet και των smartphone, πιστεύετε ότι το βιβλίο μπορεί να γοητεύσει τα μικρά παιδιά; Και πώς μπορούν οι γονείς να τους εμφυσήσουν την αγάπη για τα βιβλία, υπάρχει φόρμουλα;

Πιστεύω ότι όλα μπορούν να συνυπάρξουν κι όλα έχουν ρόλο στη ζωή μας. Στη Φινλανδία, για παράδειγμα, μια τεχνολογικά αναπτυγμένη και μιντιακά εγγράμματη χώρα, τα παιδιά μέχρι και την ηλικία των 8 ασχολούνται καθημερινά λίγο περισσότερο με βιβλία παρά με οπτικοακουστικά Μέσα. Πώς γίνεται αυτό; Πώς τα καταφέρνουν; Αναμφίβολα, τα μαθήματα από τη Φινλανδία είναι πολλά.

Κατά τη γνώμη μου, η φιλαναγνωσία καλλιεργείται, κυρίως, μέσω της συνανάγνωσης, τουτέστιν της συστηματικής ανάγνωσης βιβλίων του γονιού παρέα με το παιδί. Το να διαβάζει ένα παιδί μαζί με τον γονιό του είναι ένας τρόπος να μάθει το παιδί να συνυπάρχει εν αρμονία μαζί με τον άλλον, να μοιράζεται εικόνες, ιστορίες, συναισθήματα. Κι όταν αυτό ξεκινάει από νωρίς γίνεται μια γνώση σωματική, μια σχέση της αγκαλιάς, κατά την Μπετίνα Ντάβου. Η συνανάγνωση, λοιπόν, είναι ένα δώρο ζωής που μπορεί και πρέπει να προσφέρει ο γονιός στο παιδί του.

Όσον αφορά την πανδημία, πόσο επηρέασε αυτή η ιδιάζουσα κατάσταση τα παιδιά τόσο συναισθηματικά, όσο και σε επίπεδο απόδοσης;

Όταν οι μεγάλοι είναι αγχωμένοι τότε, δυστυχώς, υποφέρουν τα παιδιά. Όλη αυτή η πίεση και σύγχυση, λόγω του περίεργου καιρού που ζούμε, συσσωρεύτηκε πάνω στα παιδιά, με επιπτώσεις συναισθηματικές, μαθησιακές, σωματικές κ.λπ. Πρέπει να κάνουμε το παν ώστε να μην επηρεαστεί περαιτέρω η νέα γενιά. Ιδιαίτερα, η έλλειψη επαφής επηρέασε πολύ τα παιδιά, τα οποία είναι φύσει διαχυτικά και τρέφονται με την αγκαλιά. Όπως, εξάλλου, έδειξε ο Χάρι Χάρλοου, με τα περίφημα πειράματά του τη δεκαετία του ‘50, η αφή είναι η κινητήριος δύναμη των ανθρώπων. Με το άγγιγμα η εμπιστοσύνη και η αγάπη μεγαλώνει. Οποιαδήποτε επαφή ανακουφίζει κι ως εκ τούτου είναι ζωτικής σημασίας. Αναρωτιέμαι, η υποχρεωτική αποσύνδεση του ανθρώπου από την απτική όαση του συνανθρώπου του, τι ζημιά θα προκαλέσει; Ειδικά στα παιδιά. Ο άνθρωπος δεν μπορεί να ζήσει μόνο με τροφή. Είναι βέβαιο πως χρειάζεται τη ζέση της επαφής. Και μάλιστα πιο πολύ.

Πώς θα θέλατε να δείτε τα παιδιά την επόμενη σχολική χρονιά;

Χαρούμενα! Διότι μια χώρα δίχως χαρούμενα παιδιά είναι γκρίζα. Όπως, άλλωστε, γράφω στο βιβλίο: «Τα παιδιά δεν είναι χαρούμενα. Κι αν δεν είναι τα παιδιά, δεν είναι ούτε οι μεγάλοι. Κι αν δεν είναι όλοι χαρούμενοι, δεν είναι ούτε η χώρα. Κάτι πρέπει να γίνει, έφθασε η ώρα!» Οπότε θα ήθελα να δω παιδιά χαρούμενα και σχολεία φιλόξενα, που να θυμίζουν τόπο παιδιού, παρά ιδρύματα ασφαλειοποίησης των πάντων.

Σχεδιάζετε κάτι νέο συγγραφικά;

Ναι, το προσεχές φθινόπωρο αναμένεται να κυκλοφορήσει το νέο μου παιδικό βιβλίο με τίτλο «Οι ερωτήσεις που θα αλλάξουν τον κόσμο»! Εύχομαι να αγαπηθεί κι αυτό όπως το παγωτό! Πέραν τούτου, ετοιμάζω κι άλλα παιδικά βιβλία, τα οποία ελπίζω να ξεκινήσουν κι αυτά το ταξίδι τους με ούριο άνεμο.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ο Αντώνης Ζαρίντας είναι επί σειρά ετών δάσκαλος στα Δημόσια Δημοτικά Σχολεία της Κύπρου.

Τα πεδία των σπουδών του είναι: Παιδαγωγικά, Ψυχολογία και Διαπολιτισμικότητα, Επικοινωνία και νέα Δημοσιογραφία. Τα ενδιαφέροντά του επικεντρώνονται στην τομή της δημοσιογραφίας/επικοινωνίας με την παιδαγωγική, που συγκροτεί το πεδίο της Παιδείας στα Μέσα (Media Education), καθώς και στους νέους γραμματισμούς που αναδύονται κι απαιτούνται στον 21ο αιώνα, όπως τον γραμματισμό στα Μέσα (Media Literacy).

Τον Δεκέμβριο του 2015, η συμμετοχή του «Media Education Month» βραβεύθηκε με την 3η θέση στον διεθνή διαγωνισμό «Media & Information Literacy Educational Resource» που διοργάνωσε το κοινωφελές ίδρυμα «Evens Foundation».

Αρθρογραφεί τακτικά στον έντυπο κι ηλεκτρονικό τύπο για θέματα που αφορούν, κυρίως, την μάθηση στην εποχή της πλήρους μεσοποίησης του πολιτισμού, ενώ κείμενά του έχουν δημοσιευθεί σε επιστημονικά περιοδικά και συλλογικούς τόμους. Συμμετείχε ως εισηγητής σε αρκετά συνέδρια, ημερίδες κι εργαστήρια με παιδαγωγική θεματολογία στην Κύπρο και την Ελλάδα.

Διατηρεί, επίσης, δύο εκπαιδευτικά ιστολόγια: ekpaideusi.blogspot.com & medialiteracy-education.blogspot.com. Ακόμη, έχει εμπνευστεί και συν-δημιουργήσει το εγκεκριμένο από το Υπουργείο Παιδείας της Κύπρου καινοτόμο εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Ξενάγηση στο γήπεδο», όπου παιδιά επισκέπτονται οργανωμένα με το σχολείο τους το ποδοσφαιρικό γήπεδο της Α.Ε.Κ. Λάρνακας για να το γνωρίσουν από κοντά και ταυτόχρονα να κάνουν μάθημα σε διάφορους σταθμούς.

Από το 2019 επιμελείται την στήλη «10+1 μικρές απαντήσεις σε μεγάλες ερωτήσεις» του παιδικού περιοδικού «Παιδική Χαρά».