της Κικής Περικλέους
Ένα μικρό αμφιθεατρικό χωριό με πολύ πλούσιο περιβαλλοντικό και πολιτισμικό ενδιαφέρον. Ένα χωριό που έλκυε πολλά περιβάλλοντα χωριά να επισκέπτονται το χωριό πολλές εποχές του χρόνου γιατί διοργάνωνε πολλά ψυχαγωγικά αλλά και θρησκευτικά δρώμενα. Η Πενταλιά, η παλιά, βρίσκεται στην επαρχία Πάφου κοντά στα χωριά Αμαργέτη, Στατός Άγιος Φώτιος, Γαλαταριά, Κελοκέδαρα και Φάλεια.
Είναι ημιορεινό χωριό της Κύπρου σε υψόμετρο 700μ και αριθμεί σήμερα κάτω από 50 μόνιμους κατοίκους σήμερα. Παλαιότερα είχε πάνω από 600 κατοίκους. Στην περιοχή ο επισκέπτης μπορεί να απολαύσει τη μαγευτική θέα των γύρω βουνών του Τροόδους και ανάμεσά τους τον Ξεροπόταμο, να απολαύσει το φαγητό του στο εστιατόριο που βρίσκεται στο πιο ψηλό σημείο της Νέας Πενταλιάς. Η συγγραφέας και εκπαιδευτικός Μαίρη Σταυρινίδου Ευθυμίου στρέφει τις μνήμες τις πίσω στην γενέτειρα της Πενταλιά.
Τι θυμάστε από την κοινότητα σας την Πενταλιά αλλά και για το παρόν που δίδει σε επίπεδο πνευματικό η κοινότητα σας;
Σήμερα θα σας μιλήσω με ένα πολύ προσωπικό και νοσταλγικό τρόπο για ένα χωριό που αν και ταλαιπωρήθηκε εδαφολογικά, σεισμολογικά και την χώρισαν, ενιαία πάντα θα παραμένει στις καρδιές μας και μεγαλουργεί με διάφορους τρόπους. Δίνει πάντα το παρόν σε επίπεδο πνευματικό αφού πολύ κορυφαία ονόματα έχουν διαπρέψει στο εσωτερικό αλλά και το εξωτερικό της Κύπρου.
Ο καθηγητής Πανεπιστημίου του Καναδά Στέφανος Κωνσταντινίδης από την Πενταλιά, έχει διδάξει Πολιτικές Επιστήμες και Ιστορία στα καναδικά πανεπιστήμια, στο Πανεπιστήμιο του Λαβάλ, στο Πανεπιστήμιο του Μόντρεαλ και στο Πανεπιστήμιο του Κεμπέκ. Είναι διευθυντής του Κέντρου Ελληνικών Ερευνών Καναδά-ΚΕΕΚ και στο περιοδικό “Ελληνικές Σπουδές”. Συνεργάζεται με το Πανεπιστήμιο Κρήτης και με διάφορα ερευνητικά ιδρύματα και διετέλεσε πρόεδρος της Συντονιστικής Επιτροπής Ερευνητικών Ιδρυμάτων του Ελληνισμού Είναι αρθρογράφος της κυπριακής εφημερίδας Φιλελεύθερος. Ο αδελφός του Τρύφωνας Κωνσταντινίδης νομικός και συγγραφέας βιβλίων για την Πενταλιά και την ιστορία της μέσα από το γενεαλογικό δέντρο των κατοίκων της. Εκεί μπορεί κάποιος να ανατρέξει να βρεί όλα όσα αφορούν ιστορικά, κοινωνικά, πολιτιστικά την Πενταλιά. Η Πενταλιά ήταν ένα εμπορικό πέρασμα για πολλά από τα ορεινά χωριά.
Η οικογένειά σας;
Όσον αφορά την οικογένεια μου και οι δύο γονείς μου κατάγονται από την Πενταλιά . Μάλιστα τελείωσαν το Δημοτικό σχολείο του χωριού με Δάσκαλο τον παππού μου και πατέρα της μητέρας μου ,τον Νικόλα Παπαδόπουλο. Ύπηρξαν όλα τα μέλη της οικογένειας μου έχαιραν μεγάλο σεβασμό από όλους.
Πόσο έπληξε την κοινότητα σας η αστυφιλία;
Το χωριό αρχικά είχε πολλούς κατοίκους αλλά η αστυφιλία «έκλεψε» πολλούς Πενταλιώτες. Είχε πολλά επαγγέλματα ,όπως σιδεράδες, τσαγκάρηδες, επιπλοποιούς και άλλους. Τους θυμάμαι τόσο έντονα στα μικρά καταστήματα τους. Αυτούς τους βρακάδες που επέμεναν στη στολή του χωριού. Την «αφρόζα»που ζητούσαν με δυνατή φωνή στον καφενέ του Στεφανή και του Σταυρή.
Υπάρχουν σίγουρα πολλοί μύθοι και παραδόσεις που συντηρήθηκαν μέχρι πρόσφατα και αφορούν το χωριό της ορεινής Πάφου. Προσπαθώ να συλλέξω πολλά και να τα καταγράψω.
Η Πενταλιά είναι γνωστή για τα αυθεντικά παραδοσιακά προϊόντα όπως τραχανά, ζιβανία, και σουτζούκο, τρεμμιθόπιτες, χαλούμια και πολλά άλλα.
Τα καλοκαίρια με τον παππού και τη γιαγιά
Ο παππούς μου Τρύφωνας Σταύρου είχε το πιο μεγάλο μπακάλικο, από άποψη προιόντων, στη Πενταλιά. Μεγάλωσα εγώ κι οι αδελφές μου πηγαίνοντας συχνά Σαββατοκύριακα (αφού η απόσταση από την πόλη της Πάφου ήταν τότε μία ώρα, τώρα μόνο είκοσι λεπτά) καλοκαίρια και γιορτές εκεί στον παππού και τη γιαγιά. Μνήμες έντονες να συμπληρώνουν τη παιδική κι εφηβική ηλικία μου.
Τα αγροτικά λεωφορεία γεμάτα με κόσμο διαπερνούσαν τον κεντρικό δρόμο όπου βρισκόταν το μπακάλικο του παππού, σταματούσαν στη διαδρομή τους για τα επόμενα χωριά και ψώνιζαν από το μπακάλικο. Εκείνη την ώρα ,στις διακοπές μας φυσικά, ο παππούς μας ζητούσε να τον βοηθάμε. Θυμάμαι παιδιά να έρχονται με αυγά να πληρώνουν για να πάρουν λίγες καραμέλες ή κάτι άλλο που ήθελαν. Πολλές φορές μάλιστα ο παππούς κερνούσε τα μικρά παιδιά με καραμέλες ή παγωτά.
Γραφική φιγούρα με ένα ορθολογικό τρόπο σκέψης. Θυμάμαι τις περιπλανήσεις μου στα τόσο γραφικά χωριάτικα σπίτια με τις χωμάτινες αυλές τους. εδώ συναντώνται πολλά παραδοσιακά λιθόχτιστα σπίτια, ανάμεσα στα μικρά στενάκια του. Θυμάμαι τις τρεις ή τέσσερις βρύσες όπου παρέα με τη γιαγιά πηγαίναμε και φέρναμε με τις «κορίπες»(κανάτες) νερό για το σπίτι. Θυμάμαι την λάμπα που άναβε με φυτίλι στο σπίτι και πόσο περιμέναμε να κλείσει το μαγαζί ο παππούς και να φέρει το «λούξ» που φώτιζε όλο το σπίτι. Θυμάμαι τα παιχνίδια με τις αδελφές και ξαδέλφες που φορούσαμε τις «ποδίνες» (μπότες) της προγιαγιάς και μου άρεσε να ακούω εκείνο τον μεταλλικό ήχο που έκαναν πάνω στο πέτρινο κράσπεδο της αυλής.
Από την γιορτή της Λαμπρής τι θυμάστε;
Και τι δεν θυμάμαι. Την Λαμπριάτικη γιορτή που το χωριό όλο κατέβαινε στον περίγυρο της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου και οι νέοι κι όχι μόνο καταπιάνονταν στο παίξιμο τόσων παιχνιδιών και γέμιζε όλη η Πενταλιά με τόσες χαρούμενες φωνές και ζωντάνια. Ανακαλώ στη μνήμη μου τα ζεστά καλοκαίρια και τις ατελείωτες βόλτες μέχρι την άκρη του χωριού. Ανακαλώ στιγμές που διατηρήθηκαν στη μνήμη μου ανεξίτηλα. Στην όμορφη γιορτινή ατμόσφαιρα των εορτών, ιδιαίτερα το Πάσχα, όπου φτιάχναμε μαζί με τη γιαγιά τις παραδοσιακές «φλαούνες» αλμυρό της Λαμπρής με τυριά . Η όλη διαδικασία είχε πολλή και καθιερωμένη διαδικασία που εμένα με εξίταρε πολύ. Οι άνθρωποι ευγενικοί και συγγενείς οι πιο πολλοί μεταξύ τους ,μας φίλευαν πάντα όταν περνούσαμε από τα τόσο ζεστά, λιτά και καθαρά σπίτια τους. Θυμάμαι το ασβέστωμα των σπιτιών μέσα κι έξω.
Ένα από τα σημαντικότερα αξιοθέατα κοντά στην Πενταλιά είναι και η Παναγία του Σίντη…
Η Παναγία του Σίντη. Από τα σημαντικότερα όμως αξιοθέατα κοντά στην Πενταλιά και συγκεκριμένα στα 5,5 χιλιόμετρα είναι η περίφημη Παναγία του Σίντη, ένα από τα αυθεντικότερα δείγματα μοναστηριακής αρχιτεκτονικής στην Κύπρο που ανήκει στο κατάλογο προστασίας της UNESCO. Ανήκει χωροταξικά στην κοινότητα Πενταλιάς και κοσμεί το χωριό αφού είναι διατηρητέο μοναστήρι και υπό τη προστασία του τμήματος Αρχαιοτήτων. Η πρόσβαση της είναι μέσω χωμάτινων δρόμων αν και τώρα έγιναν κάποιες σφαλτοστρώσεις. Ο δρόμος προς την εκκλησία σου θυμίζει ταινία στο Far Ouest αφού νομίζεις ότι είσαι στη μέση του πουθενά και παίζεις στη ταινία.
Ο χωματόδρομος θα σε οδηγήσει στο μοναστήρι της Παναγία του Σίντι. Είναι ένα μοναστήρι που χτίστηκε κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας. Δίπλα είναι ο ποταμός ξερός και αν πας την Άνοιξη όλα γύρω είναι καταπράσινα. Οι υπεύθυνοι της εκκλησίας του Κύκκου αλλά και το τμήμα αρχαιοτήτων κάνουν κάποια βελτιωτικά έργα στο χώρο προκειμένου να αξιωθεί την αίγλη που ταιριάζει σε τέτοιο αρχαιοπρεπές κτίσιμο και χώρο. Παλιά και συνεχίζεται ακόμη να γίνεται λειτουργία την Τρίτη μέρα του Πάσχα και συσσωρεύει πολύ κόσμο απ όλη την επαρχία της Πάφου.
Τι άλλο θυμάστε;
Την μνήμη μου επίσης ,χρωματίζουν ευχάριστα οι εικόνες που διατηρώ στη μνήμη μου για τους παραδοσιακούς γάμους και βαφτίσεις. Κρατούσαν από την Πέμπτη μέχρι και την Κυριακή . Τι όμορφες πολιτισμικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις που ξεσήκωναν όλο το χωριό. Γιόρταζαν όλοι. Συμμετείχαν όλοι κι αυτό έδινε τόση χαρά και ζωντάνια. Μάλιστα εδώ και πολλά χρόνια την παραμονή του δεκαπενταυγούστου διοργανώνεται το περίφημο φεστιβάλ της «ΜΑΛΑΓΑΣ» είδους σταφυλιού που ευδοκιμεί στο χωριό. Είναι γνωστή για τα αυθεντικά παραδοσιακά προϊόντα όπως τραχανά, ζιβανία, και σουτζούκο, τρεμμιθόπιτες και πολλά άλλα.
Θύμησες μαγικές οι καλοκαιρινές διακοπές στο χωριό. Πολλές οι αμυγδαλιές και τα αμπέλια. Και πόση ομαδικότητα στις γεωργικές εργασίες. Σαν κινηματογραφική ταινία το μάζεμα των αμυγδαλιών(αθασιών). Σαν εικονογραφημένη σελίδα βιβλίου η εικόνα του τρύγου . Με τα γαιδουράκια να έχουν το πρώτο λόγο στην μεταφορά των προιόντων. Θυμάμαι να ανεβαίνω σε ένα γαιδουράκι της γιαγιάς Αγαθονίκης ,στον Σιντζιερί , και να πηγαίνουμε στο χωράφι ,τοποθεσία «Βούναρος».
Θυμάμαι το κολλιατσό που ετοίμαζε η γιαγιά Μυριάνθη και αποτελείτο από ντομάτες, χαλούμι, ελιές και ψωμί. Και τι να πει κανείς για την υπέρτατη εικόνα του θερισμού. Τα δεμάτια όμορφα δεμένα αφού με το δρεπάνι έκοβαν τα χρυσόχρωμα στάχυα, και που η μηχανή που ξεχώριζε το στάχυ κι έβγαζε τόση σκόνη. Η Πενταλιά ήταν κι εξακολουθεί να είναι ένας παράδεισος με κάθε είδους φυτών, δέντρων ,αμπελιών ,αμυγδαλιών κι ελιών. Επίσης είναι γεμάτη παπουτσοσυκιές (φραγκοσυκιές). Το ζύμωμα των παξιμαδιών και της φλαούνας έφερνε συγγενείς και γείτονες κοντά αφού πήγαιναν σε εκείνο που είχε ξυλόφουρνο για να τα ψήσουν. Πόσο το διασκέδαζαν μικροί και μεγάλοι.
Ποια τα μελανά σημεία της Πενταλιάς;
Ένα μελανό σημείο στη ιστορία της Πενταλιάς καταγράφεται στη δική μου μνήμη αλλά και όλων της περιοχής . Ήταν 27 Αυγούστου του 1967 όταν κατά την διαδρομή από το χωριό Πενταλιά στη Γαλαταριά όπου θα γινόταν γάμος με γαμπρό από την Πενταλιά και συνοδεύοντας τον γαμπρό στο λεωφορείο της Πενταλιάς με επιβάτες υπεράριθμους το λεωφορείο ξώκειλε της πορείας του κι έπεσε στον γκρεμό παρασύροντας ΄όλους τους επιβάτες σε ένα ξέφρενο κατρακύλισμα σε πέτρες και βράχους . Περίπου 80 άτομα τραυματίστηκαν και οκτώ άλλα έχασαν τη ζωή τους. Ο ίδιος ο γαμπρός τραυματίστηκε ελαφρά. Θρήνος αντί γάμος. Ταρακούνησε την κοινότητα τόσο της Πενταλιάς όσο και ολόκληρης της Κύπρου. Χαραγμένες στη μνήμη μου ,μικρή ούσα, ο πανικός και τα κορναρίσματα των αυτοκινήτων που μετέφεραν στην Πάφο τους τραυματίες και νεκρούς.
Σε πολύ κοντινή απόσταση από την κοινότητα, συναντάται και η πασίγνωστη Μονή Παναγίας Χρυσορρογιάτισσας και η Αγία Μονή Πάφου, δύο από τα πιο σημαντικά μοναστήρια στην επαρχία.
Η Νέα Πενταλιά είναι το χωριό Πενταλιά το οποίο μετακινήθηκε λόγω του ότι το παλιό χωριό ανακηρύχτηκε σεισμογενής περιοχή. Η νέα Πενταλιά είναι χτισμένη σε ένα ύψωμα και έχει θέα τα γύρω χωριά καθώς και αν έχει καλό καιρό έχει μεγάλη ορατότητα μέχρι και τη θάλασσα της Πάφου.
Τώρα με μια ανείπωτη σιωπή το παρελθόν ζωντανεύει μόνο στη μνήμη όσων έζησαν όλα τα γραφόμενα κι όχι μόνο. Αναμφισβήτητα υπάρχει οικιστικό ενδιαφέρον από ξένους που ήδη έχουν αναπαλαιώσει σπίτια και κατοικούν μόνιμα στο παλιό χωριό. Αρκετοί Πενταλιώτες άρχισαν να ανακατασκευάζουν και να συντηρούν όσα σπίτια στέκουν σε καλή κατάσταση. Αγαπώ αυτό το μοναδικό χωριό που μου αποπνέει τόση γλυκύτητα και τόση όμορφη ανάμνηση παιδικών χρόνων. Η φύση στη Πενταλιά θεωρώ είναι ανεπανάληπτη. Φαντάζει να οργιάζει και να θέλει να δώσει έντονη παρουσία. Ίσως και να ανασηκωθεί και να προσκαλέσει να την χαρούμε. Αξίζει κανείς να την επισκεφθεί και την παλιά αλλά και τη νέα, όπου η θέα και ο περιβάλλοντα χώρος προσδίδουν μια μοναδικότητα.
Aυτό που θα έλεγα ολοκληρώνοντας είναι ότι η Πενταλιά μου είναι μοναδική!
Διαβάστε ακόμα:
Πόσο μεγάλωσε! Η μικρή Ανατολή συνοδεύει την Ήβη Αδάμου σε συναυλία της (φωτο)
Ποινή φυλάκισης σε 28χρονος για σεξουαλική κακοποίηση ανήλικης – Οι γονείς γνώριζαν!
Τοκετός στο νερό: Τα σημαντικά οφέλη που θα πρέπει να σας κάνουν να το σκεφτείτε…
