Συντάκτης: Κωνσταντίνα Ντουντούμη

Μια νέα έρευνα στις ΗΠΑ, με επικεφαλής δύο ελληνικής καταγωγής επιστήμονες, αποκαλύπτει πιο καθαρά από κάθε άλλη φορά τι -άκρως πολύπλοκο- συμβαίνει στον αναπτυσσόμενο εφηβικό εγκέφαλο από δομικής και λειτουργικής πλευράς.

Η αναδιοργάνωση του φλοιού του εφηβικού εγκεφάλου επηρεάζει τις σκέψεις, τις αποφάσεις, τα κίνητρα, τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά των εφήβων. Η μελέτη, που παρέχει μια πιο δυναμική και σφαιρική εικόνα του εφηβικού εγκεφάλου σε σχέση με τις έως τώρα τοπικές και στατικές απεικονίσεις, ανοίγει νέους δρόμους για την καλύτερη κατανόηση διαφόρων ψυχιατρικών διαταραχών, οι οποίες μπορεί να έχουν τις ρίζες τους στην εφηβική ηλικία.

Οι ερευνητές της Ιατρικής Σχολής Πέρελμαν του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια και του Νοσοκομείου Παίδων της ίδιας πόλης, με επικεφαλής τον καθηγητή ακτινολογίας Χρήστο Νταβατζίκο και τον συνεργάτη του ερευνητή δρα Αριστείδη Σωτήρα, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ (PNAS), μελέτησαν τους εγκεφάλους 934 παιιδών και νέων ηλικίας οκτώ έως 22 ετών.

Αρκετές μελέτες στο παρελθόν είχαν εξετάσει τη δομή και τη λειτουργία του εγκεφάλου στους νέους, αλλά ποτέ έως τώρα δεν είχαν συσχετισθεί τόσο στενά οι απεικονίσεις του εγκεφάλου με τις βιολογικές διαδικασίες που καθοδηγούν την ανάπτυξη των εγκεφαλικών δικτύων. Χρησιμοποιώντας εξελιγμένες πολυμεταβλητές τεχνικές, όπως η «μη αρνητική παραγοντοποίηση πινάκων», οι επιστήμονες έριξαν φως στον τρόπο που τα νευρωνικά δίκτυα του «πλαστικού» εφηβικού εγκεφάλου αλλάζουν με συντονισμένο τρόπο με το πέρασμα του χρόνου.
Έχοντας πια επισημάνει τα βασικά «μοτίβα» ανάπτυξης του εγκεφάλου, οι επιστήμονες θα είναι πλέον πιο εύκολο να εντοπίσουν κατά ένας έφηβος αποκλίνει και ο εγκέφαλός του φαίνεται ευάλωτος σε κάποια ψυχική διαταραχή. Το επόμενο βήμα των Ελλήνων ερευνητών της διασποράς θα είναι ακριβώς αυτό: να μελετήσουν τη σχέση ανάμεσα στα κλινικά συμπτώματα και σε συγκεκριμένα εγκεφαλικά «μοτίβα».

«Σε μια εποχή μεγάλων και πολύπλοκων δεδομένων, είναι μερικές φορές δύσκολο να δεις τι συμβαίνει μέσα στον εγκέφαλο. Κοιτάζεις τα δεδομένα και νομίζεις πως μπορεί να υπάρχουν κάποιες σχέσεις, αλλά ο εγκέφαλός μας και η οπτική ερμηνεία μας μπορούν να μας πάνε μέχρι ένα σημείο μόνο. Τώρα όμως διαθέτουμε ισχυρές πολυμεταβλητές μεθόδους, οι οποίες είναι σε θέση να συσχετίσουν όλα τα δεδομένα και να δουν βαθύτερα τι κρύβεται από πίσω, διακρίνοντας έτσι μοτίβα που δεν έχουν ποτέ πριν παρατηρηθεί» δήλωσε ο Χ.Νταβατζίκος.

«Μελετώντας τον εγκέφαλο με οδηγό τα δεδομένα, βλέπουμε συστηματικές σχέσεις μεταξύ συγκεκριμένων εγκεφαλικών περιοχών, πράγμα που μας επιτρέπει να εντοπίσουμε τα μέρη του εγκεφάλου που μεταβάλλονται. Αυτό ανοίγει νέες “λεωφόρους” έρευνας, όσον αφορά τον κίνδυνο ενός ατόμου να αναπτύξει συγκεκριμένες παθήσεις, λαμβάνοντας πλέον υπόψη τον τρόπο που αυτές οι περιοχές του εγκεφάλου διαταράσσονται κατά την εφηβεία» πρόσθεσε ο Α. Σωτήρας.

Ο Χρήστος Νταβατζίκος αποφοίτησε από τη Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Η/Υ του ΕΜΠ το 1989 και πήρε το διδακτορικό του, από το Πανεπιστήμιο Τζονς Χόπκινς των ΗΠΑ το 1994. Σήμερα, διευθύνει το Κέντρο Βιοϊατρικής Ανάλυσης Εικόνων, ενώ είναι καθηγητής στα Τμήματα Ακτινολογίας και Ηλεκτρολόγων Μηχανικών του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια.

Επιστήμονες στις ΗΠΑ ανέπτυξαν ένα πειραματικό τεστ αίματος, το οποίο, όπως είπαν, μπορεί να ανιχνεύσει τον αυτισμό σε πάνω από 96% των περιπτώσεων, πράγμα που δημιουργεί ελπίδες για μια πιο έγκαιρη διάγνωση στο μέλλον.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον δρα Γιούργκεν Χαν του Πολυτεχνικού Ινστιτούτου Ρενσελάερ, έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό υπολογιστικής βιολογίας «PLoS Computational Biology”, σύμφωνα με το πρακτορείο Ρόιτερς και το New Scientist.

Από τις διαταραχές του φάσματος του αυτισμού πάσχει σχεδόν το 1% των παιδιών (περίπου ένα παιδί στα 68). Τα συμπτώματα μπορεί να κυμαίνονται από ήπια έως σοβαρά.

Τα περισσότερα παιδιά δεν διαγιγνώσκονται πριν από την ηλικία των τεσσάρων ετών, κυρίως μέσω της παρατήρησης των συμπεριφορών τους, όπως της δυσκολίας επικοινωνίας με τους γύρω τους. Οι ειδικοί θεωρούν ότι όσο νωρίτερα γίνει η διάγνωση, τόσο μεγαλύτερες πιθανότητες υπάρχουν η διαταραχή να αντιμετωπισθεί με τις κατάλληλες παρεμβάσεις.

Οι ερευνητές μελέτησαν 83 παιδιά ηλικίας τριών έως δέκα ετών που είχαν διαγνωσθεί με αυτισμό μέσω παραδοσιακών μεθόδων, καθώς και 76 παιδιά χωρίς αυτισμό. Οι επιστήμονες μέτρησαν τα επίπεδα 24 πρωτεϊνών και βιοχημικών δεικτών που έχουν συνδεθεί με τον αυτισμό και βρήκαν ότι, με το σωστό συνδυασμό, μπορούν να προβλέψουν τη διαταραχή. Ο συγκεκριμένος συνδυασμός υπήρχε στο 97,6% των παιδιών με αυτισμό, ενώ απουσίαζε στο 96,1% των παιδιών χωρίς αυτισμό.

Όμως άλλοι επιστήμονες εμφανίσθηκαν επιφυλακτικοί, επισημαίνοντας αφενός ότι το δείγμα των παιδιών είναι μικρό και αφετέρου ότι δεν είναι καθόλου σίγουρο πως ο ίδιος συνδυασμός πρωτεϊνών θα είναι παρών και στα νήπια. Επιπλέον, δεν είναι ξεκάθαρο κατά πόσο ένα τέτοιο τεστ θα κάνει διάγνωση μόνο του αυτισμού ή γενικότερων εγκεφαλικών προβλημάτων όπως η επιληψία.

Μετά από διάφορα τεστ ή άλλες νευροαπεικονιστικές τεχνικές που κατά καιρούς έχουν υποσχεθεί έγκαιρη διάγνωση, αλλά προς το παρόν χωρίς απτά κλινικά αποτελέσματα, ορισμένοι επιστήμονες αμφιβάλλουν πλέον κατά πόσο θα είναι ποτέ εφικτό να αναπτυχθεί ένα απλό διαγνωστικό τεστ, με δεδομένη την πολύπλοκη και μυστηριώδη φύση του αυτισμού.

Ο διαβήτης είναι μια σοβαρή πρόκληση για πολλά παιδιά και εφήβους. Η ευζωία τους εξαρτάται από διάφορες αποφάσεις που πρέπει να παίρνουν, κατά τη διάρκεια της ημέρας. Τα ηλεκτρονικά παιχνίδια μπορούν να βοηθήσουν;

Η Ιλόνα Γκερτ ζει σε μια μικρή πόλη που δεν απέχει πολύ από το Άμστερνταμ, με τον άνδρα και τα παιδιά της, την Τατούμ και τον Άριαν. Τόσο η Τατούμ, που είναι 11, όσο και ο αδελφός της Άριαν, που είναι 13, έχουν διαβήτη:

«Το σχολείο απέχει μισή ώρα με το ποδήλατο. Έτσι κάθε πρωί, το κάθε παιδί πρέπει να σκεφτεί τι θα φάει κατά τη διάρκεια της ημέρας και πόση ινσουλίνη θα χρειαστεί. Πρέπει να το έχουν στο μυαλό τους, σε όλη τη διάρκεια της ημέρας για να επιστρέψουν υγιή, χωρίς να παθαίνουν υπογλυκαιμία κάποια στιγμή» επισημαίνει η Ιλόνα Γκερτς.

Τα δύο παιδιά συμμετέχουν στο ευρωπαϊκό ερευνητικό πρόγραμμα για διαβητικά παιδιά. Ειδικές εφαρμογές στα tablet μαθαίνουν στα παιδιά να διαλέγουν τις σωστές τροφές, να μετρούν τους υδρογονάνθρακες και να ελέγχουν τις δραστηριότητές τους, με έναν αρκετά διασκεδαστικό τρόπο αναφέρει το euronews.com.

Στην έρευνα συμμετέχουν τρία νοσοκομεία και δύο οργανισμοί για τον διαβήτη από την Ιταλία και την Ολλανδία. Στις επισκέψεις τους στις κλινικές, τα παιδιά μπορούν να παίξουν με τον Pal, ένα ρομπότ που μοιάζει περισσότερο με φίλο τους, παρά με εκπαιδευτή. Φέρεται σαν άνθρωπος, κάνει που και που λάθη, τα οποία διορθώνουν τα παιδιά.

«Ο κόσμος έχει την τάση να εξανθρωπίζει τα ρομπότ. Αυτή η τάση μας βοηθά να δημιουργείται ένας δεσμός ανάμεσα στο παιδί και το ρομπότ. Αυτό βελτιώνει την προσήλωσή τους» εξηγεί η Ρόζμαριν Λόοιγε, ερευνήτρια στην ομαδοποίηση ανθρώπου-μηχανής στο TNO και στην συντονίστρια του πρότζεκτ PAL.

Οι παιδίατροι μπορούν να προγραμματίσουν το ρομπότ ώστε να ανταποκρίνεται στις εξατομικευμένες ανάγκες του κάθε παιδιού. Έχουν ήδη διαπιστώσει ότι τα παιδιά είναι ευτυχισμένα με το νέο τους φίλο και είναι πιο πρόθυμα να έρθουν να κάνουν τις εξετάσεις τους.

«Τα παιδιά λατρεύουν αυτό το ρομπότ. Συνήθως δεν τους αρέσει να έρχονται στην κλινική. Προτιμούν να κάνουν πιο ευχάριστα πράγματα, όπως το να παίζουν με τους φίλους τους. Αυτό το ρομπότ τα κάνει να θέλουν να έρθουν. Τραβούν σέλφι με το ρομπότ. Δείχνουν στους φίλους τους ότι ο διαβήτης δεν είναι μόνο ένα βάρος υπογράμμισε η Ρόος Νουμπόερ, παιδίατρος-διαβητολόγος στο Ιατρικό Κέντρο Μεάντερ.

Σε αυτό το κουίζ, το ρομπότ προσφέρει στο παιδί μια επιλογή δράσεων σε καθημερινές καταστάσεις, όπως πρόσκληση σε ένα πάρτι, ή μια επιλογή από γλυκά. Ο παίκτης υποτίθεται ότι κάνει την πιο υγιή επιλογή. Μετά, αλλάζουν ρόλους και είναι η σειρά του ρομπότ να πάρει τη σωστή απόφαση.

«Γι’ αυτό το πρότζεκτ, θέλουμε ένα ρομπότ, που αναγνωρίζει τα συναισθήματα του παιδιού, που ξέρει να φτιάχνει προτάσεις και ξέρει να επιλέγει ερωτήσεις. Έπρεπε να τα φτιάξουμε όλα αυτά. Οι οπτικοποιήσεις στο τάμπλετ που αναπτύξαμε, είναι εξαιρετικά σημαντικές» ανέφερε ο Μπερτ Μπίρμαν, ρομποτικός μηχανολόγος από την εταιρία Produxi.

Παρόλο που το ρομπότ δεν παρέχει συμβουλές για φάρμακα, βοηθά τα παιδιά να κατανοήσουν τα συμπτώματα, που έχουν να κάνουν με τον διαβήτη. Επίσης έχει ληφθεί μέριμνα, ώστε το ρομπότ να μην μοιράζεται τα προσωπικά δεδομένα του κάθε παιδιού.

«Φυσικά μια πολύ υψηλή υπογλυκαιμία ή υπεργλυκαιμία πρέπει να την αναφέρουμε στους γονείς. Αλλά πρέπει να ελέγχουμε το που μεταφέρουμε τις πληροφορίες που αφορούν τα παιδιά» τόνισε η Ρόζμαριν Λόοιγε.

Οι ερευνητές θέλουν ακόμη περισσότερα παιδιά να συμμετάσχουν σ’ αυτά τα τεστ. Θέλουν να δημιουργήσουν ένα δίκτυο που να στηρίζεται σε cloud, που θα συνδέει ρομπότ και τάμπλετ, ώστε να μαθαίνουν τα ρομπότ διαρκώς νέα πράγματα για τα παιδιά.

Η καθημερινή χρήση και παρακολούθηση κάποιας –μικρής ή μεγάλης- οθόνης για περισσότερες από τρεις ώρες, σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2 στα παιδιά, σύμφωνα με μια νέα βρετανική επιστημονική έρευνα. Προηγούμενη μελέτη είχε δείξει κάτι ανάλογο για τους ενηλίκους, αλλά η νέα έρευνα επεκτείνει τον κίνδυνο και στα παιδιά.

Ο χρόνος που ένα παιδί περνάει μπροστά σε μια τηλεόραση, έναν υπολογιστή, ένα τάμπλετ, ένα κινητό τηλέφωνο ή μια κονσόλα παιγνιδιών αυξάνει διάφορους παράγοντες κινδύνου για διαβήτη, όπως η συσσώρευση λίπους στο σώμα, η παχυσαρκία και η αντίσταση στην ινσουλίνη, με συνέπεια τα κύτταρα του λίπους να μην ανταποκρίνονται στην εν λόγω ορμόνη που παράγεται από το πάγκρεας και ρυθμίζει τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τη δρα Κλερ Ναϊτινγκέιλ του Ινστιτούτου Ερευνών για την Υγεία του Πληθυσμού του Πανεπιστημίου Σεντ Τζορτζ του Λονδίνου, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο βρετανικό περιοδικό παιδιατρικής “Archives of Disease in Childhood”, ανέλυσαν στοιχεία για ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα σχεδόν 4.500 παιδιών ηλικίας εννέα έως δέκα ετών από 220 δημοτικά.