Σχολικός Εκφοβισμός: Σημάδια και τρόποι για να τον διαπιστώσουμε

εκφοβισμός1

Γράφει η Ιωάννα Μαρουλλή- Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολόγος

Το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού, αυξάνεται όλο και περισσότερο στα σχολεία (όλων των βαθμίδων) σήμερα.

Αν και υπήρχε ανέκαθεν, φαίνεται πως όσο η Κύπρος εξελίσσεται σε μια πολυπολιτισμική χώρα με διάφορες γλώσσες, κουλτούρες και έθιμα, τα περιστατικά σχολικού εκφοβισμού σημειώνονται με υψηλότερη συχνότητα.

Τι ορίζεται όμως ως σχολικός εκφοβισμός και πώς ξεχωρίζουμε αν ένα περιστατικό αποτελεί μορφή σχολικού εκφοβισμού ή απλά τσακωμός/πείραγμα;

Στο άρθρο, παρουσιάζεται ο ορισμός του «σχολικού εκφοβισμού», τα σημάδια που πιθανό να ομολογούν τέτοια περιστατικά, καθώς και μερικοί τρόποι με τους οποίους οι γονείς/φροντιστές μπορούν να διαπιστώσουν αν το παιδί τους βιώνει σχολικό εκφοβισμό.

Για να δώσουμε τον ορισμό «Σχολικός Εκφοβισμός», χρειάζεται:

  • να συμβαίνει συστηματικά (όχι μεμονωμένα και όχι πείραγμα)
  • να υπάρχει ανισότητα δύναμης/εξουσίας μεταξύ του ατόμου που ασκεί σχολικό εκφοβισμό και του ατόμου που δέχεται. Η ανισορροπία αφορά συνήθως σε σωματική δύναμη, σε χρονολογική ηλικία ή/και σε κοινωνικό στάτους
  • να υπάρχει πρόθεση του ατόμου που ασκεί εκφοβισμό να προκαλέσει βλάβη στο άλλο άτομο

Σχετικά με τις διάφορες μορφές του σχολικού εκφοβισμού, χωρίζονται σε:

  • σωματική βία (π.χ. μπουνιές, κλωτσιές, τράβηγμα μαλλιών, τσιμπήματα)
  • λεκτική βία (π.χ. βρισιές, κοροϊδευτικά επίθετα)
  • συναισθηματική βία/κοινωνικός αποκλεισμός (π.χ. εσκεμμένη απομόνωση ενός ατόμου, αποκλεισμός από ομάδες)
  • κυβερνοεκφοβισμός (cyberbullying) (π.χ. υποκλοπή προσωπικών δεδομένων, ψεύτικα προφίλ, απειλητικά μηνύματα/κλήσεις, εκβιασμός μέσω μέσων κοινωνικής δικτύωσης)

Μερικά σημαντικά ανησυχητικά σημάδια (red flags!) που μαρτυρούν ότι ένα παιδί δέχεται σχολικό εκφοβισμό, είναι:

  • σχολική άρνηση (π.χ. συχνά παράπονα για σωματικές ενοχλήσεις, κλάματα, άρνηση ακόμα και να περάσει έξω από τα κτήρια του σχολείου)
  • άγχος για το σχολείο
  • κατεστραμμένη περιουσία (π.χ. σκισμένα ρούχα, βιβλία, μολύβια και άλλα αντικείμενα)
  • σημάδια στο σώμα (μώλωπες, γδαρσίματα, τραύματα)
  • απότομη αλλαγή στη συμπεριφορά
  • απότομη φτωχότερη επίδοση
  • δυσκολία στον ύπνο ή/και άσχημα όνειρα
  • φαίνεται προβληματισμένο, στεναχωρημένο, αδιάθετο, νευρικό
  • χαμηλή αυτοεκτίμηση (π.χ. άσχημα, υποτιμητικά σχόλια για τον εαυτό)

Αν υποπτευθείτε ότι το παιδί σας είναι πιθανό να δέχεται εκφοβισμό στο σχολείο, αποφύγετε να ρωτήσετε απλά αν εκφοβίζεται. Ένας καλύτερος τρόπος να το προσεγγίσετε και να ανοίξετε τη συζήτηση θα μπορούσε να είναι:

  • ακούγονται πολλά τώρα τελευταία για το σχολικό εκφοβισμό στις ειδήσεις. Συμβαίνει και στο δικό σου;
  • υπάρχουν παιδιά που σε πειράζουν στο σχολείο με κακό τρόπο;
  • υπάρχουν παιδιά στο σχολείο που δεν σε κάνουν παρέα ή δεν σου μιλούν επίτηδες;
  • με ποιους παίζεις το διάλειμμα;
  • υπάρχουν παιδιά στο σχολείο που δεν συμπαθείς; Γιατί δεν τα συμπαθείς;

εκφοβισμός2

Αν τα παιδιά σας βιώνουν  εκφοβισμό στο σχολείο, επιβεβαιώστε τα ότι δεν φταίνε, ότι τα αγαπάτε και ότι θα τα βοηθήστε. Επίσης, ενθαρρύνετε τα να επικοινωνούν μαζί σας για ό,τι τους προβληματίζει.

Σε ένα επόμενο στάδιο, επικοινωνήστε τηλεφωνικώς με το σχολείο ή διευθετήστε μια συνάντηση με τον/την εκπαιδευτικό του παιδιού σας. Μοιραστείτε τις σκέψεις και τις ανησυχίες σας μαζί του/της.

Μπορείτε να του/της ζητήσετε επίσης να μιλήσει με το υπόλοιπο εκπαιδευτικό προσωπικό που γνωρίζει/διδάσκει στο παιδί σας, για να ρωτήσει αν παρατήρησαν να συμβαίνουν τέτοια περιστατικά ή να υπάρχουν συμπεριφορικές/ακαδημαϊκές αλλαγές.

Αν δεν μείνετε ευχαριστημένοι μετά από τη συνομιλία σας, επικοινωνήστε με το σύμβουλο του σχολείου (αν το παιδί φοιτά στο Γυμνάσιο/Λύκειο) ή/και τη διεύθυνση.

Είναι εξαιρετικά σημαντικό, να δράσετε άμεσα αν διαπιστωθεί ότι το παιδί σας δέχεται σχολικό εκφοβισμό, καθώς αν συνεχιστεί η κατάσταση ενδέχεται να επιφέρει σοβαρές μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στο παιδί.

Αν, μετά τη διερεύνηση σας δεν εντοπίσατε πως το παιδί σας βιώνει σχολικό εκφοβισμό, αλλά εξακολουθεί να εμφανίζει τα προαναφερθέντα ανησυχητικά σημάδια, ίσως να κρύβεται κάτι άλλο που θα πρέπει να το αντιμετωπίσετε με τη βοήθεια ενός ειδικού ψυχολόγου.