Σωκράτης Κάτσικας, πρύτανης ΑΠΚΥ: «Η Κύπρος έχει καταστεί κέντρο εκπαίδευσης, έρευνας και καινοτομίας»

Μπορεί η πανδημία του κορωνοϊού να έβαλε για λίγο στον «πάγο» τη σχολική χρονιά και τις εξετάσεις, αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικοί σταμάτησαν να σκέφτονται και να αναζητούν προγράμματα σπουδών που θα βοηθήσουν τα παιδιά να φτάσουν πιο κοντά στα όνειρά τους.

Τη στιγμή που τα μαθήματα της Γ’ Λυκείου γίνονται online, το Infokids.com.cy επικοινώνησε με τον Πρύτανη του Ανοικτού Πανεπιστημίου Κύπρου, κ. Σωκράτη Κάτσικα, και συζήτησε μαζί του για τα Δημόσια Κυπριακά Πανεπιστήμια, ενώ o ίδιος στη συζήτησή μας δεν παρέλειψε να τονίσει όλα τα θετικά βήματα που έχουν γίνει για να φτάσουν σήμερα τα Πανεπιστήμια της Κύπρου να κατατάσσονται  ανάμεσα στα μεγαλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου και να βρίσκονται σε υψηλές θέσεις κατάταξης διεθνώς.

Διαβάστε ακόμη: Γιώργος Δημοσθένους: «Τα Πανεπιστήμια της Κύπρου δεν έχουν πλέον τίποτα να ζηλέψουν από τα ευρωπαϊκά»

Τα κυπριακά πανεπιστήμια τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει αρκετά δημοφιλή σε φοιτητές του εξωτερικού. Σε τι οφείλεται, κατά τη γνώμη σας, αυτό;

Είναι γεγονός ότι η ανώτατη εκπαίδευση της Κύπρου παρουσιάζει σταθερά ανοδική πορεία και βρίσκεται ψηλά στις προτιμήσεις των αλλοδαπών φοιτητών.

Όπως προκύπτει από τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του υπουργείου Παιδείας, Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας, από το σύνολο των 51.000 περίπου φοιτητών που σπούδαζαν στα Ανώτερα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα της Κύπρου το ακαδημαϊκό έτος 2018-2019, το 47% είναι Κύπριοι πολίτες, το 35% είναι πολίτες άλλων Ευρωπαϊκών χωρών και το 18% είναι φοιτητές πολίτες τρίτων χωρών.

Κατά τη γνώμη μου, η τάση αυτή οφείλεται σε μια σειρά στοχευμένων μέτρων που έχει λάβει η Πολιτεία τα τελευταία χρόνια στη βάση της μακροπρόθεσμης στρατηγικής της να καταστεί η Κύπρος περιφερειακό κέντρο εκπαίδευσης, έρευνας και καινοτομίας.

Ορισμένα τέτοια μέτρα είναι:

  • η διαμόρφωση πλαισίου ανάπτυξης των υποδομών (κτιριολογικών, τεχνολογικών, εργαστηριακών), τόσο των τριών δημόσιων, όσο και των πέντε ιδιωτικών πανεπιστημίων,
  • η προσφορά πολλών προγραμμάτων σπουδών ή επιλεγμένων μαθημάτων τους στην αγγλική γλώσσα με στόχο την προσέλκυση ξένων φοιτητών,
  • η ανάπτυξη της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, με κύριο όχημα το Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου, του οποίου προΐσταμαι και το οποίο είναι δημόσιο και το μοναδικό στην Κύπρο που προσφέρει σπουδές αποκλειστικά εξ αποστάσεως,
  • η ανάπτυξη μηχανισμών διασφάλισης και πιστοποίησης της ποιότητας των προγραμμάτων σπουδών και των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων με τη λειτουργία του Φορέα Διασφάλισης και Πιστοποίησης της Ποιότητας της Ανώτερης Εκπαίδευσης,
  • η ενίσχυση της προβολής της κυπριακής ανώτατης εκπαίδευσης στο εξωτερικό μέσω των εξής δύο ενεργειών: α) με τη συμμετοχή των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων σε διεθνείς εκπαιδευτικές εκθέσεις και τη διοργάνωση ημερίδων παρουσίασής τους στην Ελλάδα και αλλού με πρωτοβουλία του υπουργείου Παιδείας, β) την εκστρατεία του Κυπριακού Οργανισμού Προώθησης Επενδύσεων (Invest Cyprus) με τίτλο «StudyΙn Cyprus», η οποία υλοποιείταισε συνεργασία με το υπουργείο Παιδείας και τα κυπριακά πανεπιστήμια,
  • η υπογραφή σειράς διακρατικών συμφωνιών, μεταξύ αυτών με Ρωσία και Κίνα, για την αμοιβαία αναγνώριση τίτλων σπουδών.

Πέραν των πιο πάνω, το υψηλής στάθμης ακαδημαϊκό προσωπικό που στελεχώνει τα κυπριακά πανεπιστήμια και οι συνεργασίες που έχουν αναπτύξει με κορυφαία πανεπιστήμια του εξωτερικού μέσω ερευνητικών προγραμμάτων, συμβάλλουν στην αναβάθμιση του «προϊόντος» της ανώτατης εκπαίδευσης της Κύπρου.

Οι ξένοι φοιτητές, όμως, θεωρώ ότι επιλέγουν την Κύπρο ως εκπαιδευτικό προορισμό και για άλλους λόγους: επειδή είναι κράτος-μέλος της Ε.Ε., για την ποιότητα της φοιτητικής ζωής, το ασφαλές και φιλικό περιβάλλον,το προσιτό κόστος φοίτησης, αλλά και τιςπολλαπλές επιλογές για πολιτισμικές, αθλητικές και άλλες φοιτητικές δραστηριότητες.

Από την άλλη, αρκετοί είναι οι Κύπριοι φοιτητές που επιλέγουν πανεπιστήμια του εξωτερικού για τις σπουδές τους. Γιατί οι νέοι του νησιού μας φεύγουν για σπουδές εκτός Κύπρου;

H τάση αυτή, η οποία όντως ήταν για πολλά χρόνια αυξητική, με διαχρονικά δημοφιλείς προορισμούς το Ηνωμένο Βασίλειο, τις Η.Π.Α. και την Ελλάδα, φαίνεται τελευταία να εμφανίζει μικρή αναστροφή. Ίσως, επειδή η οικονομική κρίση έχει περιορίσει τις οικονομικές δυνατότητες των οικογενειών να βοηθήσουν τα παιδιά τους να σπουδάσουν στο εξωτερικό.

Ωστόσο, αρκετοί είναι αυτοί που επιλέγουν σπουδές εκτός Κύπρου, κυρίως επειδή θεωρούν ότι τα εφόδια που θα αποκτήσουν στο εξωτερικό θα τους καταστήσουν πιο ανταγωνιστικούς στην αγορά εργασίας και θα έχουν περισσότερες προοπτικές απασχόλησης και εξασφάλισης μιας καλής θέσης εργασίας για παραμονή στο εξωτερικό.

Οι δημοφιλείς αυτοί προορισμοί και κυρίως τα εγνωσμένου κύρους πανεπιστήμιά τους ήταν, κατά τη γνώμη μου, ψηλά στις προτιμήσεις των Κυπρίων φοιτητών εξαιτίας του πλήθους, του εύρους (κλάδοι σπουδών που ενδεχομένως δεν προσφέρονται στην Κύπρο) και των υψηλήςστάθμης προγραμμάτωνσπουδών, του χαμηλού κόστους φοίτησης (Ελλάδα) ή τις δυνατότητες χρηματοδότησης των σπουδών τους με φοιτητικά δάνεια (Ηνωμένο Βασίλειο), της δυνατότητας απόκτησης πτυχίου σε τρία αντί τέσσερα χρόνια (Ην.Βασίλειοvs Κύπρος), αλλά και λόγω των πλεονεκτημάτων φοίτησης σε διαφορετικά και πολυπολιτισμικά περιβάλλοντα με νέες προοπτικές και ερεθίσματα σε σχέση με τη ζωή στην Κύπρο.

Ανέφερα, όμως, ότι οι προορισμοί των υποψήφιων φοιτητών αλλάζουν και το εξηγώ: Στην Ελλάδα παρατηρούμε διαχρονικά δομικά προβλήματα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση (καταλήψεις, «αιώνιοι» φοιτητές, ακυρώσεις εξεταστικών, πολυπληθή τμήματα), το Brexit, προφανώς και, θα επηρεάσει στα επόμενα χρόνια το ενδιαφέρον των Ευρωπαίων πολιτών, ενώ στις Η.Π.Α. -ελέω και της οικονομικής κρίσης-, το πολύ ψηλό κόστος φοίτησης μπορεί να είναι πλέον απαγορευτικό για πολλούς.

Ίσως γι’ αυτό παρατηρείται στροφή του ενδιαφέροντος προς χώρες της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης, που προσφέρουν αγγλόφωνα προγράμματα σπουδών, με χαμηλό σχετικά κόστος φοίτησης και με καλή ποιότητα ζωής, όπως η Ολλανδία και οι Σκανδιναβικές χώρες. Πόλος έλξης, επίσης, είναι τα τελευταία χρόνια και ευρωπαϊκές «μητροπόλεις» πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία, που δεν απαιτούν υψηλά δίδακτρα και συνδυάζουν υψηλό επίπεδο σπουδών, αν και στα πλείστα προγράμματα η γλώσσα διδασκαλίας δεν είναι η αγγλική.

Πόσο έχουν επηρεάσει τις επιλογές των μαθητών μετά το σχολείο οι αλλαγές στο σύστημα εξέτασης στα Λύκεια; Αποφεύγουν, ίσως, το Δημόσιο Πανεπιστήμιο και επιλέγουν το ιδιωτικό, λόγω απουσίας τόσων πολλών εξετάσεων στη διαδικασία εισαγωγής;

Πιστεύω ότι πρώτη προτίμηση των αποφοίτων του Λυκείου –τόσο στην Κύπρο όσο και στην Ελλάδα- όσον αφορά τις σπουδές τους είναι η εισαγωγή σε ένα δημόσιο πανεπιστήμιο. Ίσως ο κύριος λόγος για την προτίμηση αυτή είναι ότι ο θεσμός των ιδιωτικών Πανεπιστημίων είναι πρόσφατος (στην Ελλάδα τυπικά δεν υπάρχει καν), με αποτέλεσμα να μην έχει καταξιωθεί στη συλλογική συνείδηση όσο ο θεσμός του Δημόσιου Πανεπιστημίου, που αριθμεί πολλές δεκαετίες ζωής.

Το δημόσιο πανεπιστήμιο διατηρεί διαχρονικά αναλλοίωτο το κύρος και την αξιοπιστία του και αποτελεί σημαντικό πεδίο επένδυσης, αλλά και μοχλό κοινωνικής κινητικότητας και ατομικής προόδου, που λαμβάνει υπόψη και το δημόσιο συμφέρον.

Η δυσκολία εισαγωγής ασφαλώς και αποτελεί κριτήριο επιλογής, όπως όμως και το κόστος σπουδών, που είναι πολύ υψηλότερο στην περίπτωση των ιδιωτικών Πανεπιστημίων.

Σημειώνω όμως ότι το Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου έχει και τα δύο χαρακτηριστικά, δηλαδή και εισαγωγή χωρίς εξετάσεις και χαμηλό κόστος σπουδών. Επειδή δε η ευελιξία που προσφέρουν οι σπουδές εξ αποστάσεως αποκλειστικά με ψηφιακά μέσα, το Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου αποτελεί ελκυστική επιλογή για προπτυχιακές σπουδές στην Κύπρο.

Σε τι υπερέχει το κυπριακό, δημόσιο πανεπιστήμιο σε σύγκριση με εκείνα της Ελλάδας ή άλλων χωρών του εξωτερικού;

Πανεπιστήμια και των δύο χωρών βρίσκονται ψηλά σε διεθνείς κατατάξεις και είναι αναγνωρισμένα διεθνώς για το κύρος των τίτλων σπουδών τους, την ποιότητα του ακαδημαϊκού προσωπικού και τις σημαντικές επιδόσεις τους στη διεκδίκηση ευρωπαϊκών κονδυλίων για τη βασική και εφαρμοσμένη έρευνα.

Σε ό,τι αφορά στην Κύπρο, τα τρία δημόσια πανεπιστήμια είναι εξωστρεφή, επενδύουν στο τρίπτυχο «γνώση, έρευνα και καινοτομία» και διασφαλίζουν τη διασύνδεση των προσφερόμενων προγραμμάτων σπουδών τους με την αγορά εργασίας. Διαθέτουν επαρκείς και σύγχρονες υποδομές, λειτουργούν σε ένα πλαίσιο που τους επιτρέπει να διατηρούν την αυτονομία τους, ακολουθώντας φυσικά τους κανόνες χρηστής διοίκησης ως Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου, είναι ευέλικτα και προσελκύουν φοιτητές, ακαδημαϊκό και ερευνητικό προσωπικό από όλο τον κόσμο συνεισφέροντας στην κυπριακή οικονομία.

Και ας μου επιτραπεί μια σύντομη παρένθεση για το Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου: προσφέρει ήδη πέντε μεταπτυχιακά προγράμματα στην αγγλική γλώσσα και έχει φοιτητές που ζουν και εργάζονται σε 30 περίπου διαφορετικές χώρες. Με βάση τα παραπάνω, πιστεύω ότι τα κυπριακά δημόσια πανεπιστήμια έχουν μια συνεπή και αξιόλογη παρουσία στο διεθνές ακαδημαϊκό γίγνεσθαι και διατηρούν ψηλά τον πήχη της ανώτατης εκπαίδευσης, το καθένα στους τομείς εξειδίκευσής του.

Οι Έλληνες φοιτητές επιλέγουν τα Κυπριακά Πανεπιστήμια για σπουδές και σε τι βαθμό συμβαίνει αυτό;

Οι Έλληνες φοιτητές δείχνουν, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, σταθερά την προτίμησή τους στην επιλογή κυπριακών πανεπιστημίων, δημόσιων και ιδιωτικών.

Στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρουτο ποσοστό των φοιτητών εξ Ελλάδος προσεγγίζει το 60%. Σημαντικοί λόγοι είναι, μεταξύ άλλων, προφανώς η κοινή γλώσσα, κουλτούρα και παράδοση, αλλά και η μικρή γεωγραφική απόσταση και η εξαιρετικά καλή αεροπορική διασύνδεση των δύο χωρών.

Σίγουρα, οι Έλληνες φοιτητές αναγνωρίζουν και το υψηλό επίπεδο σπουδών που προσφέρει η Κύπρος. Παράλληλα, τα κυπριακά πανεπιστήμια δεν αντιμετωπίζουν τα δομικά προβλήματατων ελληνικών πανεπιστημίωνπου αναφέραμε προηγουμένως και επηρεάζουν την ποιότητα σπουδών και φοίτησης.

Το μόνο εμπόδιο που ενδεχομένως θα αντιμετωπίσει ένας φοιτητής εξ Ελλάδος που θα αποφοιτήσει από ένα κυπριακό πανεπιστήμιο είναι οι καθυστερήσεις που μερικές φορές παρατηρούνται στην αναγνώριση των τίτλων σπουδών από τον Διεπιστημονικό Οργανισμό Αναγνώρισης Τίτλων Ακαδημαϊκών &Πληροφόρησης (Δ.Ο.Α.Τ.Α.Π.) της Ελλάδας, παρά το γεγονός ότι όλα τα Κυπριακά Πανεπιστήμια είναι αναγνωρισμένα ως ισότιμα με εκείνα της Ελλάδας.

Ποια τα επιπλέον προγράμματα (συνεργασίες, Erasmus, υποτροφίες) που προσφέρουν τα Δημόσια Πανεπιστήμια της Κύπρου;

Τα δημόσια πανεπιστήμια της Κύπρου συνεργάζονται μεταξύ τους, αλλά και με εγνωσμένου κύρους πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα του εξωτερικού σε ποικίλες εκπαιδευτικές και ερευνητικές θεματικές.

Αναπτύσσουν από κοινού διαπανεπιστημιακά προγράμματα σπουδών, σε μεταπτυχιακό και διδακτορικό κυρίως επίπεδο, συμμετέχουν σε ερευνητικά έργα με εγχώρια και διεθνή χρηματοδότηση, ενώ αναπτύσσουν κοινή δράση και για τη λειτουργία Κέντρων Αριστείας στην Κύπρο, όπως είναι το RISE (Research Centre of Excellencefocusing on Interactive media, Smart systems and Emergingtechnologies), στο οποίο συνεργάζονται τα τρία δημόσια πανεπιστήμια.

Επιπρόσθετα, όλα τα δημόσια πανεπιστήμια συμμετέχουν στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα κινητικότητας Erasmus+ με εξαιρετικές επιδόσεις, ενώ προσφέρουν υποτροφίες για σπουδές με βάση κοινωνικοοικονομικά κριτήρια σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.

Αξίζει εδώ να σημειώσω και τις δυνατότητες εξ αποστάσεως φοίτησης που παρέχει το Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου, το μοναδικό πανεπιστήμιο στην Κύπρο που εφαρμόζει αποκλειστικά την ευέλικτη μεθοδολογία της ανοικτής και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης και την υποστηρίζει με σύγχρονες και καινοτόμες τεχνολογίες και μεθοδολογίες τηλεκπαίδευσης.

Υπάρχει επαγγελματική αντιστοιχία πτυχίων και επαγγελμάτων μετά το πέρας των σπουδών στην Κύπρο;

Ανοίγετε ένα πολύ μεγάλο θέμα συζήτησης! Η διασύνδεση των πτυχίων με την αγορά εργασίας είναι διαχρονικό και διεθνές ζήτημα, που απασχολεί τόσο τα πανεπιστήμια όσο και τον κόσμο της εργασίας και της οικονομίας. Μια συνοπτική απάντηση είναι ότι πάντα παρατηρούνται αποκλίσεις μεταξύ των ικανοτήτων των πτυχιούχων και των απαιτήσεων της αγοράς εργασίας. Ο στόχος δεν πρέπει να είναι η εξάλειψη των αποκλίσεων αυτών, γιατί τότε η πανεπιστημιακή εκπαίδευση θα μετατρεπόταν σε επαγγελματική εκπαίδευση, με αναρίθμητες αρνητικές συνέπειες στην παραγωγή νέας γνώσης.

Αντίθετα, ο στόχος πρέπει να είναι η μείωση των αποκλίσεων αυτών, ώστε οι πτυχιούχοι των πανεπιστημίων να κατέχουν γνώσεις και δεξιότητες που θα τους επιτρέψουν να είναι γρήγορα παραγωγικοί στην επαγγελματική τους πορεία. Ο στόχος αυτός συνήθως συγκαταλέγεται στους στρατηγικούς σχεδιασμούς των πανεπιστημίων.

Μιλώντας για το Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου, στρατηγική επιδίωξή μας είναι ο σχεδιασμός και η προσφορά προγραμμάτων σπουδών και κατάρτισης με άμεσο αντίκρισμα στην αγορά εργασίας. Αυτό επιτυγχάνεται παρακολουθώντας τις τάσεις στην Κύπρο και στην Ελλάδα, που είναι οι δύο κύριες αγορές-στόχος μας, αλλά και διεθνώς σε ό,τι αφορά τη ζήτηση επαγγελμάτων και πτυχιούχων, αλλά και διασφαλίζοντας τη συμμετοχή επαγγελματικών φορέων και οργανισμών στις έρευνες αγοράς για τον σχεδιασμό νέων προγραμμάτων.

Άλλα δεδομένα που λαμβάνονται υπόψη από τα πανεπιστήμια είναι οι έρευνες σχετικά με την επαγγελματική αποκατάσταση των αποφοίτων τους.

Προφανώς προσφέρονται και μεταπτυχιακά προγράμματα που είναι συγκεκριμένης ειδίκευσης και για αυτό αποτελούν απαραίτητα εφόδια για τον κάθε  επαγγελματία του δημόσιου ή ιδιωτικού στον τομέα ενασχόλησης του. Ως γενική, όμως, παραδοχή, ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στον διεπιστημονικό χαρακτήρα των προγραμμάτων σπουδών μας, ώστε να παρέχουν στους αποφοίτους πολύπλευρη ακαδημαϊκή γνώση, αλλά και να καλλιεργούν επαγγελματικά αξιοποιήσιμες δεξιότητες (π.χ. ψηφιακές δεξιότητες, «επιχειρείν», ανάπτυξη κριτικής σκέψης, ερευνητικές δεξιότητες).

Καταλήγοντας, θέλω να τονίσω το εξής: Στις μέρες μας, όσο ποτέ άλλοτε, παρατηρείται ανάγκη για αυξημένη ευελιξία και ευκινησία απέναντι στις ραγδαίες αλλαγές των απαιτήσεων της αγοράς εργασίας. Έτσι, τα πανεπιστήμια οφείλουν να εξυπηρετήσουν τις εκπαιδευτικές ανάγκες ανθρώπων με διαφορετικά προφίλ –ενήλικες, εργαζόμενοι, νέοι χωρίς πρώτο πτυχίο– αλλά και να προσφέρουν, επιπλέον των υπαρχόντων, και νέους τίτλους σπουδών που θα αποκτώνται μέσα από εξ αποστάσεως προγράμματα σπουδών και κατάρτισης σε συντομότερο χρόνο από τα παραδοσιακά πτυχία, θα εστιάζουν σε νέες δεξιότητες και γνώσεις, θα προσδίδουν επαγγελματική ευελιξία σε όλη τη ζωή των ενδιαφερομένων και θα αποτελούν εχέγγυα για συνεχή ενίσχυση της απασχολησιμότητάς τους και για προσωπική και επαγγελματική εξέλιξη.