Ιδιαίτερο προβληματισμό προκάλεσε το περιστατικό επίθεσης που δέχθηκε 13χρονος μαθητής, από δύο άλλους μαθητές 13 και 15 ετών με αφορμή διαφωνία που είχε προηγηθεί για ένα διαδικτυακό παιχνίδι στο οποίο συμμετείχαν.
Φυσικά, οι ειδικοί ψυχικής υγείας προειδοποιούν εδώ και καιρό για τον αρνητικό αντίκτυπο μερικών ηλεκτρονικών παιχνιδιών και εισηγούνται τη σωστή χρήση, μέσα από την οριοθέτηση και την επίβλεψη των παιδιών.
Στην Κύπρο, μάλιστα, ο υψηλός αριθμός περιστατικών επιθετικής συμπεριφοράς εφήβων, ως αποτέλεσμα εξάρτησης από ηλεκτρονικά και διαδικτυακά παιχνίδια, που χειρίζεται το Τμήμα Ενδονοσοκομειακής Νοσηλείας Παιδιών και Εφήβων, αποδεικνύει ότι και στο νησί μας η κατάσταση χρήζει μεγαλύτερης προσοχής.
Διαβάστε επίσης: Ποιοι γονείς έχουν επιθετικά παιδιά;
«Αν προσεκτικά αναλύσουμε την ψυχολογία των εν λόγω παιχνιδιών, θα παρατηρήσουμε ότι αποτελούν δραστηριότητες που κατεξοχήν προάγουν την επιθετικότητα και την προβάλλουν ως επίτευγμα. Παράλληλα, τοποθετούν τους παίκτες -στην προκειμένη περίπτωση τα παιδιά- σε μια συνεχή εγρήγορση και δεν αφήνουν αποθέματα λογικής σκέψης», μας λέει η κα. Ιφιγένεια Στυλιανού, σχολική ψυχολόγος.
Ποιες είναι οι αιτίες, όμως, για αυτή τη συνεχή ενασχόληση με τα διαδικτυακά και ηλεκτρονικά παιχνίδια; Γιατί τα παιδιά μοιάζουν να έχουν εθιστεί σε αυτά και πώς μπορούμε να τα βοηθήσουμε;
Διαβάστε επίσης: Η ειδικός συμβουλεύει: Πώς τα όρια που θέτουν οι γονείς προλαμβάνουν επιθετικές συμπεριφορές
«Σίγουρα, τα παιχνίδια δεν είναι οι μόνοι “φταίχτες” για αυτή την κατάσταση. Η επιθετικότητα των παιδιών και εφήβων αποτελεί το σύμπτωμα ενός ανώτερου προβλήματος, το οποίο όλοι μας, καθημερινά συντηρούμε και ενισχύουμε», τονίζει η ψυχολόγος και μας εξηγεί όλα όσα πρέπει να γνωρίζουμε για τον εθισμό στα ηλεκτρονικά/διαδικτυακά παιχνίδια.
Πότε λέμε ότι ένα παιδί είναι εθισμένο;
Το κάθε είδος εθισμού μπορεί να εντοπιστεί από τα αποτελέσματά του, και τα αποτελέσματα είναι παρόμοια στις περισσότερες εθιστικές περιπτώσεις. Έτσι, και ένα παιδάκι το οποίο παρουσιάζει μια εξαρτητική σχέση με τα ηλεκτρονικά, θα διαπραγματεύεται έντονα τον χρόνο χρήσης τους, θα θυμώνει όταν θα πρέπει να αφήσει κάτω τον μοχλό, θα δυσκολεύεται να αφοσιωθεί σε άλλες δραστηριότητες μέσα στην ημέρα, δύσκολα θα αντλεί ικανοποίηση από άλλες δραστηριότητες, θα ανυπομονεί μέχρι να χρησιμοποιήσει ξανά τα ηλεκτρονικά και πολύ πιθανόν καθ’ όλη την ημέρα τα αρνητικά συμπτώματα να βρίσκονται σε αυξημένο επίπεδο (δυσφορία, θυμός, ματαίωση κτλ).
Πώς φτάνει ένα παιδί στον εθισμό;
Όπως και σε κάθε εθισμό, το μονοπάτι απαιτεί υπερβολική χρήση. Χρήση χωρίς οριοθέτηση, καθημερινά και χωρίς περιορισμό χρόνου. Επίσης, ο εθισμός δημιουργείται πιο γρήγορα και εύκολα όταν το αντικείμενό του εξυπηρετεί το παιδί και σε άλλους τομείς, για παράδειγμα, επειδή παίζει ηλεκτρονικά, δεν διαβάζει ή δεν τακτοποιεί το δωμάτιό του.
Ποια είναι τα σημάδια που πρέπει να προσέξει ο γονιός;
Τις αλλαγές στο συναίσθημα και στις αντιδράσεις. Όπως είπα και πιο πάνω, παιδιά τα οποία παρουσιάζουν εξάρτηση στα ηλεκτρονικά, είναι περισσότερο επιρρεπή στα αρνητικά συναισθήματα τις υπόλοιπες ώρες της ημέρας, αντλούν ικανοποίηση μόνο μέσα από τη χρήση των ηλεκτρονικών, αντιδρούν πιο έντονα, βιάζονται και δεν επενδύουν στις υπόλοιπες δραστηριότητες τους. Πολύ συχνό φαινόμενο, είναι επίσης, το γενικευμένο άγχος και άλλα ψυχοσωματικά συμπτώματα.
Ποιες οι επιπτώσεις στο παιδί και πόσο μακροπρόθεσμα μπορεί να το επηρεάζουν;
Επιπτώσεις παρατηρούνται στη λειτουργικότητα του παιδιού. Ξεκινάει να παρουσιάζει χαμηλή εμπλοκή στα μαθήματα και πιθανόν μαθησιακά κενά, εξάρσεις στη συμπεριφορά που πιθανόν να το τοποθετούν σε απόσταση με τους συμμαθητές του και να αναπτύσσονται κόντρες στο κοινωνικό σύνολο, διαφωνίες στο σπίτι. Η οθόνη επίσης αφήνει ακαλλιέργητες τις κοινωνικές δεξιότητες του παιδιού που επιτυγχάνονται και ενισχύονται μέσα από την πραγματική επαφή.
Αυτό φυσικά, είναι ένα αρνητικό επακόλουθο που είναι ικανό να συνοδεύει το παιδί και στις ενήλικες του σχέσεις. Φυσικά, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι υπάρχει μια μεγάλη γκάμα ηλεκτρονικών παιχνιδιών, που πολλά από αυτά (τα οποία δεν είναι πολεμικά, επιθετικά, ανταγωνιστικά), επιτρέπουν την ανάπτυξη πληθώρας δεξιοτήτων (π.χ. επίλυση προβλήματος, φαντασίας, δημιουργικότητας, χωροταξικών δεξιοτήτων κτλ).
Ποια είναι η πιο ακραία συμπεριφορά που έχει καταγραφεί ή έχετε συναντήσει;
Ένα έφηβος που λόγω της υπερβολικής χρήσης παρουσίασε έντονο γαστρεντερικό πρόβλημα, λόγω της άρνησής του να αφήσει τα ηλεκτρονικά για να επισκεφθεί την τουαλέτα τις στιγμές της ημέρας που υπήρχε η ανάγκη. Αρκετά παιδάκια επίσης, έρχονται στο γραφείο με φοβίες για τον ύπνο, από σκέψεις και εικόνες που προέρχονταν από τα ηλεκτρονικά.
Πότε παρεμβαίνει ο γονιός και με ποιον τρόπο;
Αυτό εξαρτάται από το βαθμό εξάρτησης. Οι ειδικοί προτείνουμε περιορισμένη χρήση ανάλογα με την ηλικία, και σε συγκεκριμένο χρόνο την ημέρα, υπό επίβλεψη (π.χ. 45 λεπτά την ημέρα για παιδί δημοτικής ηλικίας είναι υπερ-αρκετά) Φυσικά, τα παιδιά πρέπει να έχουν πρόσβαση σε παιχνίδια κατάλληλα για το ηλικιακό τους επίπεδο.
Κάθε εξαρτητική σχέση, αντιμετωπίζεται με σταδιακή απευαισθητοποίηση. Βήμα-βήμα απομάκρυνση, μέσα από την πιο σύντομη χρήση. δηλαδή, και φυσικά απαραίτητο είναι τα παιδιά να γνωρίζουν με ποιες εναλλακτικές δραστηριότητες μπορούν να ασχοληθούν για να αξιοποιήσουν την ώρα που θα ήταν μπροστά στον υπολογιστή/ηλεκτρονικά (π.χ. διάβασμα, επιτραπέζια με γονείς, βόλτα και παιχνίδι με συμμαθητές).
Πότε θα χρειαστεί παρέμβαση από κάποιον ειδικό;
Το καλύτερο είναι οι γονείς να ενημερώνονται, ακόμα και αν αυτό έχει τη μορφή πρόληψης, για να μην χρειαστεί να φτάσουμε σε μια ανάγκη παρέμβασης (προλαβαίνουμε τη δυσκολία πριν αυτή εμφανιστεί). Φυσικά, όταν παιδιά και έφηβοι παρουσιάσουν τα πιο πάνω, έστω και μερικά στοιχεία, είναι απαραίτητο, χωρίς ενδοιασμούς, ταμπού και δεύτερες σκέψεις, να αποταθούν σε Σχολικό – Εκπαιδευτικό Ψυχολόγο.
