Λεονάρντο ντα Βίντσι. Το άκουσμα και μόνο του ονόματός του δεν μπορεί παρά να φέρει στο μυαλό χιλιάδες λέξεις: από την Αναγέννηση, μέχρι τη Μόνα Λίζα, από ζωγράφος, μουσικός, σκηνογράφος, μέχρι μηχανικός, ανατόμος, ζωολόγος, φυσικός. Όμως μία είναι η λέξη που χαρακτηρίζει τον homo universalis: ιδιοφυΐα.
Το ύψους δύο μέτρων νόθο παιδί ενός συμβολαιογράφου από το Βίντσι της Ιταλίας και μίας νεαρής κοπέλας θεωρείται η αρχέτυπη μορφή του αναγεννησιακού ουμανιστή και επιστήμονα.
Ήταν αριστερόχειρας και με έναν βαρύ ψυχισμό λόγω της εγκατάλειψης από τη μητέρα του, αλλά και μια διαδικασία εξιδανίκευσης, στοιχεία τα οποία επηρέασαν την καλλιτεχνική του δράση.
Γεννήθηκε «τρεις ώρες μετά το ηλιοβασίλεμα»
Ο Λεονάρντο γεννήθηκε στην πόλη Βίντσι που είναι χτισμένη στους λόφους της Τοσκάνης, στην χαμηλότερη κοιλάδα του ποταμού Άρνου, στην ευρύτερη περιοχή της Φλωρεντίας, που υπαγόταν στον έλεγχο των Μεδίκων. Σύμφωνα με την σχετική καταγραφή στο σημειωματάριο του παππού του από τη μεριά του πατέρα του, ο Λεονάρντο γεννήθηκε στις 15 Απριλίου 1452.
Ειδικότερα, σε αυτήν την καταγραφή αναφέρεται ότι: «Ένας εγγονός μου γεννήθηκε στις 15 Απριλίου, Σάββατο, τρεις ώρες μετά το ηλιοβασίλεμα». Ωστόσο, καθώς η ώρα της εποχής ήταν η Φλωρεντινή και το ηλιοβασίλεμα ήταν στις 6:40 μ.μ., τρεις ώρες μετά από αυτό η ώρα ήταν περίπου 9:40 μ.μ., ήτοι στις 14 Απριλίου βάσει της σύγχρονης εκτίμησης.
Γονείς του ήταν ο Μεσσέρ (τίτλος ευγενείας) Πιέρο Φρουοσίνο ντι Αντόνιο ντα Βίντσι, πλούσιος Φλωρεντινός συμβολαιογράφος[18] και Κατερίνα, για την ταυτότητα της οποίας έχουν δοθεί αρκετές εκδοχές από διάφορους ιστορικούς, με την πλέον πρόσφατη να είναι εκείνη του Μάρτιν Κεμπ, κατά τον οποίον η γυναίκα λεγόταν Κατερίνα ντι Μέο Λίπι.
Ο αιώνιος «γρίφος» της μητέρας του
Ιστορικοί τέχνης έχουν αγωνιστεί για να βρουν πληροφορίες σχετικά με τη γυναίκα της οποίας ο παράνομος γιος έγινε η καλλιτεχνική ιδιοφυΐα που ζωγράφισε τη Μόνα Λίζα . Με γνωστό μόνο ένα όνομα – Κατερίνα – υπήρξαν διάφορες φήμες ότι ήταν κάποια τυχαία χωριατοπούλα ή ακόμα και σκλάβα από τη βόρεια Αφρική.
Σχεδόν έξι αιώνες μετά, ένας από τους κορυφαίους ειδήμονες στο θέμα Λεονάρντο έχει δώσει μια πολύ πληρέστερη ανάλυση της ιστορίας της, συναρμολογώντας τον κόσμο του γιου της, χρησιμοποιώντας προηγουμένως αγνοημένα έγγραφα.
Σύμφωνα με τον Κεμπ, ομότιμο καθηγητή Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, η μητέρα του Λεονάρντο ήταν η Κατερίνα Ντι Μέο Λίπι, μια φτωχή και ευάλωτη ορφανή, που σε ηλικία μόλις 15 ετών, είχε παρασυρθεί από ένα δικηγόρο. Είχε ζήσει με τη γιαγιά της σε μια εξαθλιωμένη αγροικία, περίπου ένα μίλι από το Vinci στους λόφους της Τοσκάνης.
Ο Kεμπ απαριθμεί τα ευρήματά του σε ένα βιβλίο που θα εκδοθεί τον επόμενο μήνα, «Μόνα Λίζα: Οι άνθρωποι και η ζωγραφική» , γραμμένο με τον Dr Giuseppe Pallanti, οικονομολόγο και ερευνητή τέχνης.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η Κατερίνα είχε έναν ετεροθαλή αδελφό, τον Πάπο, και η γιαγιά της πέθανε λίγο πριν από το 1451, αφήνοντας τους χωρίς περιουσιακά στοιχεία ή υποστήριξη, εκτός από ένα θείο με «μισογκρεμισμένο» σπίτι και βοοειδή.
Σύμφωνα με Kemp, είχε αποπλανηθεί από τον 25χρονο, Ser Piero da Vinci, έναν φιλόδοξο δικηγόρο που εργάζετο στη Φλωρεντία. Τα έγγραφα δείχνουν ότι ο 25χρονος έκανε ένα… διάλειμμα τον Ιούλιο του 1451, «ακριβώς τις σωστές εβδομάδες για την εγκυμοσύνη της», δήλωσε ο Kemp.
Τα έγγραφα δείχνουν ότι η Κατερίνα έκανε ένα δεύτερο γιο και τέσσερις κόρες, μόλις λίγα μίλια μακριά από τον πρώτο γιο της. Αποκαλύπτουν μια περαιτέρω επαφή μεταξύ του δικηγόρου και της Κατερίνα, καθώς διηύθυνε μια μικρή νομική πράξη για το σύζυγό της.
Είχε στραβισμό;
Η καλλιτεχνική ιδιοφυία του Λεονάρντο ντα Βίντσι είχε μία… χείρα βοηθείας από μία διαταραχή της όρασης; Τουλάχιστον αυτό φαίνεται ότι υποστηρίζει μία νέα έρευνα.
Αναλυτές του προσώπου του Αναγεννησιακού καλλιτέχνη από πίνακες, σκίτσα και γλυπτά αποκάλυψαν ότι έπασχε από στραβισμό. Μάλιστα, πιστεύεται ότι υπέφερε από διαλειπουσα εξωτροπία, ένα είδος στραβισμού χαρακτηρίζεται από την απόκλιση ενός οφθαλμού προς τα έξω (σε αντίθετη φορά από την μύτη).
Πρόκειται για μία πάθηση που ταλαιπωρεί έναν στους 200 ανθρώπους και, όπως αποκαλύπτεται, μάλλον ανάμεσα σε αυτούς συγκαταλέγονταν, εκτός από τον Ντα Βίντσι, και άλλοι διάσημοι ζωγράφοι.
Επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η διαταραχή αυτή της όρασης μπορεί να του έδωσε την ικανότητα της μονόφθαλμης όρασης, στην οποία και τα δύο μάτια βλέπουν ξεχωριστά και του επέτρεπαν να εστιάζει σε κοντινές, επίπεδες επιφάνειες.
«Είναι δύσκολο να πει κανείς ποιο μάτι ήταν αυτό που επηρεάστηκε, ωστόσο μπορεί να πει κανείς ότι ήταν χρήσιμο για να χαρακτηριστεί γεωμετρικά σωστή η σκηνή», επισημαίνει ο νευροεπιστήμονας όρασης, καθηγητής Κρίστοφερ Τάιλερ. Η μελέτη του, η οποία δημοσιεύθηκε στο JAMA Opthalmology, περιελάμβανε λεπτομερή εξέταση των σωζώμενων εικόνων του Ντα Βίντσι, που είναι εξαιρετικά λίγες, ενώ χρησιμοποιήθηκαν έργα του, όπως ο Άνθρωπος του Βιτρούβιου, το μπρούτζινο άγαλμα του Δαβίδ, μία απεικόνιση του νεαρού Ντα Βίντσι, αλλά και ο Σαλβαδόρ Μούντι
Σε όλες τις περιπτώσεις, η εσφαλμένη ευθυγράμμιση του ματιού ήταν μετρήσιμη, αν και όχι σοβαρή με μέση απόκλιση στο -10.3 Ο αρνητικός αριθμός σημαίνει ότι το μάτι μπορεί τυπικά να κοιτά προς την έξω πλευρά και σύμφωνα με τον καθηγητή Τάιλερ ο στραβισμός του Ντα Βίντσι μπορεί να μην υφίστατο όταν εστίαζε έντονα σε ένα αντικείμενο, αλλά όταν «ξεκουραζόταν» στον πίνακα.
«Ο στραβισμός του Ντα Βίντσι ίσως εξηγεί την σπουδαία ευκολία του να αποτυπώνει την τρισδιάστατη υπόσταση των προσώπων και τον αντικειμένων», σημειώνει ο επιστήμονας.
Homo Universalis
Οι κώδικες, οι εφευρέσεις, οι πίνακες και τα μυστικά της «Μόνα Λίζα» ξεδιπλώνουν το μεγαλείο της πολυδαίδαλης προσωπικότητας του ζωγράφου, γλύπτη, αρχιτέκτονα, μηχανικού, ανατόμου, του homo universalis.
Από τα πιο σημαντικά δημιουργήματά του ήταν οι κώδικές του.
Ο Τριβουλζιανός Κώδικας, που περιέχει μελέτες πάνω στην αρχιτεκτονική και σε θρησκευτικά θέματα, τα Φόλια του Ουίνδσορ, που αποτελούνται από περίπου 234 άδετα φύλλα και περιέχουν 600 σκίτσα με θέματα, όπως ανατομία, γεωγραφία, μέχρι καρικατούρες, ο Κώδικας περί πτήσης των πουλιών, στον οποίο ο Λεονάρντο αναλύει το πέταγμα των πουλιών, τον Κώδικα της Μαδρίτης, του Institute de France, και ο κώδικας του Ασμπερνάμ.
Ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι υπήρξε ο άνθρωπος, επίσης, που προχώρησε σε μηχανικές εφευρέσεις.
Από τις πολεμικές μηχανές, επιθετικές και αμυντικές, όλμους, τανκς, βαρούλκα, φράγματα εκτροπής ποταμών, τρόπους να χύνεται καυτό λάδι στο κεφάλι του εχθρού, μέχρι πτητικές συσκευές, συμπεριλαμβανομένου και του προάγγελου του σημερινού αλεξίπτωτου, του πρώτου ποδηλάτου, του σκάφανδρου και του υποβρυχίου ή το μέσο που θα μπορεί κανείς να περπατά στο νερό διαπιστώνει κανείς το εύρος της διάνοιας του homo universalis που πάντα ήθελε να πηγαίνει ένα βήμα παρακάτω.
Δεν θα μπορούσαμε φυσικά να παραλείψουμε τους πίνακές του. Από τους πιο εμβληματικούς είναι ο Ευαγγελισμός, τον οποίο φιλοτέχνησε ενόσω ήταν μαθητευόμενος ακόμη, ο Άγιος Ιερώνυμος, ένας πίνακας που αποτέλεσε έργο μίας από τις πιο δύσκολες περιόδους του Λεονάρντο, το 1482, λίγο προτού φύγει για το Μιλάνο, παλεύοντας με την μελαγχολία, κάτι που φαίνεται και στον τρόπο που τον έχει ζωγραφίσει, τις σκιάσεις και στον τρόπο που έχει αποδώσει τον κάθε μυ.
Ο «Μυστικός Δείπνος» κατέχει ξεχωριστή θέση στα έργα του.
Η γήινη υπόσταση των μαθητών, ο μη παραγκωνισμένος Ιούδας, η μεγαλύτερη σε μέγεθος συγκριτικά με τις υπόλοιπες φιγούρες του Χριστού -που σχηματίζει ένα ισοσκελές τρίγωνο-, η απουσία του φωτοστέφανου και ο ευφάνταστος τρόπος που το αντικαθιστά, είναι μερικά από τα στοιχεία του μεγαλειώδους αυτού έργου που φυλάσσεται στην τραπεζαρία του μοναστηριού Σάντα Μαρία ντε λα Γκράτσιε στο Μιλάνο.
Ο Βιτρούβιος Άνθρωπος, το διάσημο σκίτσο – επιτομή της ανατομίας και τον αναλογιών, στις οποίες είχε εμβαθύνει ο καλλιτέχνης, ενώ το αριστούργημα που έβαλε τη σφραγίδα του στην Τέχνη ήταν η Μόνα Λίζα, ο πίνακας που έχει γεννήσει ίσως ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια του κόσμου της Τέχνης, που έχει αφήσει πολλούς κριτικούς και όχι μόνο με απορίες και αινίγματα.
Η 15η Απριλίου, ημερομηνία γέννησης του Λεονάρντο Ντα Βίντσι, έχει καθιερωθεί ως η Παγκόσμια Ημέρα Τέχνης.
Διαβάστε επίσης:
Με αυτό το πανέξυπνο κόλπο θα φτιάξουμε τέλεια cupcakes-κουνελάκια για το Πάσχα
Παιδιά, ελάτε να διασκεδάσουμε στο δωρεάν παιδικό πανηγύρι στη Λεμεσό
Καίγεται η Κύπρος από τις λαμπρατζιές – Ένα πασχαλινό έθιμο από τα βάθη των αιώνων
