Συντάκτης: Σοφία Κωστάρα

Τους χειμερινούς μήνες τα παιδιά αναφέρουν συχνότερα πως τα πονάει το κεφάλι τους, χωρίς τις περισσότερες φορές να μπορούν να δώσουν σαφή περιγραφή του τι τους συμβαίνει. Πόσο πρέπει να ανησυχεί τους γονείς ο παιδικός πονοκέφαλος και πώς πρέπει να διαχειρίζονται την κατάσταση;

 
«Ο πονοκέφαλος, χωρίς οργανικό υπόβαθρο, είναι ένα πολύ συχνό πρόβλημα της παιδικής ηλικίας, καθώς το ποσοστό της κεφαλαλγίας κυμαίνεται από 4-20% στην προσχολική ηλικία, αυξάνεται στο 40-50 % κατά την έναρξη της σχολικής ζωής και φτάνει το 50-80% στην εφηβεία, επηρεάζοντας περισσότερο τα κορίτσια. Μάλιστα, τα τελευταία 30 χρόνια παρατηρείται αύξηση της κεφαλαλγίας σε κατά κανόνα υγιή παιδιά. Από την μέχρι σήμερα επιστημονική έρευνα έχει καταδειχθεί ότι ο πονοκέφαλος προέρχεται από νευρικές απολήξεις στις μήνιγγες, τα αγγεία και τους μύες στο πρόσωπο, τον αυχένα και το κεφάλι», εξηγεί ο Μηνάς Καπετανάκης, MD, PhD c, Παιδίατρος – ειδικός Παιδονευρολόγος, Διδάκτωρ Παιδονευρολογίας στο Πανεπιστήμιο Lund Σουηδίας και μέλος της Παιδονευρολογικής Εταιρίας Σουηδίας (http://paidoneurologos.gr/index.html).

 
Σύμφωνα με τον ειδικό, είναι αναμενόμενο στη βρεφική ηλικία (0-3 χρονών) οι γονείς να δυσκολεύονται να καταλάβουν ότι πονάει το κεφάλι του παιδιού. Ωστόσο, κατά τη νηπιακή ηλικία (3-5 χρονών) το παιδί μπορεί να εκφραστεί καλύτερα και να περιγράψει πώς βιώνει τον πόνο στην περιοχή του κρανίου. Φυσικά, όσο προοδεύει ηλικιακά το παιδί μπορεί να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες για τον πονοκέφαλο και να βοηθήσει τόσο τον γενικό παιδίατρο όσο και τον παιδονευρολόγο ως προς τη διαχείριση της κατάστασης.

 
Ο πονοκέφαλος διακρίνεται σε πρωτογενής και δευτερογενής, με βάση την ύπαρξη ή όχι κάποιου εξωγενή παράγοντα που τον δημιουργεί.
«Στον πρωτογενή πονοκέφαλο περιλαμβάνεται η κεφαλαλγία τάσης, η ημικρανία, καθώς και νοσήματα ισοδύναμα με την ημικρανία. Όταν αναφερόμαστε σε δευτερογενή πονοκέφαλο, ουσιαστικά μιλάμε για δευτερογενή πόνο που προέρχεται από το πρόσωπο, τα ιγμόρεια, τα δόντια, τους μύες του προσώπου και τα μάτια. Μπορεί να παρουσιαστεί με πυρετό, διάφορες λοιμώξεις, φλεγμονές και παράγοντες που αυξάνουν την ενδοκρανιακή πίεση», εξηγεί ο Δρ. Καπετανάκης.

Η κεφαλαλγία τάσης είναι το πιο συνηθισμένο είδος πονοκεφάλου στα παιδιά της σχολικής ηλικίας, τους έφηβους αλλά και τους ενήλικες. Περίπου το 1% των παιδιών παρουσιάζει κεφαλαλγία τάσης, καθημερινά. «Στα παιδιά προσχολικής ηλικίας μπορεί να υποψιαστούμε κεφαλαλγία τάσης εάν παραπονούνται για πονοκέφαλο χωρίς ναυτία και τάση προς έμετο, δεν δείχνουν να έχουν επηρεαστεί πολύ από τον πόνο και κινούνται όπως συνήθως. Λίγο μεγαλύτερα παιδιά μπορούν να περιγράψουν πόνο, που ξεκινά σαν πίεση σε μία ζώνη γύρω από το μέτωπο και τους κροτάφους. Η πίεση αυτή μετατρέπεται αργότερα σε πόνο, που μπορεί σταδιακά να αυξηθεί και να παρενοχλήσει τη σχολική απόδοση του παιδιού. Η διάγνωση της κεφαλαλγίας τάσης γίνεται αφού αποκλείσουμε πονοκέφαλο με οργανικά αίτια ή ημικρανία», σημειώνει ο ειδικός Παιδονευρολόγος.
Η ημικρανία μπορεί να ξεκινήσει νωρίς στη βρεφική ηλικία και να χαρακτηρίζεται από μικρά επεισόδια με κλάμα και ωχρότητα. Στα παιδιά νηπιακής ηλικίας, ένα επεισόδιο ημικρανίας μπορεί να κρατήσει λιγότερο από μία ώρα. Σε μεγαλύτερα παιδιά και εφήβους ένα επεισόδιο ημικρανίας, που δεν θα αντιμετωπιστεί με φάρμακα, σπανίως κρατά πάνω από 12 ώρες (εν αντιθέσει με τους ενήλικες που μπορεί να κρατήσει μέχρι και 72 ώρες).
«Το συνηθισμένο εύρος για ένα επεισόδιο ημικρανίας σε παιδιά είναι 2-8 ώρες, επηρεάζοντας και τις δύο πλευρές του κρανίου. Τα παιδιά επίσης παρουσιάζουν, κατά τα επεισόδια ημικρανίας, πολύ συχνά γαστρεντερικά συμπτώματα με πόνο στην κοιλιά και εμετούς. Η ημικρανία είναι νευρολογικό φαινόμενο. Προκαλείται από την παθολογική δραστηριότητα νευρικών κυττάρων, που καταλήγει σε πονοκέφαλο μέσω νευρικών απολήξεων στα αγγεία του εγκεφάλου και ξεκινούν από το τρίδημο νεύρο», σύμφωνα με τον Δρ. Μηνά Καπετανάκη.

Πώς θα καταλάβετε ότι το παιδί έχει πονοκέφαλο
«Αν το παιδί κάθεται ήσυχο, αμέτοχο, δεν παρακολουθεί τηλεόραση, κοιμάται σε ασυνήθιστη ώρα, έχει εμετούς, ναυτία ή κοιλιακά άλγη, δείχνει κουρασμένο και ενοχλείται από το φως ή από θορύβους, τότε θα πρέπει να υποψιαστείτε ότι έχει πονοκέφαλο και να το βοηθήσετε να σας το εκφράσει», συμβουλεύει ο Δρ. Καπετανάκης.

Πότε θα σας ανησυχήσει ο πονοκέφαλος του παιδιού
Σύμφωνα με τον ειδικό Παιδονευρολόγο, «ενδείξεις που χαρακτηρίζουν την επικινδυνότητα της κατάστασης είναι ο πονοκέφαλος που ξυπνά το παιδί όταν συνοδεύεται από πρωινούς εμετούς, πυρετό, δυσκαμψία του αυχένα, διαταραχές της όρασης και αλλαγές στη συμπεριφορά και την εγρήγορση. Επίσης, όταν επιδεινώνεται με την πάροδο του χρόνου, δεν υποχωρεί με τη χορήγηση παυσίπονου, έχει προηγηθεί τραυματισμός στο κεφάλι ή όταν ο πονοκέφαλος διαφέρει από προηγούμενα επεισόδια κεφαλαλγίας», σημειώνει ο Δρ. Καπετανάκης.

Βοηθήστε το γιατρό να διαγνώσει την αιτία του πονοκεφάλου
«Η καλή συνεργασία των γονιών με τον ειδικό είναι η βάση για τη διάγνωση αλλά και την διαχείριση του παιδικού πονοκεφάλου», εξηγεί ο Δρ. Καπετανάκης και συμπληρώνει ότι «οι γονείς θα πρέπει να είναι προετοιμασμένοι να απαντήσουν σε ερωτήσεις για το πότε εμφάνισε πρώτη φορά το παιδί πονοκέφαλο, τη διάρκεια, τη συχνότητα, τον εντοπισμό, το χαρακτήρα και την περιοδικότητα. Αν υπάρχουν άλλα συμπτώματα (ναυτία, εμετοί, κοιλιακά άλγη, πυρετός, δυσκαμψία του αυχένα, φωτοφοβία ή φωνοφοβία), η έναρξη του πονοκεφάλου συσχετίζεται με κάτι (π.χ. τροφή, οσμές, έκθεση στον ήλιο, κλιματολογικές αλλαγές, άθληση, άγχος, έμμηνος ρύση), αν έχει προηγηθεί τραύμα στο κεφάλι, αν το παιδί παίρνει φάρμακα και αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό».

Πώς να σταματήσετε τον πονοκέφαλο
«Είναι ουτοπικό να πούμε ότι μπορούμε να εξαλείψουμε τον πονοκέφαλο. Οι γονείς όμως μπορούν να τον μετριάσουν σε διάρκεια και συχνότητα κάνοντας αλλαγές στην καθημερινότητα του παιδιού. Επί παραδείγματι, η κεφαλαλγία τάσεως σχεδόν αποκλειστικά οφείλεται στο άγχος και η ημικρανία επιδεινώνεται σε αγχωτικές καταστάσεις. Διδάξτε το παιδί με τη βοήθεια ειδικού την αντιμετώπιση του άγχους. Φροντίστε τη διατροφή του αποφεύγοντας τροφές που έχουν ενοχοποιηθεί για την πρόκληση πονοκεφάλου (όπως σοκολάτα, πίτσα, κίτρινα τυριά, κονσέρβες, αλλαντικά, καφεΐνη, αναψυκτικά, ξηροί καρποί, ξύδι, κρεμμύδια, μπανάνα, χυμοί εσπεριδοειδών) και δώστε έμφαση στο πρωινό και στην ενυδάτωση. Επίσης, ρυθμίστε το πρόγραμμα ύπνου του παιδιού με τακτικές ώρες κατάκλισης και έγερσης. Αποφύγετε έντονες οσμές, δυνατούς θορύβους και φωτισμούς που μπορεί να πυροδοτήσουν τον πονοκέφαλο. Και τέλος, αποφύγετε τη σωματική καταπόνησή του, επιλέγοντας μορφές άθλησης μέτριας έντασης», συμβουλεύει ο Δρ. Μηνάς Καπετανάκης.
Και υπογραμμίζει ότι, «η έγκαιρη χορήγηση παυσίπονου καθ’ υπόδειξη του θεράποντος παιδιάτρου είναι επωφελής, αλλά η συχνή και αλόγιστη χρήση προκαλεί ελαττωμένη ανταπόκριση και οδηγεί σε χρόνια κεφαλαλγία».

Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι άνθρωποι ασχολούνται με τον αθλητισμό, είτε επειδή έγινε μόδα είτε επειδή ουσιαστικά ενδιαφέρονται για την υγεία τους. Ωστόσο, πολλά αθλήματα αποτελούν «απειλή» για την οδοντοστοιχία μας. Και μη σπεύσετε να σκεφτείτε ότι αποκλειστικά στην πυγμαχία πρέπει οι αθλητές να φορούν ειδικούς προστατευτικούς νάρθηκες στα δόντια τους.

«Οι προστατευτικοί νάρθηκες θα έπρεπε να αποτελούν βασικό εξοπλισμό για τους αθλούμενους όλων των ηλικιών, αν αναλογιστούμε ότι σύμφωνα με μελέτη που έγινε στις ΗΠΑ, κάθε χρόνο πάνω από πέντε εκατομμύρια δόντια χάνονται κατά τη διάρκεια αθλητικών δραστηριοτήτων. Η απώλεια ενός δοντιού αποτελεί ένα δυσάρεστο γεγονός που σε βάθος χρόνου υποθηκεύει την πάσχουσα περιοχή του στόματός του εφ’ όρου ζωής. Ακούγεται ίσως υπερβολικό, αλλά πολυετείς μελέτες έχουν αποδείξει ότι η τραυματισμένη περιοχή είναι πολύ πιο επιβαρημένη οδοντιατρικά από το υπόλοιπο στόμα. Και εννοείται πως η χρήση ενός προστατευτικού νάρθηκα δεν περιορίζεται μόνο στα δόντια, αλλά προστατεύει επίσης τα χείλη, τα μάγουλα, καθώς και τη γλώσσα», εξηγεί η Φωτεινή Καλιακάτσου, BDS, Msc Οδοντίατρος-Στοματολόγος (http://odontiatros.eu/).

Επιπλέον, ένα στα τρία παιδιά προσχολικής ηλικίας και ένα στα τέσσερα σχολικής ηλικίας εμπλέκονται στο οδοντιατρικό τραύμα με προεξέχοντα τα άνω πρόσθια δόντια. Παράγοντες που επηρεάζουν τη συχνότητα είναι το φύλο, η ηλικία, το κοινωνικό οικονομικό επίπεδο, ορθοδοντικές ανωμαλίες, αθλητισμός. Το 30% των ατυχημάτων συμβαίνουν κατά την αθλητική δραστηριότητα, ιδίως σε αθλήματα που ενέχουν κίνδυνο πτώσης, που έχουν έντονη επαφή ή χρησιμοποιούν μπαστούνι.

Αν και ιστορικά η προέλευση του στοματικού νάρθηκα προστασίας είναι ασαφής, αναφέρεται κυρίως στην πυγμαχία. Το 1892 ο βρετανός οδοντίατρος W. Krause έφτιαξε για πυγμάχους λωρίδες από καουτσούκ ως προστασία για τα δόντια τους και το 1916 ο αμερικανός οδοντίατρος Th. A. Carlos, κατασκεύασε ένα νάρθηκα στόματος και κατοχύρωσε την πατέντα το 1919. Το 1930, οι προστατευτικοί νάρθηκες εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στην οδοντιατρική βιβλιογραφία και το 1947, ο οδοντίατρος R. Lilyquist, με διαφανή ακρυλική ρητίνη έφτιαξε ένα νάρθηκα που εφάρμοζε στα άνω ή κάτω δόντια, ενώ ο αθλητής μπορούσε να μιλήσει κανονικά. Εν τέλει, το 1973 η Εθνική Κολεγιακή Αθλητική Ένωση των ΗΠΑ κατέστησε υποχρεωτική τη χρήση των ναρθήκων στους αγώνες ποδοσφαίρου με αποτέλεσμα τη δραματική μείωση των οδοντικών τραυματισμών έκτοτε.

Σήμερα, οι προστατευτικοί νάρθηκες χρησιμοποιούνται σε 29 αθλήματα: ακροβατικά, μπάσκετ, ποδηλασία, πυγμαχία, ιππασία, ποδόσφαιρο, γυμναστική, χάντμπολ, χόκεϊ επί πάγου, πατινάζ, λακρός, πολεμικές τέχνες, ρακέτες, ράγκμπι, motoGP, σκέιτ μπορντ, σκι, ελεύθερη πτώση με αλεξίπτωτο, ποδόσφαιρο, softball, σκουός, σέρφινγκ, βόλεϊ, υδατοσφαίριση, άρση βαρών και πάλη.

«Όμως, δυστυχώς μεγάλο μέρος της κατασκευής και διάθεσης των προστατευτικών ναρθήκων σήμερα γίνεται από εταιρείες αθλητικών ειδών με αποτέλεσμα να παρέχουν χαμηλή έως και καθόλου προστασία. Επιπρόσθετα, αυτοί οι χαμηλού κόστους νάρθηκες, κυρίως από πλαστικό ή PVC, δεν έχουν καλή εφαρμογή και δεν επιτρέπουν τη σωστή αναπνοή», επισημαίνει η κυρία Καλιακάτσου.

Και προσθέτει πως «η μέγιστη προστασία προκύπτει από νάρθηκες που είναι κατασκευασμένοι σωστά (από υλικά όπως, ΕVA, PVC, ακρυλικό, PVA-PE, latex rubber), εφαρμόζουν απόλυτα στα σωστά σημεία του στόματος και έχουν κατασκευαστεί με βάση τις διαστάσεις της στοματικής κοιλότητας του κάθε ατόμου ξεχωριστά. Άρα, είναι απόλυτα εξατομικευμένοι, ελαστικοί έτσι ώστε να απορροφούν τους κραδασμούς, άοσμοι και υπο-αλλεργικοί».

Οι νάρθηκες προστατεύουν από το οδοντικό τραύμα και αποσβένουν τις δυνάμεις από το σημείο εφαρμογής τους σε μεγαλύτερη επιφάνεια. Ταυτόχρονα, δεν επιτρέπουν την άσκηση μεγάλης δύναμης στη βάση του κρανίου επειδή κρατούν σε απόσταση 3-5 mm τον κάτω από τον άνω φραγμό. Φυσικά, προστατεύουν και από διασχίσεις μαλακών ιστών από τα δόντια.

«Οι εξατομικευμένοι προστατευτικοί νάρθηκες δεν προστατεύουν απλώς την οδοντοστοιχία, τα χείλη, τα μάγουλα και τη γλώσσα των αθλουμένων. Αποτελούν επίσης προστατευτικό μέσο και για σοβαρότερους τραυματισμούς όπως, η διάσειση, η εγκεφαλική αιμορραγία, τα περιστατικά απώλειας συνείδησης, τα κατάγματα γνάθων, οι αυχενικοί τραυματισμοί, λόγω του ότι αποτρέπεται η βίαιη πρόσκρουση της κάτω με την άνω γνάθο. Συνεπώς, καλό θα ήταν τόσο οι προπονητές, όσο και οι οδοντίατροι να συστήνουν τους προστατευτικούς νάρθηκες κατά τη διάρκεια των αθλητικών δραστηριοτήτων», συμπληρώνει η Οδοντίατρος-Στοματολόγος Φωτεινή Καλιακάτσου.

Εξάλλου, η διαδικασία κατασκευής τους είναι απλή και γρήγορη. «Κατά τη διάρκεια του πρώτου ραντεβού ο οδοντίατρος παίρνει αποτυπώματα των δοντιών, μία διαδικασία γρήγορη και ανώδυνη που διαρκεί μερικά λεπτά. Τα αποτυπώματα αυτά στέλνονται στο οδοντοτεχνικό εργαστήριο, όπου πρώτα κατασκευάζονται εκμαγεία των δοντιών από γύψο. Στη συνέχεια κατασκευάζεται ο νάρθηκας από ειδικό θερμοπλαστικό υλικό που διαμορφώνεται με πρεσάρισμα εν κενώ πάνω στο εκμαγείο της άνω γνάθου. Το πάχος του υλικού διαμορφώνεται ανάλογα με την αντοχή που απαιτείται από το άθλημα για το οποίο θα χρησιμοποιηθεί. Κατά την διάρκεια της δεύτερης επίσκεψης στο οδοντιατρείο ο νάρθηκας δοκιμάζεται στο στόμα και γίνονται τυχόν τροποποιήσεις εάν χρειάζονται», εξηγεί η ειδικός.

Η διάρκεια ζωής του προστατευτικού νάρθηκα είναι όση και μιας αθλητικής σεζόν ή ωσότου εμφανιστούν σημάδια φθοράς. «Όμως, στα παιδιά και τους εφήβους θα πρέπει να γίνεται τακτική αντικατάσταση, καθώς οι γνάθοι συνεχίζουν να αναπτύσσονται», τονίζει η κα Καλιακάτσου.

Τέλος, ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δίνεται στην σωστή συντήρηση του προστατευτικού νάρθηκα «με καλό πλύσιμο, με υγρό σαπούνι και νερό μετά από κάθε χρήση, ενώ θα πρέπει πάντα να φυλάσσεται στην ειδική θήκη του, σε σκιερό και δροσερό μέρος, καθώς ο ήλιος και οι υψηλές θερμοκρασίες μπορεί να αλλοιώσουν το υλικό», καταλήγει η Οδοντίατρος-Στοματολόγος.