Συντάκτης: Έλενα Μπούλια

Η Maria Montessori είναι η γυναίκα που δίδαξε στα παιδιά την αγάπη για τη μάθηση και στους μεγάλους την αγάπη για το κάθε παιδί.

Η Maria Montessori (1870-1952) σπούδασε ιατρική στο Πανεπιστήμιο της Ρώμης και έγινε η πρώτη γυναίκα γιατρός στην Ιταλία! Κατά τη διάρκεια της πρακτικής της στην Ιατρική, οι κλινικές παρατηρήσεις της την οδήγησαν στο να αναλύσει τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά μαθαίνουν.

Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα παιδιά κατασκευάζουν αυτά που θα μάθουν από ,υπάρχει στο περιβάλλον τους. Το 1902 ξεκίνησε τις σπουδές της στην παιδαγωγική, την πειραματική ψυχολογία και την ανθρωπολογία.Έδωσε διαλέξεις για εκπαιδευτικές μεθόδους που αφορούν σε παιδιά που πάσχουν από ψυχικές ασθένειες. Το 1907 εγκαινιάστηκε το “Casa de Bambini”. Ήταν το πρώτο σπίτι στη συνοικία San Lorenzo της Ρώμης και έγινε η πηγή της μεθόδου Montessori για τους εκπαιδευτικούς.

Το 1911 φεύγει από τον κλάδο της Ιατρικής και ασχολείται με το εκπαιδευτικό έργο. Το 1913 ο Αλεξάντερ Γκράχαμ Μπελ και η σύζυγός του Mαμπέλ εγκαινίασαν τoν Μορφωτικό Σύλλογο Μontessori ( Montessori Educational Association ) στην Ουάσινγκτον. Εισέρχεται στον κόσμο της Παιδαγωγικής μια νέα μέθοδος, στην οποία τα υλικά είναι κύρια πηγή μάθησης κατά την προσχολική περίοδο.

Η μέθοδος αυτή βασίζεται στην προώθηση της πρωτοβουλίας και την ανταπόκριση του παιδιού με τη χρήση ενός ειδικά σχεδιασμένο εκπαιδευτικό υλικό. Το παιδί πρέπει να μαθαίνει σύμφωνα με το δικό του ρυθμό και έτσι να ανακαλύπτει τη γνώση.

Ο διάσημος 10λογος της Μαρίας Μοντεσσόρι

1. Μην αγγίζετε ένα παιδί παρά τη θέληση του.
2. Μην μιλάτε με άσχημο τρόπο σε ένα παιδί και μην χρησιμοποιείτε άσχημα λόγια όταν αναφέρεστε σε αυτό κατά την απουσία του.
3. Επικεντρωθείτε στο να ενισχύσετε και να βοηθήσετε να αναπτυχθούν τα θετικά στοιχεία και οι υπάρχουσες ικανότητες του παιδιού ώστε να μην αφήνουν χώρο για το ”κακό”.
4. Βοηθήστε το να συμμετέχει ενεργά στην προετοιμασία του περιβάλλοντος μάθησης. Αφιερώστε σχολαστική και συνεχή φροντίδα σε αυτό. Βοηθήστε το παιδί να συνάψει εποικοδομητική σχέση με το περιβάλλον του. Δείξτε του το περιβάλλον μέσα στο οποίο κρύβονται τα μέσα που θα βοηθήσουν την ανάπτυξη του και υποδείξετε του την κατάλληλη χρήση τους.
5. Να είστε πάντα έτοιμοι να ανταποκριθείτε στο κάλεσμα ενός παιδιού που έχει την ανάγκη σας και πάντα να ακούτε και να απαντάτε στο παιδί που σας απευθύνεται.
6. Σεβαστείτε το παιδί που κάνει κάτι λάθος και μπορεί αργότερα να εντοπίσει μόνο του το λάθος και να διορθωθεί, αλλά να διακόψετε άμεσα και ρητά κάθε καταχρηστική χρήση του περιβάλλοντος και κάθε κίνηση που μπορεί να θέτει σε κίνδυνο το παιδί,το περιβάλλον του ή τους άλλους.
7. Σεβαστείτε το παιδί τη στιγμή που ξεκουράζεται ή τη στιγμή που παρακολουθεί άλλους να εργάζονται ή όταν συλλογίζεται τι έχει κάνει ή τι θέλει να κάνει. Μην το κατευθύνετε ούτε να το αναγκάζετε σε άλλες μορφές δραστηριοτήτων.
8. Βοηθήστε το παιδί που βρίσκεται σε αναζήτηση κάποιας δραστηριότητας και δεν μπορεί να βρει τι θέλει να κάνει.
9. Να είστε ακούραστοι στο να επαναλαμβάνετε αυτό που θέλετε στο παιδί που αρνήθηκε λίγο νωρίτερα να σας ακούσει, να βοηθάτε το παιδί να αποκτήσει ό, τι δεν έχει ακόμη κατακτήσει και να ξεπεράσει τις όποιες δυσκολίες του. Κάνετε το δημιουργώντας το μαθησιακό περιβάλλον με φροντίδα, εξοπλισμένοι με αυτοσυγκράτηση και σιωπή, χρησιμοποιώντας ήπια λόγια και γεμάτη αγάπη παρουσία. Κάνετε αισθητή την παρουσία σας στο παιδί που βρίσκεται σε αναζήτηση και αποστασιοποιηθείτε από το παιδί που έχει βρει τις απαντήσεις του.
10. Πάντα να συμπεριφέρεστε στο παιδί χρησιμοποιώντας τους καλύτερους τρόπους σας και να του προσφέρετε τον καλύτερο εαυτό σας .

Όλοι οι γονείς θέλουν το καλύτερο για τα παιδιά τους,τόσο όσον αφορά τη ζωή και τη πορεία τους όσο και τον χαρακτήρα και τη συμπεριφορά τους… Κι όλοι οι γονείς θέλουν τα παιδιά τους να είναι τα πιο καλά, τα πιο έξυπνα, τα πιο όμορφα, τα πιο ευγενικά…

Εδώ συγκεντρώσαμε 4 χαρακτηριστικά που αν τα έχουν οι γονείς, εκπαιδεύουν και διδάσκουν τα παιδιά τους σύμφωνα με αυτά, τότε σίγουρα θα καταφέρουν να μεγαλώσουν παιδιά τουλάχιστον με καλό χαρακτήρα. Άλλωστε το παιδί επηρεάζεται από το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνει και υιοθετεί αντιλήψεις και συμπεριφορές των γονιών του.

Τα 4 αυτά βασικά χαρακτηριστικά είναι τα εξής:

1) Η Εντιμότητα: Συμπεριφερόμαστε στους άλλους ανθρώπους -σε όλους- με όμορφο και ευγενικό τρόπο,βοηθάμε όπου μπορούμε και συμπεριφερόμαστε τίμια σε όλες τις σχέσεις και τις συναλλαγές μας.

2)Η υπομονή: Ως γνωστόν η υπομονή ειναι αρετη…και πρέπει να μάθουμε στα παιδιά μας οτι για να πετύχουν τους στόχους τους χρειάζεται υπομονή, οτι η παραίτηση σε καθε δυσκολία δεν ειναι λύση και οτι τίποτα δεν γίνεται χωρίς προσπάθεια.

3)Η αυτοπειθαρχία:  Πρέπει να γνωρίζουμε τα όρια του εαυτού και των δυνατοτήτων μας και να μπορούμε να πειθαρχουμε, ώστε να δώσουμε το σωστό παράδειγμα!

Και φυσικά…

4)Η αγάπη: Δείχνουμε την αγάπη μας στους ανθρώπους γύρω μας σε καθε ευκαιρία και και δεν ξεχνάμε να λέμε “σ’αγαπώ”!

Το νήπιο συγκρινόμενο με το βρέφος, παρουσιάζει καταφανή νοητική υπεροχή. Αρχίζει να εισέρχεται στην περίοδο της συμβολικής – παραστατικής λειτουργίας και της νοητικής διανόησης, αποκλειστικό γνώρισμα της ανθρώπινης νοημοσύνης. Συγκρινόμενο όμως το νήπιο με παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας ή με έναν ώριμο ενήλικα, σαφώς παρουσιάζει πλείστες και σημαντικές νοητικές απώλειες.

Η σκέψη του νήπιου χαρακτηρίζεται από τα εξής:

1) Χρησιμοποιεί προέννοιες, δηλαδή αφελείς σημασίες που δίνει στις λέξεις που χρησιμοποιεί. Οι ατελείς αυτές σημασίες συνήθως είναι μονομερείς αντιληπτικοί μηχανισμοί και αυθαίρετες γενικεύσεις. Π.χ μπορεί να αποκαλέσει γενικά «ασπρούλη» -το όνομα του σκύλου του σπιτιού- οποιοδήποτε άλλο σκύλο ή κάποιο άλλο ζώο, ακόμα και αν είναι γάτα ή κουνέλι ή με τη λέξη «μπαμπάς» να εννοεί τον πατέρα και καθετί που κατά την άποψη του παιδιού σχετίζεται με τον πατέρα. Η προεννοιολογική αδυναμία της προσχολικής περιόδου οφείλεται στο γεγονός ότι το νήπιο δεν έχει ακόμα συνειδητοποιήσει ότι τα αντικείμενα ανήκουν σε κατηγορίες και κάθε κατηγορία έχει μέλη.

2) Οι συλλογισμοί του είναι μεταγωγικοί, δηλαδή ούτε επαγωγικοί (από το μερικό στο γενικό) ούτε παραγωγικοί (από το γενικό στο μερικό) αλλά από το μερικό στο μερικό χωρίς λογική σύνδεση. Π.χ.
«Δεν κοιμήθηκα ακόμη, άρα δεν είναι ακόμη βράδυ»
«Αν κόψουμε το δέντρο, θα σταματήσει ο αέρας»
«Το δέντρο είναι χαρούμενο, γιατί η γίδα γέννησε κατσικάκι»
«Μπαμπά, κόψε αυτό το πεύκο, που κάνει τον αέρα”, όταν το κόψεις και πέσει κάτω, ο αέρας θα γίνει καλός και η μαμά θα με αφήσει να βγω έξω να παίξω».
Οι αυθαίρετες αυτές γενικεύσεις της μεταγωγικής σκέψης μειώνονται κατά το 5ο – 6ο έτος της ηλικίας που το παιδί αναπτύσσει ένα σύστημα επαρκούς οργάνωσης και ταξινόμησης.

3) Η σκέψη του νηπίου είναι εγωκεντρική. Έχει δηλαδή την τάση να αντιλαμβάνεται και να ερμηνεύει τα πράγματα αποκλειστικά με βάση τη δική του προσωπική σκοπιά. Είναι ανίκανο να πάρει τη θέση κάποιου άλλου προσώπου και να καταλάβει ότι η δική του σκέψη είναι μια από τις πολλές πιθανές σκέψεις. Σαφώς δεν πρόκειται για εγωισμό αλλά για μια γνωστική αδυναμία του νηπίου, μια ασυνείδητη τάση να μεταφράζει τα πάντα βάσει προσωπικών βιωμάτων . Ο εγωκεντρικός χαρακτήρας της σκέψης του γίνεται εμφανής συνεχώς , π.χ. παραδέχεται ότι ο Γιώργος είναι αδερφός του αλλά δεν μπορεί να αντιληφθεί ότι και ο Γιώργος έχει αδερφό.

4) Η σκέψη του νηπίου επικεντρώνεται σε ένα μόνο χαρακτηριστικό κάθε φορά. Η σκέψη του προσκολλάται σε ένα μόνο στοιχείο του προβλήματος και αγνοεί άλλα σημαντικά. Το χαρακτηριστικό το οποίο αιχμαλωτίζει την προσοχή του παιδιού είναι συνήθως ένα περίοπτο αντιληπτό στοιχείο που στιγμιαία κυριάρχησε στην αντίληψη του παιδιού. Η μονοσήμαντη αυτή αντιμετώπιση της πραγματικότητας οδηγεί σε αντιφάσεις και ασυνέπειες.

Σύμφωνα με ένα γνωστό πείραμα του Piaget:
Δείξτε στο παιδί δύο όμοια ποτήρια με ίδια ποσότητα νερού μέσα. Το παιδί όντως θα διαβεβαιώσει ότι υπάρχει και στα δύο ποτήρια ίδια ποσότητα νερού. Αδειάστε το νερό σε ένα διαφορετικό ποτήρι. Το παιδί τότε θα αρνηθεί ότι υπάρχει η ίδια ποσότητα νερού στα δύο ποτήρια. Ποιο θα υποστηρίξει ότι έχει το περισσότερο νερό εξαρτάται από ποιο χαρακτηριστικό θα κυριαρχήσει στην αντίληψη του, το ύψος ή το πλάτος.

5) Η σκέψη του νηπίου δεν έχει αναστρεψιμότητα (ορολογία του Piaget). Οι νοητικές ενέργειες ενός μεγαλύτερου παιδιού και σαφώς ενός ενήλικα μπορούν να κινούνται αμφιδρομικά, δηλαδή ενώ ακολουθούν μια σειρά νοητικών μετασχηματισμών μπορούν να ακολουθήσουν την αντίστροφη πορεία και να φτάσουν στο αρχικό σημείο. Το νήπιο όμως δεν έχει αποκτήσει ακόμα την αμφιδρομικότητα στη σκέψη , οπότε δεν αντιλαμβάνεται ότι κάθε ενέργειας έχει και την αντίθετη της. Στο προηγούμενο παράδειγμα με το νερό, αν το παιδί μπορούσε να κάνει την απεικόνιση της αντίστροφης ενέργειας, δηλαδή το άδεισμα το νερού στο αρχικό ποτήρι θα μπορούσε και να αντιληφθεί τη διατήρηση της ποσότητας.

Η πρώτη εμφάνιση της αναστρεψιμότητας των συλλογισμών αρχίζει περίπου στο τέλος της προσχολικής ηλικίας, στο 6ο έτος.

Να μια ερώτηση που συχνά κάνουν οι μεγάλοι –φίλοι, συγγενείς, γνωστοί- στα πιτσιρίκια. Άραγε, γιατί το κάνουν;

Συχνά, γιατί δεν έχουν να πουν κάτι άλλο! Άλλοτε, για να ξεκινήσουν μια κουβέντα με το παιδί. Για όποιο λόγο και να ρωτούν, φέρνουν το παιδί σε δύσκολη θέση.

Γιαυτό είναι καλό να είμαστε ενημερωμένοι, για να τους ενημερώσουμε εγκαίρως!

-Τα παιδιά στη πρώτη παιδική ηλικία, 3-5 ετών, δεν αντιλαμβάνονται το νόημα της ερώτησης. Συγχίζονται και προσπαθούν να καταλάβουν το νόημα αλλά και τη σωστή απάντηση που πρέπει να δώσουν! «Ποιος είναι αυτός που ρωτά, και τι περιμένει να του απαντήσω;»

-Κάποιες φορές το παιδί  θα απαντήσει με υπεκφυγές, δηλώνοντας ότι «η μαμά μου αγόρασε ένα παιχνίδι» ή «ο μπαμπάς με παίρνει μαζί του στα ψώνια». Ίσως αντιλαμβάνεται την ερώτηση σαν δύσκολη και δεν θέλει να απαντήσει.

-Στις περισσότερες περιπτώσεις, το παιδί απαντά «και τους δυο», άρα η ερώτηση θα μπορούσε να παραληφθεί!

– Βέβαια, κάποιοι συνεχίζουν να πιέζουν το παιδί, να δώσει μια απάντηση  που ανήκει στα προσωπικά δεδομένα! «Δεν μπορεί να αγαπάς και τους δυο το ίδιο» και διάφορα τέτοιες παρατηρήσεις που σκοπό έχουν να αποσπάσουν την απάντηση από το παιδί, παραβιάζοντας τα όριά του. Αυτές οι ερωτήσεις διχάζουν το παιδί.

– Όταν και οι δυο γονείς είναι παρόντες, τα πράγματα είναι πραγματικά δύσκολα για το παιδί. Αντιλαμβάνεται τους μορφασμούς απογοήτευσης του γονιού που δεν επιλέχθηκε. Στεναχωριέται, γιατί δυσαρέστησε κάποιον που αγαπά!

– Τα πράγματα αλλάζουν εάν ο ένας γονιός είναι παρών. Τότε, το παιδί συνήθως διαλέγει το γονιό που είναι μπροστά.

-Εννοείται, αλλά θα το πούμε κι όλας: Δεν κάνουμε ΠΟΤΕ ΕΜΕΙΣ αυτή την ερώτηση στα παιδιά μας, για όλους τους λόγους που αναφέραμε κι έναν ακόμα: δίνουμε λάθος μήνυμα στα παιδιά, εκβιάζουμε την αγάπη τους και το γεμίζουμε ανασφάλεια και ενοχές.

Οι σχέσεις με τα κοντινά μας πρόσωπα είναι τόσο σημαντικές και ιδιαίτερες, και σίγουρα δεν μπορούμε να επιλέξουμε ή να μετρήσουμε την αγάπη!

Αυτό είναι καλό να το καταλάβουν όλοι και να αφαιρέσουν αυτή την ερώτηση από τις συζητήσεις τους ή από την προσπάθεια να επικοινωνήσουν με τα παιδιά! Ας τους ενημερώσουμε έγκαιρα για το τι περιμένουμε από εκείνους!