Η σχολική χρονιά ξεκίνησε σήμερα για τα παιδιά Νηπιαγωγείων, Δημοτικών και Ειδικών Σχολείων.
Και μπορεί τα παιδιά μεγαλύτερων τάξεων του Δημοτικού να νιώθουν χαρά που μεγαλώνουν και θα δουν ξανά τους συμμαθητές τους, τα παιδιά που πηγαίνουν 1η Δημοτικού, όμως, βιώνουν μεγάλο άγχος για το… «μεγάλο σχολείο».
Ποιο είναι το καταλληλότερο άτομο για να βοηθήσει τα παιδιά και πώς μπορούμε να το προετοιμάσουμε για το Δημοτικό καλύτερα;
Η Δρ. Αριστονίκη Θεοδοσίου-Τρυφωνίδου, Ψυχολόγος Σχολικής-Εξελικτικής κατεύθυνσης, γράφει όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς για τη σχολική ετοιμότητα και για τα βήματα που μπορούν να ακολουθήσουν για να βοηθήσουν τα παιδιά τους στην μετάβαση από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό.
Ο ερχομός του παιδιού στο εκπαιδευτικό περιβάλλον σηματοδοτεί την πρώτη εκπαιδευτική μετάβασή του.
Από την στιγμή αυτή, κάθε παιδί έρχεται αντιμέτωπο με πάρα πολλές εκπαιδευτικές μεταβάσεις συνδεδεμένες πάντα με τις μεταβάσεις της ζωής.
Μία από αυτές είναι και η μετάβαση του παιδιού από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό. Πολλά παιδιά χαίρονται με την είσοδό τους στο νέο σχολείο ή όπως συνηθίζουν τα ίδια να το αποκαλούν, «μεγάλο σχολείο».
Το βλέπουν ως κάτι ξεχωριστό, μοναδικό και διαφορετικό. Χαίρονται που θα πάνε σε αυτό, διότι θα γνωρίσουν νέα παιδιά, θα μάθουν να γράφουν και να διαβάζουν.
Τα παιδιά εκείνη την χρονική περίοδο διακατέχονται και από ανάμεικτα συναισθήματα, χαράς, φόβου, λύπης, ανασφάλειας, άγχους και ενθουσιασμού. Όλα αυτά αναδεικνύουν την περίοδο αυτής της μετάβασης ως μια από τις κρισιμότερες στιγμές στην ζωή του παιδιού.
Σχολική μετάβαση και σχολική ετοιμότητα
Αρχικά, η έννοια της μετάβασης συνδέεται με την σχολική ετοιμότητα.
Η σχολική ετοιμότητα αναφέρεται στο κατά πόσο το παιδί είναι έτοιμο να ανταποκριθεί και να παρακολουθήσει ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα σύμφωνα με την ηλικία του.
Αναφέρεται, λοιπόν, σε δεξιότητες του παιδιού που το καθιστούν ικανό να επωφεληθεί από την προσφορά μάθησής του σχολείου και να ανταπεξέλθει στις απαιτήσεις του.
Οι πέντε τομείς της ανάπτυξης του παιδιού στην είσοδό του στο σχολείο είναι η σωματική του υγεία και ευεξία, η κοινωνική του ικανότητα, η συναισθηματική του ωριμότητα, οι γλωσσικές και γνωστικές του δεξιότητες και οι δεξιότητες επικοινωνίας (Goldfeld,O’Connor, O’Connor, Sayers, Moore, Kvalsvig και συν, 2016).
Με το να αισθάνεται υγιής και γεμάτος ευεξία, να είναι ικανός να συνεργάζεται σε κοινωνικές πρακτικές, όπως να συμμετέχει σε δραστηριότητες του σχολείου του, να έχει αναπτύξει κάποιες βασικές δεξιότητες ούτως ώστε να μπορέσει να επικοινωνήσει με τους υπόλοιπους, θα μπορέσει να ενταχθεί ομαλά ανάμεσα και με ξένα πρόσωπα και να μεταβεί γενικά ομαλά από το νηπιαγωγείο στο δημοτικό.
Ολόκληρη η ζωή του ανθρώπου, από τη μικρή ηλικία μέχρι το τέλος της ζωής του, συνοδεύεται από συνεχείς αλλαγές. Μια τέτοια σημαντική αλλαγή είναι η απομάκρυνση του παιδιού από την οικογένεια και η είσοδός του στο σχολείο. Το ξεκίνημα κάθε σχολικής χρονιάς έχει μεγάλη σημασία, διότι πρόκειται για μια αλλαγή τάξης, που αυτό με τη σειρά του περιέχει κάτι καινούριο και πρωτοφανές για το παιδί.
Από την άλλη πλευρά η έννοια της σχολικής μετάβασης περιγράφεται ως το «πέρασμα» από το ένα στάδιο στο άλλο, εστιάζοντας στην διασφάλιση της ομαλής εισόδου και προσαρμογής των παιδιών στο σχολικό περιβάλλον. Χρησιμοποιείται για να δηλώσει μια χρονική περίοδο ανάμεσα σε δύο τύπους διαφορετικών περιβαλλόντων (Γουργιώτου, 2014).
Η λέξη ετοιμότητα δηλώνει «την ικανότητα άμεσης αντίληψης των ερεθισμάτων και κατάλληλής αντίδρασης». Ο όρος σχολική ετοιμότητα βρίσκεται στο επίκεντρο πολλών ερευνητών.
Οι “δυνάμεις” της σχολικής ετοιμότητας
Στον προσδιορισμό της σχολικής ετοιμότητας εμπλέκονται πολλές δυνάμεις, όπως οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί και η κοινότητα, όπου καθοδηγώντας και επηρεάζοντας τα παιδιά καθιστούν δύσκολη την ικανότητα κάποιος να κρίνει αν το παιδί θεωρείται έτοιμο από μόνο του για το επόμενο στάδιο. Η παιδαγωγική βιβλιογραφία χρησιμοποιεί τον όρο “σοκ μετάβασης” για να περιγράψει τον ακαδημαϊκό και κοινωνικό αποπροσανατολισμό που βιώνουν οι μαθητές με την μεταφορά τους από το ένα ίδρυμα στο άλλο.
Όπως αναφέρουν οι Lenga και Ogden στη Γιουργιώτου “το σοκ αυτό οφείλεται στη ψυχολογική ένταση που βιώνει το παιδί και εκδηλώνεται με την μορφή άγχους, ανασφάλειας και φόβου”.
Όπως μπορεί να γίνει κατανοητό, η μεταφορά αυτή εστιάζει κυρίως στην αλλαγή το σχολικού περιβάλλοντος, το οποίο καθορίζει σε μεγάλο βαθμό και την έκβαση που θα έχουν και οι υπόλοιπες αλλαγές που θα συναντήσει το παιδί. Αυτές περιλαμβάνουν το μαθησιακό πλαίσιο, τη δομή του σχολικού περιβάλλοντος, τους ρυθμούς εργασίας των παιδιών, τους νέους ρόλους που αποκτούν αλλά και τις προσωπικές ευθύνες που συνεπάγονται με αυτό.
Ακόμα, το σχολείο ακολουθεί νέους – διαφορετικούς κανόνες, όπου τα παιδιά οφείλουν να προσαρμοστούν σε αυτούς και να μην τους παραβαίνουν προκειμένου να μην υπάρξουν συγκρούσεις.
Ο γονέας είναι ο άνθρωπος – κλειδί για την ομαλή μετάβαση του παιδιού
Συνεπώς, η μετάβαση σηματοδοτεί ένα φαινόμενο που, όπως είδαμε, συνιστάται από πολλούς παράγοντες. Η ψυχολογία των παιδιών είναι εκείνη που επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τη προσαρμογή τους στο νέο σχολικό περιβάλλον. Για αυτό το λόγο για την επιτυχή μετάβαση των παιδιών οφείλουν εκπαιδευτικοί, γονείς και κοινωνία να συνυπάρχουν και να συνεργάζονται.
Ο γονέας βρίσκεται ανάμεσα στον εκπαιδευτικό και τον μαθητή ή και την ευρύτερη κοινωνία και έχει ρόλο «κλειδί». Είναι το κατάλληλο πρόσωπο να γεφυρώνει χάσματα, να εξομαλύνει καταστάσεις που προκαλούν άγχος.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς για να βοηθήσουν στην ομαλή μετάβαση των παιδιών στην επόμενη εκπαιδευτική βαθμίδα
- Να προετοιμάσουν το παιδί για το Δημοτικό σχολείο μιλώντας του για τις δικές τους θετικές αναμνήσεις από την πρώτη μέρα στο σχολείο
- Να προμηθευτούν ειδικά παραμυθάκια που μιλούν για αυτή την θεματική
- Να αγοράσουν τα σχολικά είδη με ενθουσιασμό και να φτιάχνουν ευφάνταστες ιστοριούλες για τα σχολικά είδη συνδέοντας τα με το σχολικό πλαίσιο
- Μπορούν οι γονείς να πάρουν ιδέες από το εγχειρίδιο ΠαιΖωντας με το παιδί μέσα μας των διαδικτυακών εκδόσεων Upbility
- Την πρώτη μέρα στο σχολείο να συνοδέψουν το παιδί στο σχολείο
- Σε περίπτωση που το παιδί, πέραν των 3 βδομάδων, δυσκολεύεται να προσαρμοστεί να συμβουλευθούν έναν ειδικό της προτίμησης τους
Δρ. Αριστονίκη Θεοδοσίου-Τρυφωνίδου
Ψυχολόγος Σχολικής – Εξελικτικής κατεύθυνσης
