Στις 7 Οκτωβρίου 2021 είχε πραγματοποιηθεί η 5η συνάντηση της 10ης Ομάδας Εφήβων Συμβούλων (οι Σύμβουλοι) της Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού (ΟΕΣ).
Η συνάντηση αφορούσε στη χρήση καπνικών προϊόντων από παιδιά και εφήβους και για το θέμα διεξήχθη διαβούλευση των μελών της ΟΕΣ με τον Πρόεδρο και Λειτουργούς της Αρχής Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Κατά του Καπνίσματος αξίζει να θυμηθούμε τις απόψεις των Εφήβων Συμβούλων και την στρατηγική για την αποφυγή του καπνίσματος στις μικρές ηλικίες και όχι μόνο.
1. Έννοιες/εμπειρίες που συνδέουν γενικά τα μέλη της ΟΕΣ με το κάπνισμα
Τα μέλη της ΟΕΣ χαρτογράφησαν έννοιες και εμπειρίες που συνδέουν οι ίδιοι και οι συνομήλικοί τους με το κάπνισμα. Διαφάνηκε ότι, τα παιδιά και οι έφηβοι είναι γνώστες των συνεπειών του καπνίσματος στη σωματική υγεία του ατόμου: υπήρξε άμεση σύνδεσή του με τον καρκίνο, τις χρόνιες παθήσεις και το θάνατο. Η πλειοψηφία, επίσης, συνδέει το κάπνισμα με τον εθισμό, ενώ κάποιοι Σύμβουλοι το συνδέουν και με τη χρήση ναρκωτικών, βασιζόμενοι στο γεγονός ότι ο ένας εθισμός μπορεί να οδηγήσει σε πολλαπλούς.
Μέσα από τη συζήτηση διαφάνηκε επιπλέον ότι, τα μέλη της ΟΕΣ διαβαθμούν τα καπνικά προϊόντα σε περισσότερο και λιγότερο επιβλαβή για την υγεία, με το παραδοσιακό τσιγάρο να θεωρείται ως το πιο επιβλαβές, το ηλεκτρονικό τσιγάρο ως λιγότερο και τον ναργιλέ ως καθόλου.
Όσον αφορά στο παθητικό κάπνισμα, διαφάνηκε ότι οι έφηβοι δεν γνωρίζουν τις επιπτώσεις από τον δευτερογενή ή τριτογενή καπνό και ως εκ τούτου, δεν το θεωρούν επιβλαβές για την υγεία τους. Σε αυτό συμβάλλει και μια εδραιωμένη αντίληψη ότι, το κάπνισμα αποτελεί προσωπική υπόθεση του καθενός και προσωπική ευθύνη του μη-καπνιστή: να μην παρευρίσκεται σε χώρους όπου καπνίζουν.
2. Κύριοι λόγοι που οδηγούν τα παιδιά στο κάπνισμα
Τα μέλη της ΟΕΣ σημείωσαν ως κύριους λόγους που οδηγούν τα παιδιά στο να δοκιμάσουν ή να κάνουν χρήση των καπνικών προϊόντων: (α) τα προβλήματα που απορρέουν από το οικογενειακό περιβάλλον και (β) την ανάγκη των παιδιών να ανήκουν σε ομάδες.
Όσον αφορά στο σημείο (α), οι Έφηβοι Σύμβουλοι υπογράμμισαν τη χρήση του τσιγάρου ως διέξοδο για συγκεκριμένες ομάδες παιδιών και συγκεκριμένα το χαρακτήρισαν ως μέσο διαφυγής από την πραγματικότητα.
Τα μέλη της ΟΕΣ περιέγραψαν οικογενειακές καταστάσεις με έντονες διαμάχες ή/και υποτίμηση ή/και περιφρόνηση του παιδιού, με αποτέλεσμα το παιδί να καταφεύγει σε εναλλακτικές μορφές στήριξης, εν τη απουσία άλλων δομών, με το τσιγάρο να προσφέρει μια, έστω παροδική, διαφυγή από τον πανικό. Στο σημείο αυτό διαφάνηκε ότι, αντιλήψεις που υπάρχουν όσον αφορά στο αποτέλεσμα από τη χρήση (όπως τα αισθήματα χαλάρωσης, απεγκλωβισμού από το θυμό και ενίσχυση της ενέργειας) συμβάλλουν στη χρήση των καπνικών προϊόντων από παιδιά.
Όσον αφορά στο σημείο (β), τα μέλη της ΟΕΣ τόνισαν ότι τα παιδιά που καπνίζουν ανήκουν σε μια ομάδα εντός του σχολικού χώρου, αίσθημα το οποίο και τονίζει την αυτοπεποίθησή τους, αλλά και προσδίδει κάποια ανωτερότητα στο παιδί που καπνίζει. Μέσα από τις απόψεις των μελών της ΟΕΣ διαφάνηκε ότι υπάρχουν αντιλήψεις εντός του σχολικού χώρου για τα παιδιά που καπνίζουν.
Τα μέλη της ΟΕΣ χρησιμοποίησαν τις λέξεις «μάγκας», «αλάνι» και «μεγαλύτερος» για να περιγράψουν τις αντιλήψεις αυτές , οι οποίες προσδίδουν και αίσθημα ασφάλειας στα μέλη της ομάδας των παιδιών-καπνιστών, αφού είναι λιγότερο πιθανό ένα άτομο που ανήκει στην ομάδα, λόγω των χαρακτηριστικών της, να βρεθεί στη θέση του θύματος και να τύχει παρενόχλησης.
Στο σημείο αυτό, πρέπει να τονισθεί ότι, τα μέλη της ΟΕΣ θεωρούν ότι δεν υπάρχει εκβιασμός από τα μέλη μιας ομάδας παιδιών-καπνιστών ή φίλων για να δοκιμάσει ένα παιδί τσιγάρο για πρώτη φορά. Σημειώθηκε ότι, μπορεί να ερωτηθούν από φίλους ή συγκεκριμένες παρέες αν επιθυμούν να δοκιμάσουν, αλλά δεν εξασκείται πίεση για να προβούν σε μια τέτοια ενέργεια. Ωστόσο, το αίσθημα του «ανήκειν» αποτελεί ισχυρό μοχλό πίεσης για το ίδιο το παιδί, να δοκιμάσει καπνικά προϊόντα. Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται εντονότερο στο γεωγραφικό χώρο της υπαίθρου, όπου τα παιδιά που δεν καπνίζουν απομονώνονται κοινωνικά.
3. Κάπνισμα στον χώρο του σχολείου
Αναφερόμενοι στο κάπνισμα εντός του σχολικού χώρου, τα μέλη της ΟΕΣ συμφώνησαν ότι παρόλο που υπάρχουν κανονισμοί για την απαγόρευση του καπνίσματος εντός του σχολικού χώρου, αυτοί δεν εφαρμόζονται στις σχολικές μονάδες. Τα μέλη της ΟΕΣ αναφέρθηκαν τόσο σε παιδιά που καπνίζουν εντός των σχολικών μονάδων, όσο και σε εκπαιδευτικούς, ενώ αναφορά έγινε και για συμπεριφορές εκπαιδευτικών όπου καπνίζουν μαζί με παιδιά-μαθητές/ριες. Σε κάποιες περιπτώσεις, ο χώρος ο οποίος χρησιμοποιείται για κάπνισμα είναι γνωστός, ενώ σε άλλες η ομάδα των παιδιών-καπνιστών αποκτά το δικό της όνομα και «αίγλη» εντός του σχολικού χώρου.
Οι Έφηβοι Σύμβουλοι αναφέρθηκαν και στην επιβολή της τιμωρίας, ως μέσο απαγόρευσης του καπνίσματος εντός του σχολικού χώρου. Σημείωσαν ότι, λόγω του ότι οι τιμωρίες επιβάλλονται χωρίς να επεξηγούνται στα παιδιά, το φαινόμενο δεν σταματά, απλά τα παιδιά συνεχίζουν να καπνίζουν κρυφά εντός του σχολείου. Υπογράμμισαν ότι η επιβολή και μόνο της ποινής/τιμωρίας, δεν αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα για να βοηθήσει τα παιδιά να σταματήσουν το κάπνισμα ή/και να μην το δοκιμάσουν.
Όπως ανέφεραν, όταν η επιβολή ποινών είναι πολύ αυστηρή, το παιδί θα επιλέξει να καπνίσει κρυφά ή να καπνίσει εκτός του σχολικού χώρου, αλλά όχι να διακόψει το κάπνισμα. Έντονος προβληματισμός μεταξύ των μελών υπήρξε όσον αφορά στο βαθμό που το σχολείο ενδιαφέρεται πραγματικά για το παιδί-καπνιστή και αναπτύσσει δράσεις προς το σκοπό αυτό. Αναφέρθηκαν δύο σχετικά παραδείγματα που πλαισίωσαν τον όλο προβληματισμό: (α) η υλοποίηση ευρωπαϊκών προγραμμάτων με θέμα την πρόληψη του καπνίσματος, χωρίς να υπάρχει ταυτόχρονη εισαγωγή προγραμμάτων για διακοπή του καπνίσματος από τα παιδιά-καπνιστές και (β) η έμφαση στην υστεροφημία του σχολείου, η οποία εκφράζεται με φράσεις όπως «μπορείς να καπνίζεις σπίτι σου, αλλά όχι εδώ».
4. Παράγοντες/συνθήκες που συμβάλουν στη χρήση καπνικών προϊόντων από παιδιά
Τα μέλη της ΟΕΣ διαχώρισαν τους παράγοντες που επηρεάζουν ένα έφηβο άτομο στη χρήση καπνικών προϊόντων σε αυτούς που αφορούν το ίδιο το άτομο και σε εκείνους που οφείλονται στο περιβάλλον. Όσον αφορά στην πρώτη κατηγορία έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση στο αυξημένο άγχος, την πίεση, τις ανησυχίες, τη στεναχώρια αλλά και τη βαρεμάρα, καθώς και στα συμπτώματα κατάθλιψης και στην κακή ψυχολογική κατάσταση των παιδιών. Στην ίδια κατηγορία ανέφεραν τη χαμηλή αυτοπεποίθηση, αισθήματα ανεπάρκειας ή μη ολοκλήρωσης που βιώνει το παιδί και την ανάγκη για αποδοχή ως άλλους δύο παράγοντες που απορρέουν από το ίδιο το άτομο και συμβάλλουν στη χρήση καπνικών προϊόντων.
Παράλληλα, σημείωσαν ότι συγκεκριμένες καταστάσεις στη ζωή του παιδιού, όπως η απώλεια (π.χ. συγγενικών ή σημαντικών προς το παιδί ατόμων) ή οι τραυματικές εμπειρίες αποτελούν χρονικά στάδια στα οποία το παιδί καθίσταται σε ευάλωτη κατάσταση και μπορεί να ξεκινήσει τη χρήση καπνικών προϊόντων. Η αδιαφορία για τις συνέπειες που προκύπτουν από τη χρήση, αλλά και η περιέργεια για ένα φαινόμενο που υπάρχει έντονα στη ζωή των παιδιών σημειώθηκαν ως άλλα δύο στοιχεία που συμβάλλουν στη χρήση καπνικών προϊόντων.
Σχετικά με τη δεύτερη κατηγορία ανέφεραν αρχικά τη θετικότερη στάση που υπάρχει για τη χρήση καπνικών προϊόντων, όπως αυτή απορρέει από επιρροή των φίλων και της παρέας, τους γονείς-καπνιστές, τις ταινίες και σειρές της τηλεόρασης, τις ερωτικές σχέσεις
Όπως ανέφεραν τα μέλη της ΟΕΣ όταν το ένα από τα δύο άτομα στην ερωτική σχέση καπνίζει, υπάρχει αυξημένη πιθανότητα να ξεκινήσει και το δεύτερο άτομο και αυτό παρουσιάζεται σε μεγαλύτερο βαθμό όταν το άτομο που καπνίζει είναι το αγόρι. , αλλά και τη χρήση στο σχολείο, όπου θεωρείται μαγκιά το να ανήκεις στην «ομάδα» των καπνιστών. ενώ παράλληλα γίνεται και χρήση από εκπαιδευτικούς που αποτελούν πρότυπα ή/και συναναστρέφονται παιδιά-καπνιστές. Σημαντικό παράγοντα σε αυτή την κοινωνική επιρροή αποτελούν σημαντικά άτομα στη ζωή των παιδιών (όπως γονείς/κηδεμόνες, εκπαιδευτικοί, κοινωνικά πρότυπα) τα οποία καπνίζουν. Χαρακτηριστική είναι η φράση που οι Έφηβοι Σύμβουλοι κατέγραψαν και δείχνει το μέγεθος της κοινωνικής επιρροής: «Είμαι τζείνο που θέλει ο άλλος».
Στο σημείο αυτό, οι Έφηβοι Σύμβουλοι τόνισαν και τον κοινωνικό αποκλεισμό που μπορεί ένα άτομο να βιώσει όταν δεν ανταποκρίνεται στις τάσεις της κοινωνίας. Ταυτόχρονα, σημείωσαν άλλους περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως τα πολλαπλά προβλήματα που τα παιδιά αντιμετωπίζουν στο σχολικό ή οικογενειακό περιβάλλον σε συνάρτηση με την απουσία παροχής στήριξης προς αυτά.
Ανέφεραν δε, ότι αρκετές φορές αποτελεί τρόπο διαχείρισης μιας κατάστασης που τα παιδιά θεωρούν ότι δεν μπορούν να διαχειριστούν, ενώ αντλούν από τη χρήση ηρεμία, έστω και προσωρινή, ή τη λύση που χρειάζονται για διαχείριση καταστάσεων που ξεφεύγουν από τον έλεγχό τους. Μια άλλη αξιοσημείωτη αναφορά που έγινε από τα μέλη της ΟΕΣ είναι ότι η χρήση καπνικών προϊόντων προσφέρει ένα βαθμό αναγνωρισιμότητας στο κοινωνικό πλαίσιο. Τέλος, ανέφεραν και το ρόλο των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης (ΜΚΔ) στην προώθηση των καπνικών προϊόντων ή/και διάδοση αντιλήψεων μεταξύ των παιδιών που ενισχύουν τη χρήση καπνικών προϊόντων.
Μια άλλη πτυχή που ανέπτυξαν οι Έφηβοι Σύμβουλοι άπτεται της χρήσης νέων καπνικών προϊόντων από παιδιά. Τα μέλη της ΟΕΣ επεσήμαναν ότι, υπάρχει άγνοια και έλλειψη ενημέρωσης για τα νέα είδη καπνικών προϊόντων, με αποτέλεσμα αυτά να θεωρούνται από τα παιδιά ως να έχουν λιγότερες επιπτώσεις στην υγεία. Παράλληλα, ανέφεραν ότι το γεγονός ότι το ηλεκτρονικό τσιγάρο είναι πιο φθηνό, ενώ διατίθεται και σε διάφορες μυρωδιές, καθίσταται πιο ελκυστικό για τα παιδιά. Υπογράμμισαν δε, ότι η αγορά του ηλεκτρονικού τσιγάρου είναι πολύ πιο εύκολη, αφού δεν υπάρχει τόσο αυστηρός έλεγχος όσο με το συμβατικό τσιγάρο. Στην εξίσωση προστίθεται και η γνώση εκ μέρους των παιδιών για τις αρνητικές επιπτώσεις του συμβατικού τσιγάρου. Όλοι οι παραπάνω λόγοι, συντελούν σε μια στροφή των νέων προς τα νέα είδη καπνικών προϊόντων με αυτά να καθίστανται ως «μόδα».
5. Απόψεις και εισηγήσεις των μελών της ΟΕΣ για τη μείωση της χρήσης καπνικών προϊόντων από παιδιά
Τα μέλη της ΟΕΣ υπογράμμισαν την ανάγκη για ιδιαίτερη εστίαση στην πρόληψη της χρήσης καπνικών προϊόντων από παιδιά μέσω της εφαρμογής προληπτικών προγραμμάτων, τα οποία, σύμφωνα με τη δική τους εμπειρία δεν υπάρχουν ή δεν είναι γνωστά στα παιδιά.
Οι Έφηβοι Σύμβουλοι επεσήμαναν την ανάγκη για σωστή ενημέρωση των παιδιών εντός των σχολικών μονάδων για τη χρήση τους καπνικών προϊόντων. Επεξήγησαν ότι, η ενημέρωση εστιάζεται στην μετάδοση γνώσεων για τις συνέπειες από τη χρήση καπνικών προϊόντων. Όπως ανέφεραν αυτό είναι αναποτελεσματικό, γιατί τα παιδιά ήδη έχουν γνώσεις για το θέμα, ενώ παράλληλα, η απόκτηση γνώσεων είναι μεν απαραίτητη, αλλά όχι ικανή συνθήκη για τη μη χρήση τους. Τόνισαν ότι, απαιτείται αλλαγή στις στάσεις των παιδιών, κάτι το οποίο δεν επιτυγχάνεται μέσα από διαλέξεις.
Ανέφεραν ποικίλη μεθοδολογία όπως:
(α) συναντήσεις με άτομα που βίωσαν συνέπειες λόγω του καπνίσματος . Τα μέλη της ΟΕΣ ανέφεραν το παράδειγμα ατόμων που είχαν συνέπειες από τη χρήση κροτίδων και τα οποία επισκέπτονται τα σχολεία.
Σύμφωνα με τα μέλη της ΟΕΣ κατά τη διάρκεια των συναντήσεων με τα εν λόγω άτομα, τα παιδιά ταρακουνήθηκαν και επαναπροσδιόρισαν την αξία που αποδίδουν σε τέτοιες δράσεις.
(β) επισκέψεις στο Ογκολογικό ή σε κέντρα όπου χρήστες ζητούν βοήθεια για απεξάρτηση
(γ) χρήση ταινιών ως διδακτικό εργαλείο
(δ) παρακολούθηση θεάτρων που ασχολούνται με το θέμα
(ε) παρουσίαση επιστημονικών ερευνών και δεδομένων
(στ) βιωματικά εργαστήρια, όπου δεν «δαιμονοποιείται» η χρήση καπνικών προϊόντων, αλλά αναπτύσσεται η κριτική σκέψη και στάση απέναντι στη χρήση
Οι Έφηβοι Σύμβουλοι κατέδειξαν την ανάγκη εστίασης στους λόγους που οδηγούν τα παιδιά στη χρήση καπνικών προϊόντων ως μέσο ανάπτυξης αποτελεσματικών προληπτικών προγραμμάτων. Ως εκ τούτου, αφού σύμφωνα με τους/τις ιδίους/ιδίες μεγάλο ποσοστό παιδιών που ξεκινά τη χρήση καπνικών προϊόντων το πράττει λόγω των πολλαπλών προβλημάτων που αντιμετωπίζει σε διάφορα περιβάλλοντα, τα οποία προβλήματα θεωρεί ότι δεν μπορεί να ελέγξει, τότε η πρόληψη θα πρέπει να εστιαστεί στην παροχή στήριξης προς τα παιδιά για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν, είτε αυτά είναι μακροχρόνια ή περιστασιακά (όπως η απώλεια). Η βελτίωση της ψυχικής υγείας των παιδιών θα επιφέρει αυτόματα μείωση στη χρήση καπνικών προϊόντων. Ανάλογη μείωση θα επέλθει και με την ενίσχυση της αυτοπεποίθησης των παιδιών.
Τα μέλη της ΟΕΣ εστίασαν και στην ανάγκη παροχή στήριξης προς τα παιδιά-καπνιστές. Ένα σημαντικό θέμα που έθιξαν οι Έφηβοι Σύμβουλοι είναι ότι τα παιδιά-καπνιστές γνωρίζουν τις συνέπειες του καπνίσματος, αλλά δεν γνωρίζουν πώς να το σταματήσουν. Επιπρόσθετα, σημείωσαν ότι, στο παρόν στάδιο υπάρχει μια τιμωρητική αντιμετώπιση των παιδιών αυτών, μέσω της επιβολής ποινών, όταν και εφόσον αυτά καπνίσουν στο χώρο του σχολείου. Δεν παρέχεται καμία στήριξη, βοήθεια ή παροχή συμβουλευτικής προς το παιδί που καπνίζει για διακοπή του καπνίσματος μετά την επιβολή της ποινής.
Σύμφωνα με τα παιδιά, αυτό υποδεικνύει και μία αδιαφορία του σχολείου, αλλά και της κοινωνίας και του Κράτους για το παιδί. Σύμφωνα με τους/τις Εφήβους Συμβούλους θα πρέπει να καταρτίζεται σχέδιο δράσης εντός της σχολικής μονάδας που να στηρίζει το παιδί για τερματισμό της χρήσης (συμπεριλαμβανομένης της ενημέρωσης του, αλλά και την παροχή στήριξης από ειδικούς).
Μια καλή πρακτική που σημειώθηκε από τα παιδιά στο σημείο αυτό ήταν η συζήτηση μεταξύ παιδιών-καπνιστών και της διεύθυνσης του σχολείου, η οποία συμβάλλει στη μεγαλύτερη κατανόηση μεταξύ των εμπλεκόμενων μελών.
Μια άλλη πρακτική που εισηγήθηκαν οι Έφηβοι Σύμβουλοι είναι η έκφραση των συναισθημάτων στο χώρο του σχολείου. Όπως ανέφεραν, κατά την εφηβεία τα παιδιά βιώνουν έντονα συναισθήματα, τα οποία δεν έχουν ευκαιρίες για να εκφράζουν εντός του σχολικού χώρου. Τόνισαν ότι, είναι σημαντικό, τα παιδιά, να νιώθουν ότι μπορούν να εκφράζουν τα συναισθήματά τους, ότι χρειάζεται να δημιουργηθούν αυτές οι ευκαιρίες έκφρασης, όπως για παράδειγμα στις συναντήσεις με υπεύθυνους τμημάτων ή ακόμη και με τη δημιουργία «δωμάτιου θυμού» για εξαιρετικές περιπτώσεις όπου υπάρχουν πολύ έντονα αισθήματα τα οποία το παιδί δεν μπορεί να ελέγξει.
Οι Έφηβοι Σύμβουλοι αναφέρθηκαν και στην ανάγκη επιμόρφωσης των γονέων, τόσο για τις συνέπειες του παθητικού καπνίσματος στο παιδί, όσο και για την αποτελεσματική άσκηση του γονεϊκού τους ρόλου.
Θεωρούν ότι το σχολείο είναι σημαντικό να διοργανώνει επιμορφώσεις αντίστοιχου περιεχομένου και για τους γονείς, αλλά και να βοηθά στην ανάπτυξη διόδων επικοινωνίας του παιδιού με τον/τη γονέα/κηδεμόνα. Ανάμεσα σε άλλα, ανέφεραν ότι θα πρέπει οι γονείς να αντιληφθούν ότι η εκφοβιστική συμπεριφορά δεν αποτελεί αποτελεσματική πρακτική για μη χρήση καπνικών προϊόντων από παιδιά.
Τα μέλη της ΟΕΣ αναφέρθηκαν και στην ανάγκη ανάπτυξης δράσεων που προστατεύουν τα παιδιά από το παθητικό κάπνισμα σε δημόσιους χώρους όπου υπάρχει μεγάλη συνάθροιση ατόμων, όπως για παράδειγμα τα γήπεδα ή οι συναυλίες.
Οι συμμετέχοντες εστίασαν και στην ανάγκη εκμετάλλευσης των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης (ΜΚΔ), τα οποία στη σύγχρονη πραγματικότητα ασκούν μεγάλη επιρροή στους/στις νέους/νέες, για προώθηση εκστρατειών που θα συμβάλουν στη μείωση της χρήσης καπνικών προϊόντων από παιδιά. Βασιζόμενοι σε συγκεκριμένο παράδειγμα με χρήση καπνικών προϊόντων που κυκλοφόρησε στην εφαρμογή ΤΙΚ-ΤΟΚ και στο οποίο συμμετείχαν πολλά άτομα, ανάμεσά τους και παιδιά, ανάδειξαν τη χρήση των ΜΚΔ από την ΑΑΕΚ ως επιτακτική ανάγκη για μείωση της χρήσης καπνικών προϊόντων.
Στην προσπάθεια αυτή μπορούν να συμβάλουν και άτομα που θεωρούνται “influencers”, ώστε αυτή να έχει τον μεγαλύτερο δυνατό αντίκτυπο.
Τέλος, οι Έφηβοι Σύμβουλοι αναφέρθηκαν και στην ανεπιτυχή, κατά την άποψή τους, εφαρμογή της νομοθεσίας, αφού καπνικά προϊόντα πωλούνται σε παιδιά, ενώ τα νέα είδη καπνικών προϊόντων προσφέρονται σε παιδιά και σε καφετέριες ή εστιατόρια.
Πηγή: Ανεξάρτητος Εθνικός Οργανισμός Δικαιωμάτων του Παιδιού – Κύπρος
Διαβάστε επίσης:
Παναγιώτης Θεόφιλος – Δανάη Παναγιώτου: Εικόνες από την υπέροχη βάφτιση της κόρης τους
Οι μαθητές του Β’ Δημοτικού Σχολείου Πάφου αποδείχθηκαν σπουδαίοι καλλιτέχνες
