Ο ρόλος της θρησκείας στην ανάπτυξη των παιδιών

«Μα η οικογένεια είναι το τσόφλι του αυγού για το παιδί. Αν δεν υπάρχει το τσόφλι, το αυγό δεν μπορεί να προστατευθεί». Ο δημοσιογράφος Λουκάς Χριστοδουλίδης είχε μια πολύ ενδιαφέρουσα συνομιλία με τη Δρα Αρετή Δημοσθένους (ισλαμολόγο/κανονολόγο) για το ρόλο της θρησκείας στην ανάπτυξη των παιδιών.

Η θρησκεία Δρ. Δημοσθένους θα λέγατε ότι έχει σημαίνοντα ρόλο στην ιστορία αλλά και στην εξέλιξη μιας κοινωνίας;

«Ασφαλώς! Ο Χριστιανισμός σε χρόνια πικρής δουλείας θεσμοθέτησε την ελευθερία και την ισότητα ανθρώπων. Αυτό δεν το αμφισβητεί κανείς! Σήμερα 60% του παγκόσμιου πληθυσμού μετέχουν και εξασκούν τις εντολές κάποιου θρησκεύματος. Παγκοσμίως δε υπολογίζεται πως οι προσκυνητές ξοδεύουν 13.5 δισεκατομμύρια ευρώ τον χρόνο, μόνο στα προσκυνηματικά ταξίδια τους. Άρα έχει και οικονομική πτυχή η θρησκεία στον γήινο της θεσμό. Όσοι θέλουν στο όνομα του εκμοντερνισμού να αλλάξουν τις σταθερές αρετές και να πουν πως οι πολιτισμικές αξίες είναι μεταβλητές θεωρώ ότι πρέπει να κοιτάξουν και τον πυλώνα θρησκεία».

Πρωταρχικό ρόλο στη θρησκευτική αγωγή του παιδιού παίζει η οικογένειά του. Συμφωνείτε με αυτό; Θα ήθελα να σταθούμε κάπου εδώ και στην έννοια της θρησκευτικής αγωγής.

«Μα η οικογένεια είναι το τσόφλι του αυγού για το παιδί. Αν δεν υπάρχει το τσόφλι, το αυγό δεν μπορεί να προστατευθεί. Όπως η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση, η διατροφολογική διαπαιδαγώγηση και πολλές άλλες, έτσι και η θρησκευτική αγωγή εξαρτάται σχεδόν απόλυτα από την οικογένεια. Αν η οικογένεια δεν δουλέψει όπως πρέπει, οι υπόλοιποι φορείς θα δυσκολευτούν και ίσως και να αποτύχουν. Το μικρό παιδί χρειάζεται λέγει ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος στήριξη όπως το δεντράκι που χρειάζεται ραβδί (στύλο) για να μην το ρίξει ο αέρας.

Ο καλύτερος δάσκαλος είναι ο γονέας που πονάει το παιδί του. Κατά τον σοφότατο Μέγα Βασίλειο η πρώτη επταετία της ζωής του ανθρώπου είναι ιδιαίτερα σημαντική για την κατοπινή του πορεία (Νικολάου Ζέρβη, Οι Παιδαγωγικές Απόψεις του Μεγάλου Βασιλείου, Θεσσαλονίκη 2005). Εύλογο τίθεται το ερώτημα: Πώς περνούν την πρώτη τους επταετία τα παιδιά μας; κρατώντας ένα Ipad;»

Θα λέγατε ότι η Εκκλησία καλλιεργεί στα παιδιά ένα ήθος σύμφωνα με το οποίο τα παιδιά μαθαίνουν να σέβονται τόσο τον ίδιο τους τον εαυτό αλλά και τους άλλους ανθρώπους γύρω τους;

«Η Εκκλησία δίνει πρότυπο τον Χριστό μέσα από το Ευαγγέλιο, την Αγία Γραφή, τις εκκλησιαστικές ακολουθίες και τα Μυστήρια, τα κατηχητικά και το μάθημα των θρησκευτικών. Ο Χριστός όχι μόνον σεβόταν αλλά μάλιστα θυσιάστηκε για τους ανθρώπους. Τώρα πώς το αντιλαμβάνεται αυτό ένα παιδάκι; Μέσα από τα διαδραστικά μαθήματα, την εμπειρία της απλής άκακης παιδικής προσευχής και με οδηγό και τους γονείς ασφαλώς το παιδάκι μαθαίνει να σέβεται και να προσφέρει. Στην αρχή το παιδάκι θα σέβεται από πειθαρχία, διότι ο σεβασμός ως νοητική λειτουργία η οποία προϋποθέτει αναγνώριση του προσώπου του συνανθρώπου έρχεται πολύ μετά, γύρω στην ηλικία των δέκα πέντε ετών και άνω.

Γι’ αυτό τώρα στην εποχή μας κατά την οποία η πειθαρχία δεν είναι εμφανώς υποχρεωτική ούτε στον ιδιωτικό αλλά ούτε και στον δημόσιο χώρο, χάθηκε ο σεβασμός.
Φυσιολογικά μαθαίνει το παιδί ότι πρέπει να σέβεται και μεγαλώνοντας κατανοεί το λόγο για τον οποίο σέβεται: Διότι το άλλο παιδάκι είναι και εκείνο άνθρωπος, έχει τα ίδια δικαιώματα, χρειάζεται συμπαράσταση και φιλία, είναι και εκείνο μια εικόνα του Θεού.

Θυμάμαι μια φορά με είχαν καλέσει να κάνω ένα σεμινάριο σε κάποιο Λύκειο. Όταν έμπαινα μέσα στην αυλή ήταν δυο νεαροί οι οποίοι έκαναν κάτι άπρεπο. Ο Διευθυντής τους είπε: «Σεβαστείτε την κ. Δημοσθένους! Φτάνει πια.» Μα, πως θα με εσέβονταν; Αφού δεν γνώριζαν κάτι για μένα, δεν γνώριζαν τον κόπο μου, τη ζωή μου. Ο σεβασμός είναι εμπειρικός. Εγώ σεβάστηκα τη μητέρα μου όταν έγινα εγώ μητέρα. Μέχρι τότε την σεβόμουν από υποχρέωση και πειθαρχία, διότι ήταν η μητέρα μου».

Πως βλέπουν τα παιδιά τον Θεό Δρ. Δημοσθένους;

«Τα παιδιά αρχικά εκλαμβάνουν τον Θεό ως Θεό Πατέρα. Αν τώρα ένα παιδάκι έχει πατέρα κακό, μπορούμε να του εξηγήσουμε ότι ο Χριστός δέχθηκε τα παιδάκια και τα ευλόγησε πολλές φορές κατά τη διάρκεια της επίγειας παρουσίας Του. Κάποιες φορές μάλιστα τα παιδάκια πήγαν μόνα τους στον Χριστό, λέει η Γραφή, χωρίς τους γονείς τους. Άρα ο Χριστός είναι Πατέρας και Δημιουργός διαφορετικός από τον δικό μας πατέρα. Αυτό είναι πολύ καλό να το εξηγήσουμε στα παιδιά.

Ειδικά στις δύσκολες μέρες μας όπου άνδρες νυμφεύονται, χωρίζουν, ξανανυμφεύονται ή έχουν σχέση και αποκτούν τέκνα από διάφορες μητέρες, τα παιδιά δικαιούνται να ξεχωρίζουν και να μαθαίνουν ποιο είναι το τέλειο και το ορθόν, ποιο είναι το λιγότερο τέλειο και ποιο το ανεκτό. Η διδασκαλία των καλών προτύπων πρέπει να επανέλθει στα αναλυτικά προγράμματα.

Τα πρότυπα δίνουν προσανατολισμό στο παιδί, δεν το χαλούν. Αντίθετα, η έλλειψη προτύπων δημιουργεί ένα κενό το οποίο καλύπτεται με προσχώρηση σε άταχτες ομάδες ακόμα και στα ναρκωτικά. Όσα παιδιά πηγαίνουν εκκλησία κάθε Κυριακή, δεν είναι χρήστες ουσιών. Αυτό λέει πολλά».

Τι έχετε να πείτε για το μάθημα των θρησκευτικών στα σχολεία; Κατά την άποψή σας αυτό πως πρέπει να διδάσκεται στις παιδικές ηλικίες;

«Πάντοτε τα μαθήματα εκσυγχρονίζονται. Είναι η εποχή της εικόνας, της σύγκρισης, της διαδραστικής μάθησης. Με αυτές τις προσεγγίσεις είναι χρήσιμο να διδάσκεται και το μάθημα των στα παιδιά μας. Στις μικρότερες ηλικίες να είναι ομολογιακό. Στο Λύκειο να υπάρχει επιπλέον μια ώρα την βδομάδα κατά την οποία οι μαθητές/μαθήτριες να μαθαίνουν για τις άλλες θρησκείες.

Ζούμε σε εποχή μετανάστευσης και πολυπολιτισμού, αληθινής καταιγίδας, θα λέγαμε! Καλό είναι ειδικοί στο θέμα αυτό να διδάσκουν μια σειρά θρησκειολογικών μαθημάτων. Αυτό θα προστατεύσει τα παιδιά μας. Δεν θα τους απαγορέψει να συνεργαστούν με αλλόθρησκους, αλλά θα τους μάθει για τον πολιτισμό και τη θρησκεία των άλλων, έτσι ώστε να προστατευθούν.

Για παράδειγμα ζητά από τους μαθητές ο καθηγητής να τυπώσουν και να πάρουν στο σχολείο την παράγραφο η οποία μιλά για τον γάμο και την οικογένεια από τα ιερά κείμενα της θρησκείας τους. Τα Χριστιανόπουλα από την Καινή Διαθήκη, τα Μουσουλμανάκια από το Κοράνι κλπ. Τα παίρνουν στο σχολείο και τα συγκρίνουν. Έτσι ακούραστα μαθαίνουν τις διαφορές αλλά και τις ομοιότητες. Η γνώση διώχνει το μίσος και τον φόβο, αποτρέπει τη βία, συνάμα δε προστατεύει από την αφομοίωση και τους άλλους κινδύνους.
Το άλλο θέμα που συνίσταται να γίνει άμεσα, αν δεν γίνεται, στο μάθημα των θρησκευτικών είναι να δοθεί έμφαση στην πρακτική καθημερινή ηθική. Αυτό γίνεται σε άλλες θρησκείες, στη δική μας δεν γίνεται όσο θα έπρεπε στο μάθημα.

Τα Μουσουλμανάκια μαθαίνουν ότι πρέπει να ντύνονται σεμνά, οι Ιουδαίοι, οι Βουδιστές κλπ. Εμείς καταντήσαμε να περπατάμε σχεδόν γυμνοί, τα παιδιά μας περπατούν στον δρόμο σαν να βρίσκονται στην παραλία. Παραλία, δρόμος, εκκλησία, καταστήματα γίναν όλα το ίδιο. Αυτό έχει όμως παιδαγωγικές και κοινωνικές συνέπειες: Ισοπέδωση των πάντων!

Η Χριστιανική Ηθική όμως προτείνει διαφορετικό ένδυμα στην εκκλησία την ώρα της προσευχής, διαφορετικό στο σχολείο, διαφορετικό στην παραλία. Αυτό δίνει τη δυνατότητα στο παιδί να κατανοήσει τη διαφορά, να αναγνωρίσει τον χώρο και τον άνθρωπο, ο οποίος βρίσκεται στον χώρο και συνάμα να τοποθετήσει ορθά τον εαυτό του, να κατανοήσει ποιο είναι, τι κάνει και που οδεύει.

Η ικανότητα αυτή είναι βασική για να ξεχωρίσει το παιδί λίγο αργότερα τη διαφθορά, την απάτη, την εκμετάλλευση και άλλα πολλά. Η ενδυμασία είναι κάτι ουσιαστικό στην ανθρώπινη εξέλιξη και μόρφωση. Οι αρχαίοι ημών πρόγονοι έλεγαν χαρακτηριστικά: «Βήμα ποδός, γέλως οδόντων, αγγέλλειν τα περί ανδρός».

Διαβάστε επίσης:

Η Αντζελίνα Τζολί στο ρόλο της Μαρίας Κάλλας: Φωτό από τα γυρίσματα

Πράσινη Μετάβαση από το Πανεπιστήμιο Λεμεσού