Του κ. Κωνστ. Γε. Αθανασόπουλου, Καθηγητού Σχολ. Νομικών και Κοινωνικών Επιστ. Πανεπιστημίου Νεάπολις Πάφου, Καθηγητού Επισκ. Μετ. Προγρ. Σπ. Πανεπ. Αθηνών, Ομοτ. Καθηγητού Παντείου Π.Κ.Π.Ε., Ex Ch. L. U. L. Bruxelles, Ex. Int. I.I.A.P., Paris
Μυθολογία, Γλώσσα και Ιατρική: Σχέσεις στοργής.
Όπως ίσως γνωρίζετε, ο Ασκληπιός, υιός του Θεού Απόλλωνος και της εκπάγλου καλλονής Κορωνίδας, ή Αίγλης, θυγατέρας του Φλεγίου και της Κλεοφήμης, (κόρης της Μούσας Ερατούς), ετέχθη υπό άκρως περιπετειώδεις συνθήκες και έζησε κατά τον 13ο αιώνα π.Χ.
Τούτο δε, διότι η Κορωνίς, καίτοι έφερε στα σπλάχνα της τον καρπόν του έρωτός της με τον πτερωτό Θεό, τον Απόλλωνα, απεφάσισε να τελέσει γάμο με τον Ισχύν, καταγόμενο εξ Αρκαδίας κατά τον Πίνδαρο ή εκ Λαγήθου, κατά τον Ησίοδον.
Ο πάλευκος αγγελιοφόρος του Απόλλωνος, Κόραξ, πληροφορηθής την επιλογή της Κορωνίδος, ενημέρωσε τον Θεόν, ο οποίος, αντί ευχαριστιών, καταράσθηκε τον Κόρακα, και το πτέρωμά του έγινε έκτοτε κατάμαυρο. Εκ παραλλήλου η Άρτεμις, δίδυμη αδερφή του Απόλλωνος, ετόξευσε θανασίμως την Κορωνίδα.
Η γέννηση του Ασκληπιού
Καθ’ ον χρόνον το πτώμα της Κορωνίδος παρεδίδετο στις φλόγες, παρενέβη ο Απόλλων, απέσπασε από τα σπλάχνα της άπιστης το τέκνον του, και το παρέδωσε στον ενδημούντα στο Πήλιο Κένταυρο, Χείρωνα, ο οποίος ανέθρεψε και εδίδαξε στον Ασκληπιό, πώς να θεραπεύει τα νοσήματα και να διατηρεί σε καλή κατάσταση την υγεία των Ανθρώπων.
Κατά ορισμένες αναφορές, όπως εκείνες του Ομήρου και του Ησιόδου, ο Ασκληπιός, δεν εθεωρείτο Θεός, ως στερούμενος της θείας ιδιότητας της Αθανασίας, ενώ κατ’ άλλους, (Πίνδαρος, Πλάτων, Ξενοφών), ο Ασκληπιός εθεωρείτο ως θεός της Ιατρικής, λατρευόμενος σε ολόκληρη την Ελλάδα, και πέραν αυτής, εν Ρώμη, Κηρυναϊκή, Λιβύη, Περγάμω και αλλαχού.
Τα συνηθέστερα σύμβολα του Ασκληπιού ήταν ο όφις, η ράβδος, το κύπελλο, (η κύαθος) και ο κύων.
Συνοδοί του ήταν συνήθως η Ηπιόνη και η Υγεία, αλλά και η Ιασώ, η Πανάκεια, η Αίγλη, η Ακεσώ, ο Τλέσφορος, ο επονομαζόμενος και «Δαίμων αγαθός της αναρρώσεως».
Ύμνος προς την θεάν Υγείαν, του Ποιητού Αριφνονος, εκ Σικυώνος, 5ος αιώνας π.Χ:
Κείμενον Ερμηνεία Υγεία, μεγίστη των μακαρίων Θεών, είθε μετά σου να περάσω το υπόλοιπον του βίου μου, είθε σύ να μου είσαι πρόθυμος σύντροφος, διότι εάν ευχαρίστησίς τις πλούτου ή τέκνων ή της ισοθέου βασιλικής εξουσίας για τους ανθρώπους ή (απόλαυσις) πόθον τους οποίους κυνηγούμεν με τα κρυφά δίκτυα της Αφροδίτης, ή εάν κάποια άλλη απόλαυσις από τους θεούς στους ανθρώπους ή πόνων πνοή (στεναγμός) έχουν φανερωθή, με σένα, μακαρία Υγεία, όλα ανθίζουν (ακμάζουν) και ακτινοβολεί το άσμα των Χαρίτων. Χωρίς εσένα δε ουδείς είναι ευτυχής.
Η θεραπευτική ικανότητα του Ασκληπιού
Ο Πλούταρχος, περιγράφει την θεραπευτική ικανότητα του Ασκληπιού ως αποτελεσματική επί τραυμάτων, πυρετών, αλγηδόνων και υποστηριζομένη με χειρουργικά μέσα, επωδούς, φάρμακα, επιθέματα εκ βοτάνων.
Κατά τον Απολλόδωρο, ο Ασκληπιός μεταξύ άλλων χρησιμοποιεί κατά τις θεραπείες του, και το αίμα της Νύμφης Γοργούς, το οποίο του παρέδωσε η θεά Αθηνά.
Μεταξύ των τόπων λατρείας και ίασης του Ασκληπιού, ως ο αρχαιότερος θεωρείται η Θεσσαλική Τρίκκα, ενώ ως πλέον περίφημο Ασκληπειόν, το κείμενο παρά την Επίδαυρο.
Η λατρεία του Ασκληπιού διατηρείται ευλαβικώς περισσότερο από οκτώ αιώνες, οπότε και υποσκελίζεται από την άλλη προσωπικότητα, τον Κώο Ιπποκράτη, θεωρούμενο πλέον ως Πατέρα της Ιατρικής Επιστήμης.
Ας περάσουμε τώρα από την αχλύ του μύθου, στην αναφορά καταγεγραμμένων πηγών λόγου, με ιδιαίτερη μνεία σε δύο σημαίνουσες προσωπικότητες του Ιατρικού κόσμου, εκείνες του Ιπποκράτους και του Γαληνού.
Ο Ιπποκράτης
Ο Ιπποκράτης, ο επιφανέστερος των αρχαίων Ελλήνων Ιατρών, ετέχθη εν Κω, κατά Απρίλιον του έτους 460 π.Χ. και απεβίωσε σε ηλικία 90 ή κατ’ άλλους 104 ετών, εν Λαρίση.
Ήτο υιός του Ασκληπιάδου Ηράκλειδου και της Φαιναρέτης, εφέρετο δε ως ο 18ος κατά σειρά εγγονός του Ασκληπιού, εκ Πατρός, και ως 20ος του Ηρακλέους εκ Μητρός.
Απεκλήθη μέγας και πατήρ της Ιατρικής Επιστήμης.
Αρχικώς εγένετο μαθητής του ιατρού πατρός του αλλά και άλλων Κώων, όπως για θέματα ρητορικής του Γοργίου Λεοντίου και για θέματα Φιλοσοφίας του Δημοκρίτου, ενώ αργότερα επεσκέφθη επί σκοπώ περαιτέρω επιμόρφωσης, πλείστες όσες χώρες, όπως τη Σκυθία, τη Θράκη, τη Θάσο, τη Θεσσαλία, όπου και απέθανε.
Τα συγγράμματα του Ιπποκράτη
Μη φιλάργυρος, εργατικός και σεμνός, κατέστη ταχέως διάσημος και κατέλειπε 57 συγγράμματα αξιοποιηθέντα επί πολλούς αιώνες, ταξινομούμενα ως εξής:
- Γενικά, 8, μεταξύ των οποίων το ονομαστότερον σύγγραμμα υπό τον τίτλο «Αφορισμοί», το οποίο αρχίζει με την περίφημη φράση: «ο μεν βίος βραχύς, η δε τέχνη μακρά»
- Ανατομικά και Φυσιολογικά, 7
- Διαιτητικά, 3
- Παθολογικά, 6
- Προγνωστικά, 3.
- Έργα ειδικής νοσολογίας, 5
- Θεραπευτικά, 2
- Χειρουργικά, 8
- Οφθαλμολογικά, 1
- Μαιευτικά, Γυναικολογικά, 7
- Παιδιατρικά, 1
- Διάφορα, 4.
Ο Γαληνός
Ο κατά πολύ μεταγενέστερός του, ο Γαληνός (131 μ.Χ. – 210 μ.Χ.), Έλλην, εγεννήθη στην Πέργαμο της Μυσίας ως υιός σπουδαίου ανδρός, του αρχιτέκτονος και αστρονόμου Νίκωνος, ο οποίος τον παρεκίνησε σε ηλικία 17 ετών να σπουδάσει εκ παραλλήλου Φιλοσοφία και Ιατρική.
Εκ των πρώτων Διδασκάλων του είναι ο οπαδός της Ιπποκρατικής ιατρικής Σάτυρος Στρατόνικος και ο Αισχιρίων, ανήκων στην «αίρεση» του Εμπειρισμού, μετέπειτα δε εν Αλεξανδρεία ο διάσημος ιατρός Ηρόφιλος, Έλλην εκ Χαλκηδόνος, θεραπευτής και Χειρουργός, όστις είχε διατελέσει μαθητής του πατρός της ανατομικής, πραξαγόρα εκ Κω και συνεχιστής του έργου του Ιπποκράτους.
Ο Γαληνός έζησε κατά περιόδους σε διάφορες πόλεις, Ρώμη κ.ά., επί σκοπώ εμπλουτισμού των ιατρικών γνώσεών του, μέχρι του έτους 167 μ.Χ., οπότε επέστρεψε στην Πέργαμο.
Η ιατρική ορολογία και η ελληνική γλώσσα
Ειχε ασχοληθεί ιδιαιτέρως με θέματα ιατρικής ορολογίας, αναφερόμενος δε στην δημιουργία ιατρικών όρων σημειώνει, ότι «νόμος εστί κοινός άπασι της Ελλησιν, ων μεν αν έχωμεν ονόματα πραγμάτων παρά τοις πρεσβυτέροις ειρημένα, χρήσθαι ταύτα. Ων δε ουκ έχομεν, ήτοι μεταφέρειν από τινός ων έχομεν, ή ποιείν αυτοίς κατά αναλογίαν τινά προς τα κατωνομασμένα των πραγμάτων, ή και καταχρήσθαι τοις αφ’ ετέρων κειμένοις».
Πολλοί ιατρικοί όροι επινοηθέντες ή καταγραφέντες υπό του Γαληνού, ευρίσκονται εν χρήσει και σήμερον. Υπενθυμίζεται, ότι κατά τον Γαληνό, το όνομα σε παθήσεις δίδεται:
- Είτε από το όργανο, το οποίο υπέστη βλάβη, π.χ. πλευρίτις, αρθρίτις, οφθαλμία,
- Είτε από το σύμπτωμα, ειλεός, σπασμός,
- Είτε από ομοιότητα προς άλλο τι, καρκίνος, πολύπους, σταφυλή, πριαπισμός.
Έχουν αναφερθεί ήδη ενδεικτικώς, οι τρεις κυριώτερες αφετηρίες επινόησης ιατρικών όρων, διότι κατά Γαληνόν, «καθ’εκάστου πράγματος εν όνομα, ίνα μήτε παρά την ομωνυμίαν ασάφεια τις γένειται και σοφίσματα συνίστηται κατά τον λόγον, μήτε παραλείπηται τι πράγμα».
Έτσι, σπεύδω να αναφέρω, ότι τα ονόματα των Επιστημών δηλώνονται με όρους προερχομένους από την αρχαία Ελληνική γλώσσα, όπως αρχαιολογία, αρχιτεκτονική, βιολογία, ηθική, λογική, μουσική, χημεία, ψυχολογία κ.ά.
Η ελληνική γλώσσα και η επιστήμη
Η Ελληνική γλώσσα αξιοποιείται έτι περαιτέρω, αποτελούσα την βάση δημιουργίας και όρων εντός εκάστης Επιστήμης, οι οποίοι μάλιστα υιοθετούνται διεθνώς.
Αναφέρονται ενδεικτικά: Διάγνωση, θεραπεία, ανατομία, γεροντολογία, δερματολογία, γυναικολογία, καρδιολογία, χειρουργική, ψυχιατρική, γαστρίτιδα, έκζεμα, κυάννωση, μικρόβιο, νεύρωση, παράλυση, τέτανος, χημειοθεραπεία, αορτή, ογκολογία, γλωτίδα, θώραξ, προστάτης, σκελετός, υπόφυση, φάρυγκξ, κυνικός, νεκρόφιλος, παιδόφιλος, ερωτισμός, πανικός, μορφίνη, θερμόμετρο, μικροσκόπιο.
Όπως γνωρίζετε, το λεξιλόγιο κάθε ζωντανής γλώσσας συγκροτείται από επί μέρους μονάδες, απροσδιορίστου αριθμού, συνεχώς δε λόγω νέων καταστάσεων «παράγονται» νέες λέξεις, η τύχη των οποίων είναι άλλοτε βραχείας ζωής και άλλοτε μακράς.
Και σημειώνεται με έμφαση ότι ακόμη και σήμερα, η αρχαία ελληνική γλώσσα, συμβάλλει ουσιωδώς στην δημιουργία επιστημονικών όρων (μέσω επιθημάτων), π.χ., στον χώρο της Ιατρικής: επίθημη: – ιτις, – ιτιδα: αρθρίτης, γαστρίτις, κυστίτις, πολυμυελίτις. επίθημα –ωμα: αιμάτωμα, καρκίνωμα, μελάνωμα, σάρκωμα κ.λ.
