Συντάκτης: Σοφία Κωστάρα

Καθώς τα Χριστούγεννα πλησιάζουν, είναι πολλοί οι γονείς που αναρωτιούνται τι να απαντήσουν στα παιδιά τους σχετικά με τον Αϊ-Βασίλη: υπάρχει ή δεν υπάρχει;

Από τη μία πλευρά, ο Άι Βασίλης, εξιτάρει την παιδική φαντασία, η οποία έτσι κι αλλιώς ενθουσιάζεται με μυθικά και ανύπαρκτα πλάσματα (δράκοι, νεράιδες, ήρωες παραμυθιών κ.λπ.). Μέσα από αυτά, οι γονείς έχουν την ευκαιρία να μεταδώσουν στο παιδί τους σπουδαία ηθικά διδάγματα. Το έργο των πραγματικών προσώπων – ο άγιος Νικόλαος για τον δυτικό κόσμο και ο Μέγας Βασίλειος από την Καισαρεία για την Ελλάδα ειδικά- που ενέπνευσαν τον αγιοβασιλιάτικο μύθο, μπορεί να γίνει άκρως βοηθητικό: ο πρώτος δώρισε την περιουσία του στους φτωχούς ενώ ο δεύτερος είναι γνωστός για τα φιλανθρωπικά του έργα. Είναι μια καλή ευκαιρία λοιπόν, για να μάθουμε στα παιδιά μας έννοιες όπως η αλληλεγγύη, η αγάπη στον συνάνθρωπο αλλά και η επιβράβευση.

Ακόμη, λαμβάνοντας υπόψιν ότι συχνά τα παιδιά αντιλαμβάνονται τα διάφορα προβλήματα που ταλανίζουν το σπίτι ή και τα ίδια, είναι συγκινητικό το γεγονός ότι συχνά αντί για δώρο, η ευχή τους αφορά κάτι άλλο το οποίο περιμένουν από τον άγιο Βασίλη να πραγματοποιήσει. Έτσι, ο Άγιος Βασίλης προσωποποιείται σε ελπίδα. Προτρέψτε λοιπόν το παιδί σας να γράψει ένα γράμμα κι έπειτα διαβάστε το και ανακαλύψτε τι είναι αυτό που επιθυμεί και ονειρεύεται. Αποτελεί μια ευκαιρία για συζήτηση με το παιδί. Είναι πιθανό να εκπλαγείτε αλλά και να συγκινηθείτε.

Από την άλλη, η ενίσχυση αυτού του μυθικού προσώπου, μπορεί να κάνει τους γονείς να αισθάνονται άσχημα κι ενοχικά, σκεπτόμενοι ότι λένε ψέματα ή ότι κοροϊδεύουν το παιδί τους. Στην πραγματικότητα, καλλιεργείται η παιδική φαντασία όπως αναφέραμε, με στόχο όχι την εξαπάτηση του τέκνου τους αλλά την προστασία του από την ενήλικη και σκληρή πραγματικότητα. Εξάλλου, γύρω στα 7 (η οποία θεωρείται η ηλικία της λογικής) τα παιδιά καταλαβαίνουν από μόνα τους ότι δεν πρόκειται για υπαρκτό πρόσωπο αλλά για μυθικό. Κι όχι μόνο δεν αισθάνονται εξαπατημένα αλλά τουναντίον υπερήφανα για τον εαυτό τους που ανακάλυψαν το μυστικό και έκαναν ένα βήμα πιο κοντά στους μεγάλους.

Εν τέλει, ο καλύτερος τρόπος για να απαντηθεί η ερώτηση της ύπαρξης του Άι Βασίλη δεν είναι ένας για όλους αλλά εξαρτάται από το κάθε παιδί: στην ερώτηση του παιδιού, ο γονέας μπορεί να ρωτήσει τι πιστεύει εκείνο και με βάση την δική του απάντηση να συνεχισθεί η κουβέντα. Όποια κι αν είναι αυτή όμως, να θυμόμαστε ότι ο Άι Βασίλης υπάγεται στο γενικότερο χριστουγεννιάτικο κλίμα με στόχο την έμπνευση της αγάπης, της προσφοράς και της ανταμοιβής.

Από τη Μαρία Μάρκου – Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας «Μαζί για το παιδί»
Πανελλαδική Γραμμή 115 25 και Συμβουλευτικό Κέντρο για γονείς, παιδιά και εφήβους

Επιστημονικές μελέτες που δημοσιεύονται κατά καιρούς συνδέουν την επιληψία στα παιδιά με διάφορους παράγοντες και συμπεριφορές που αφορούν στην υγεία της μητέρας. Πρόσφατα μια έρευνα συνέδεσε την πιθανότητα επιληψίας στο παιδί με τη ρευματοειδή αρθρίτιδα στη μητέρα, ενώ μια παλαιότερη είχε ενοχοποιήσει τη λήψη αντιβιοτικών από τη μητέρα κατά τη διάρκεια της κύησης.

Στην περίπτωση της πρώτης μελέτης, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Neurology, οι ερευνητές του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου της Κοπεγχάγης ανέλυσαν στοιχεία για σχεδόν 2 εκατομμύρια παιδιά για διάστημα 16 ετών. Από αυτά, τα 31.500 (1,6%) εμφάνισαν επιληψία, ενώ τα 13.500 (0,7%) γεννήθηκαν από μητέρες με ρευματοειδή αρθρίτιδα.

Τα παιδιά των οποίων οι μητέρες είχαν ρευματοειδή αρθρίτιδα κατά τη στιγμή της γέννας, ήταν 90% πιθανότερο να εμφανίσουν επιληψία αργότερα. Το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 26% για τα παιδιά των οποίων οι μητέρες διαγνώστηκαν με ρευματοειδή αρθρίτιδα μετά τον τοκετό.

Στην δεύτερη έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό PLOS ONE, επιστημονική ομάδα του Νοσοκομείου Great Ormond Street και του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, μελέτησε 200.000 παιδιά στη Μ. Βρετανία.

Παρατηρήθηκε λοιπόν ότι τα παιδιά που είχαν εκτεθεί γενικώς σε αντιβιοτικά κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης δεν κινδύνευαν να εκδηλώσουν επιληψία. Όμως, για κάθε μια από τις 150 εγκύους που πήρε μακρολίδη αντί για πενικιλίνη, οι ερευνητές κατέγραψαν ένα επιπλέον παιδί που γεννήθηκε με εγκεφαλική παράλυση ή επιληψία.

Η λέξη «επιληψία» χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Ιπποκράτη και η ιδέα ότι ο επιληπτικός καταλαμβάνεται από υπερφυσικές θεϊκές ή δαιμόνιες δυνάμεις, έκανε τους ανθρώπους να πιστεύουν ότι η επιληπτική κρίση ήταν ένας κακός οιωνός.
Σήμερα γνωρίζουμε ότι επιληψία είναι η τάση που έχουν ορισμένα άτομα να παρουσιάζουν σπασμούς ή κρίσεις ή επεισόδια. Στον κόσμο υπάρχουν περίπου 50 εκατομμύρια άτομα με επιληψία (40 εκατομμύρια στις αναπτυσσόμενες χώρες και 10 εκατομμύρια στις αναπτυγμένες χώρες). Στην Ελλάδα υπάρχουν περίπου 100.000 άτομα με επιληψία.

«Δεν είναι νοητική ασθένεια και στις περισσότερες περιπτώσεις αντιμετωπίζεται επιτυχώς με φάρμακα. Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τύποι επιληψίας. Κάποιοι από αυτούς είναι ήπιας μορφής και αντιμετωπίζονται εύκολα, ενώ άλλοι είναι πιο σύνθετοι και επιλεγμένοι και κάποιες φορές σχετίζονται με άλλες μορφές αναπηρίας. Το πιο συνηθισμένο είδος επιληψίας στα παιδιά είναι καλοήθες και ήπιας μορφής, μερικές φορές δε, δεν χρειάζεται να αντιμετωπιστεί με φάρμακα», εξηγεί ο Μηνάς Καπετανάκης, MD, PhD c, Παιδίατρος – ειδικός Παιδονευρολόγος, Διδάκτωρ Παιδονευρολογίας στο Πανεπιστημίου Lund Σουηδίας και μέλος της Παιδονευρολογικής Εταιρίας Σουηδίας (http://paidoneurologos.gr/index.html).

Διευκρινίζει επίσης ότι «η επιληψία στα παιδιά έχει σημαντικές διαφορές από την επιληψία στους ενήλικες. Ένα από τα πιο σημαντικά σημεία είναι ότι ένα παιδί αποτελεί μια οντότητα σε συνεχή μεταβολή τόσο όσον αφορά την σωματική αλλά και την ψυχική του πρόοδο και ανάπτυξη. Σε κάθε περίπτωση, την ανάπτυξη ενός παιδιού με επιληψία, επηρεάζει το είδος της επιληψίας, ο τρόπος με τον οποίο ένα παιδί με επιληψία αντιμετωπίζεται από τον περίγυρο του, η δράση και οι παρενέργειες της φαρμακευτικής αγωγής που ακολουθεί και το πώς και κατά πόσο αυτή η αγωγή ή η επιληψία επηρεάζει τη δυναμική της εκμάθησης του παιδιού».

Σύμφωνα με τον Δρ. Μηνά Καπετανάκη, στους ενήλικες οι πιο συνηθισμένοι λόγοι επιληψίας είναι εξωγενείς παράγοντες, όπως ανατομικές ανωμαλίες, λοιμώξεις, φλεγμονές, τραύματα και εκφυλιστικές ασθένειες που προσβάλλουν το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα.

Στα παιδιά όμως εμφανίζονται πολλά είδη επιληψίας που δεν έχουν άμεση σχέση με εξωγενείς παράγοντες αλλά είναι συνδεδεμένα με ηλικιακά καθορισμένες διαταραχές στην ωρίμανση, την ευαισθησία και τις λειτουργίες του κεντρικού νευρικού συστήματος.

«Αυτά τα είδη επιληψίας εμφανίζονται συνήθως σε μία ηλικιακά συγκεκριμένη περίοδο. Για παράδειγμα, η Νηπιακή Μυοκλονική Επιληψία συναντάται στην νηπιακή ηλικία (3-5 ετών), ενώ η Καλοήθης Παιδική Επιληψία (ή Ρολάνδιος επιληψία) συναντάται στην παιδική ηλικία (6-12 ετών). Επιπλέον, στα παιδιά εμφανίζονται σπασμοί που δεν έχουν άμεση σχέση με επιληψία αλλά αποτελούν έκφραση σχετικής ανωριμότητας του εγκεφάλου. Τέτοιο παράδειγμα είναι οι πυρετικοί σπασμοί και οι σπασμοί λόγω συναισθηματικής φόρτισης ή αλλιώς κρατήματα αναπνοής, διευκρινίζει ο Παιδίατρος – ειδικός Παιδονευρολόγος.

Η πρόγνωση των επιληψιών στα παιδιά είναι καλή, μιας που το 80% τελικά θα απαλλαγεί από τις κρίσεις. Παρόλα αυτά, ένα ποσοστό μικρότερο του 15% αυτών που θα πάρουν χρόνια φαρμακευτική αγωγή, παρουσιάζει ανθεκτικές στη θεραπεία κρίσεις και μπορεί να ωφεληθεί από την χρήση της κετογόνου δίαιτας ή τη χειρουργική παρέμβαση με τοποθέτηση πνευμονογαστρικού νευροδιεγέρτη ή ακόμα και τη χειρουργική εγκεφάλου, εάν μπορέσει να αναδειχτεί φλοιϊκή δυσπλασία.

«Όταν ένα παιδί πάσχει από επιληψία είναι απαραίτητο οι γονείς και η οικογένειά του να παίρνουν ενεργό μέρος στην ενημέρωση και στη διαδικασία αντιμετώπισης και θεραπείας. Πρέπει δε, να κατανοεί κανείς ότι δεν είναι μόνον ο ασθενής αλλά και ο περίγυρος του που πάσχει. Είναι λοιπόν απαραίτητο να παρέχεται σε ολόκληρη την οικογένεια σωστή και πλήρης πληροφόρηση καθώς και ψυχολογική στήριξη όπου αυτή χρειάζεται. Ένα παιδί που πάσχει από επιληψία μπορεί να αρχίσει να βλέπει τον εαυτό του σαν διαφορετικό και αλλόκοτο σε σχέση με τα αλλά παιδιά και αυτό να έχει σαν συνέπεια να χάσει σιγά-σιγά την αυτοπεποίθησή του. Επίσης, μπορεί την ανησυχία και στενοχώρια των γονιών να την θεωρήσει δικό του λάθος και να κατηγορεί τον εαυτό του για αυτό. Είναι σημαντικό να ενθαρρύνεται το παιδί με επιληψία να ζει μια ζωή όσο πιο φυσιολογική γίνεται», συμβουλεύει ο Μηνάς Καπετανάκης.

Τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς των παιδιών με επιληψία

Ο Δρ. Καπετανάκης συμβουλεύει τους γονείς των παιδιών που έχουν διαγνωστεί με επιληψία:

– Να φροντίζουν ώστε τα παιδιά να ακολουθούν τη θεραπεία σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντα ιατρού.
– Να αναφέρουν στον ιατρό τυχόν παρενέργειες από τα φάρμακα.
– Να μη διακόπτουν απότομα τα αντιεπιληπτικά φάρμακα.
– Να συμβάλλουν ώστε το παιδί να ζει μια φυσιολογική ζωή, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ανάλογα με τον έλεγχο αλλά και το είδος των κρίσεων μπορεί να υπάρχουν ειδικοί
περιορισμοί.

«Τα αντιεπιληπτικά φάρμακα είναι αποδεδειγμένα η αποτελεσματικότερη θεραπεία για τον έλεγχο των επιληπτικών κρίσεων. Για το καλύτερο δυνατόν αποτέλεσμα χρειάζεται η λήψη του σωστού φαρμάκου και στη σωστή δόση. Εάν παρόλα αυτά οι κρίσεις δεν ελέγχονται, η εκ νέου διερεύνηση είναι απαραίτητη για την ανακάλυψη των αιτιών της αποτυχίας που μπορεί να απαιτήσουν συμπληρωματική θεραπεία, όπως την κετογόνο δίαιτα», καταλήγει ο Παιδίατρος – ειδικός Παιδονευρολόγος.

Καθώς πλησιάζουν τα Χριστούγεννα και οι γονείς σπεύδουν να αγοράσουν ένα μικρό ή μεγάλο δωράκι για τα παιδιά τους, οι ειδικοί μας συνιστούν να λάβουμε υπόψη την υγεία των ματιών τους. Και αυτό, γιατί οι τραυματισμοί των παιδιών από τα παιχνίδια είναι πολύ συνηθισμένοι.
Σύμφωνα με στοιχεία από την Επιτροπή Ασφάλειας Καταναλωτικών Προϊόντων (Consumer Product Safety Commission) των Ηνωμένων Πολιτειών, τρία στα 1.000 παιδιά τραυματίζονται ετησίως από τα παιχνίδια τους, με το 35% των τραυματισμών να αφορούν παιδιά ηλικίας κάτω των 5 ετών και τους μισούς να συμβαίνουν στο πρόσωπο και στο κεφάλι.

 
Ωστόσο η ασφάλεια των ματιών συχνά είναι το τελευταίο που σκέπτονται οι γονείς όταν αγοράζουν παιχνίδια. Σε πρόσφατη αμερικανική δημοσκόπηση, τέσσερις στους δέκα συμμετέχοντες γονείς (το 41%) απάντησαν «σπανίως» ή «ποτέ» στην ερώτηση αν διαλέγουν παιχνίδια για τα παιδιά τους με γνώμονα και την ασφάλειά τους για τα μάτια τους. Την ίδια στιγμή, όμως, το 54% είπαν ότι «σίγουρα» θα έχουν τα παιδιά τους παιχνίδια που μπορεί να βλάψουν τα μάτια τους και το 22% παραδέχτηκαν ότι αυτό «είναι πιθανό».

 
«Οι τραυματισμοί των ματιών εξαιτίας παιχνιδιών είναι πολύ συνηθισμένοι και συμπεριλαμβάνουν από επώδυνες μικροαμυχές στον κερατοειδή χιτώνα του ματιού έως πολύ σοβαρά προβλήματα όπως τα έλκη κερατοειδούς, ο τραυματικός καταρράκτης, η αιμορραγία στο εσωτερικό του ματιού ή ακόμα και η αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς που βρίσκεται στο πίσω μέρος του», λέει ο επιστημονικός διευθυντής του Οφθαλμολογικού Ινστιτούτου LaserVision Δρ. Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, καθηγητής Οφθαλμολογίας στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και πρόεδρος της Διεθνούς Εταιρείας Διαθλαστικής Χειρουργικής (ISRS). «Ακόμα και θερμικά εγκαύματα στην ωχρά κηλίδα μπορεί να υποστεί ένα παιδί αν για παράδειγμα παίζει με ένα λέιζερ πόιντερ και το στρέψει προς το μάτι του».

Ποια παιχνίδια θα μπορούσαν να είναι επικίνδυνα; Πολλά και διαφορετικά, αλλά σε γενικές γραμμές πιο πιθανά θεωρούνται τα ατυχήματα με παιχνίδια όπως:

* Παιχνίδια που εκτοξεύουν οποιοδήποτε αντικείμενο (π.χ. σφεντόνες, τόξα, όπλα) γιατί η ταχύτητα εκτόξευσης είναι τέτοια ώστε μπορεί να προκαλέσει σοβαρό τραυματισμό του ματιού ακόμα κι αν το εκτοξευόμενο αντικείμενο αποτελείται από μαλακό υλικό όπως το αφρολέξ.
* Εκτοξευτήρες μπαλονιών με νερό και νεροπίστολα (π.χ. τα μπαλόνια μπορεί να προκαλέσουν θλαστικό τραύμα στο μάτι και να οδηγήσουν σε αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς και μόνιμη βλάβη της όρασης)
* Κάθε είδους παιχνίδια με αιχμηρά εξαρτήματα και άκαμπτες άκρες (π.χ. παιδικά καλάμια ψαρέματος, μαγικά ραβδιά, ξίφη, σπάθες, ξιφολόγχες κ.λπ.)
* Τα παιχνίδια με αεροζόλ (τα χημικά τους μπορεί να προκαλέσουν ερεθισμό των ματιών, χημική επιπεφυκίτιδα ή ακόμα και αμυχή του κερατοειδούς αν ο ψεκασμός γίνει από κοντινή απόσταση)
* Τα λέιζερ πόιντερς και οι φακοί με λαμπτήρες LED. Αν και κανένα από τα δύο δεν είναι παιχνίδι, πολλά παιδιά παίζουν αναβοσβήνοντας φακούς και μετατρέποντας τα λέιζερ πόιντερς των γονιών τους στα «φωτόσπαθα» του Star Wars. Δυστυχώς το τίμημα μπορεί να είναι βλάβη στα μάτια η οποία, στην περίπτωση των λέιζερ πόιντερς, μπορεί να είναι μόνιμη.

«Με όλα τα παραπάνω είδη παιχνιδιών ο κίνδυνος σοβαρού τραυματισμού είναι μεγαλύτερος όταν χρησιμοποιούνται σε κλειστούς χώρους και η έκθεση σε αυτά γίνει από κοντινή απόσταση», διευκρινίζει ο Δρ. Κανελλόπουλος.
Κίνδυνος μπορεί να υπάρξει και με τα παιχνίδια που μπορεί να σπάσουν σε μεγάλα κομμάτια, αλλά και με τα παιχνίδια που προορίζονται για μεγαλύτερα παιδιά αλλά επιλέγονται για μικρότερα. Ακόμα και τα drones δεν είναι ασφαλή γιατί μπορεί να ξεφύγουν και να κτυπήσουν τα ίδια τα παιδιά ή τους φίλους τους.

 
«Είναι προφανές ότι στα μικρά παιδιά δεν πρέπει να δίνουμε παιχνίδια με αιχμηρά τμήματα που προεξέχουν, ούτε τόξα, βέλη και οποιοδήποτε παιχνίδι εκτόξευσης, ούτε καν το πέιντμπαλ», λέει ο Δρ. Κανελλόπουλος. «Αν θέλουμε να δώσουμε κάτι τέτοιο στο παιδί, αφενός πρέπει να έχει την κατάλληλη ηλικία και ωριμότητα, αφετέρου πρέπει να του αγοράσουμε και το κατάλληλο προστατευτικό ματιών. Πολύ σημαντικό είναι επίσης να επιβλέπουμε το παιδί όταν παίζει, ώστε να του εφιστούμε την προσοχή όταν πάει να κάνει λάθος».

Πάντως οι χριστουγεννιάτικοι κίνδυνοι για την όραση των παιδιών δεν τελειώνουν με τα παιχνίδια, προσθέτει. Πολλά ατυχήματα γίνονται με το χριστουγεννιάτικο δέντρο, ειδικά όταν οι γονείς βάζουν πολύ πίσω τα πακέτα με τα δώρα και το παιδί μπαίνει από κάτω του για να τα πιάσει.
«Οι βελόνες των δέντρων είναι πολύ αιχμηρές και επικίνδυνες για τα μάτια, ειδικά για τα μικρά παιδιά που δεν έχουν αίσθηση του κινδύνου και θα ορμήσουν να πιάσουν το δώρο που τους έφερε ο Άγιος Βασίλης» εξηγεί ο καθηγητής. «Ένας άλλος κίνδυνος είναι με τα στολίδια. Όταν έχουμε μικρό παιδί στο σπίτι, τα αιχμηρά στολίδια για το δέντρο (π.χ. τα αστέρια με μυτερές άκρες) μπορεί να αποδειχτούν επικίνδυνα γι’ αυτό και πρέπει να τα τοποθετούμε ψηλά, πολύ πάνω από το επίπεδο του κεφαλιού του».

Αν τέλος στη διάρκεια του ρεβεγιόν θελήσετε να ανοίξετε κάποιο αφρώδες ποτό (π.χ. μία σαμπάνια ή έναν αφρώδη οίνο) ή κανονάκι (party popper) που απελευθερώνει με έκρηξη χαρτοπόλεμο (κομφετί), θυμηθείτε να συγκρατήσετε τον φελλό και το κάλυμμα αντίστοιχα, για να μην τιναχτούν με δύναμη και κτυπήσουν κανέναν από τους παρευρισκόμενους στο μάτι.