Συντάκτης: Κωνσταντίνα Ντουντούμη

Ίσως, το πιο δύσκολο έργο των γονιών είναι η σωστή διαπαιδαγώγηση και ανατροφή των παιδιών τους. Είναι παρά πολύ σημαντικό με ποιον τρόπο θα επικοινωνήσουμε στα παιδιά μας, ποιες λέξεις θα επιλέξουμε, τι χροιά φωνής θα έχουμε, τι παραδείγματα θα τους δώσουμε, τι εμπειρίες ζωής θα αποκομίσουν. Με αυτά τα χαρακτηριστικά θα διαμορφωθεί η προσωπικότητα τους, καθώς είναι αυτά που βιώνουν, βλέπουν και ακούν μέσα από το οικογενειακό τους περιβάλλον. Είναι πάρα πολύ σημαντικό να αποφεύγουμε κακές λέξεις, βωμολοχίες και γενικά λεξιλόγιο που δεν τιμά κανέναν. Θα πρέπει να αντιμετωπίζουμε τα παιδιά ως ισότιμα μέλη της οικογενείας, να τα σεβόμαστε και να τα τιμούμε. Ακόμη και σε στιγμές έντασης, θα πρέπει να είμαστε εγκρατείς και να προσέχουμε κάποιες τυποποιημένες φράσεις που μπορεί να φαίνονται αθώες αλλά φέρουν μεγάλο ψυχολογικό φορτίο, συχνά δυσβάσταχτο για την ψυχή ενός παιδιού.
Παρακάτω ακολουθούν κάποιες φράσεις που θα ήταν καλό να αποφεύγονται:

1). «Δεν θα κάνεις κάποτε δικό σου παιδί… τότε θα με καταλάβεις».

Μια φράση που φορτίσει το παιδί με ενοχές πως κάτι δεν έχει κάνει καλά χωρίς να του αναλύσουμε περαιτέρω ή να του δώσουμε κάποιες κατευθυντήριες γραμμές. Πρόκειται για φράση που δεν εξελίσσει τον διάλογο.

2). «Δεν τα πήγες καλά, θα μπορούσες καλύτερα».

Με αυτή την φράση το παιδί αντιλαμβάνεται πως σας έχει απογοητεύσει. Αγχώνεται και πιέζεται για να καταφέρει να σας ευχαριστήσει, χωρίς να έχει προσωπική ευτυχία, χωρίς να θέτει προσωπικό στόχο αλλά να ικανοποιήσει τις ανάγκες των γονιών του. Αλήθεια… σας αρέσει αυτό;

3). «Άσε δεν μπορείς εσύ, θα το κάνω εγώ».

Η φράση ως φράση δεν έχει κάτι το μεμπτό (ίσα ίσα υποδηλώνει προστατευτικότητα), καθώς όντως μπορεί να είναι κάτι που δεν μπορεί ή δεν πρέπει να το κάνει ένα παιδί. Για παράδειγμα να σηκώσει ένα πολύ βαρύ φορτίο. Αλλά στα πλαίσια της σωστής ανατροφής είναι το παιδί να μάθει να αναλαμβάνει τις ευθύνες του μόνο του μέσα από καθημερινές δραστηριότητες. Για αυτό θα ήταν καλό, να μην υποτιμάτε την προσπάθεια τους, αντικαθιστώντας τα, όσο καλές κι αν είναι οι προθέσεις σας.

4). «Αχ, θα τα πω όλα στον πατέρα σου, όταν γυρίσει από την δουλειά».

Μόλις μεταμορφώσατε τον πατέρα του παιδιού σε πατέρα- τιμωρό. Πώς είναι δυνατόν, να απειλείται τον παιδί σας με το πρόσωπο , το οποίο είναι ο προστάτης του σπιτιού; Στα μάτια των παιδιών η μορφή του πατέρα θα πρέπει να έχει την μορφή της ασπίδας που θα τα προστατεύσει στο οποιοδήποτε πρόβλημα και όχι την μορφή «μπαμπούλα». Προκαλείται σύγχυση και άγχος στο παιδί σας και δεν υπάρχει λόγος.

5). «Μην κλαις».

Τα παιδιά έχουν συναισθήματα και οφείλουν να τα εκδηλώνουν. Σκόπιμο είναι να διερευνήσετε τι του προκάλεσε την αντίδραση αυτή και όχι να του απαγορεύσετε να κλαίει, να γελάει ή να στενοχωριέται. Πρέπει να νιώθει ότι μπορεί να εκφραστεί ελεύθερα, χωρίς να λογοκρίνεται. Δείξτε τους με ποιο τρόπο να ξεπεράσει την λύπη του.

6). «Καλέ για μία γρατσουνιά, κάνεις έτσι;»

Πρόκειται για συνέχεια του προηγούμενου. Το παιδί έπεσε και χτύπησε, είτε επειδή φοβήθηκε είτε επειδή όντως πονάει, έκλαψε. Σεβαστείτε τον πόνο του, περιποιηθείτε τον αλλά μην δώσετε στο συμβάν και μεγάλες διαστάσεις.

7). «Ο γείτονας μας είναι πολύ χαζός».

Το λεξιλόγιο μας θα πρέπει να το προσέχουμε μπροστά στα παιδιά. Το πιο πιθανό, ένα παιδί να επαναλάβει τη λέξη «χαζός» καθώς την είπαν και οι γονείς του. Σίγουρα δεν θα σας αρέσει να δεχτείτε τα επικριτικά βλέμματα των συγγενών για το πώς εκφράζεται το παιδί σας ή μην ξαφνιαστείτε αν πάει στο γείτονα και τον αποκαλέσει ως «χαζό».

8). «Ο αδερφός σου, το έκανε πιο καλά από εσένα».

Το κάθε παιδί είναι διαφορετικό. Έχει την δικιά του προσωπικότητα με τα δικά του ξεχωριστά και ιδιαίτερα χαρίσματα. Ποιος ο λόγος να συγκρίνετε τα παιδιά σας και να τους δημιουργείτε αισθήματα αντιζηλίας και κόντρας. Χειριστείτε το κάθε παιδί σας διαφορετικά.

9). «Σε βλέπει ο κόσμος».

Με αυτή την φράση το παιδί θα μάθει να είναι εξαρτημένο από το τι θα πει ο κόσμος, κάτι που θα μειώσει την αυτοπεποίθηση και την αυτοεκτίμηση του. Δεν θα είναι ανεξάρτητος να κάνει ότι επιθυμεί αλλά ότι είναι αρεστό στους άλλους, κάτι που από μόνο του είναι κακό.

H λάθος έκφραση που χρησιμοποιούν οι γονείς απευθυνόμενοι στο παιδί τους χωρίς να το καταλαβαίνουν έχει μεγάλο αντίκτυπο και βάρος στα παιδιά. Είναι πάρα πολύ σημαντικό εργαλείο για την σωστή διαπαιδαγώγηση το σωστό και ιδανικό λεξιλόγιο. Για αυτό την επόμενη φορά που θα έρθετε σε κάποια ένταση μαζί τους… «μετρήστε τα λόγια σας»!

Γιάννης Ξηντάρας 

Ψυχολόγος-Παιδοψυχολόγος

τ.συνεργ. στο Νοσοκομείο Παίδων “Αγία Σοφία”, μέλος της Ελληνικής Εταιρίας Εφηβικής Ιατρικής και του Ευρωπαϊκού Συλλόγου Ψυχοθεραπείας. Απόφοιτος Ε.Κ.Π.Α, επιστημονικός υπεύθυνος στο Κέντρο Συμβουλευτικής και Ψυχολογικής Υποστήριξης “Επαφή”.

Στο άκουσμα και μόνο της σεξουαλικής κακοποίησης ενός παιδιού κάθε γονέας κατακλύζεται από αισθήματα τρόμου και φόβου. Ωστόσο, τις περισσότερες φορές αντιμετωπίζει τέτοια γεγονότα σαν μακρινά και πιστεύει ότι «αυτό δεν πρόκειται να συμβεί στο δικό μου το παιδί». Με αυτή τη λογική λοιπόν πολύ συχνά αποφεύγει να θίξει οποιοδήποτε θέμα αφορά τη σεξουαλικότητα, από φόβο μην «υποψιάσει» το παιδί ή κινήσει την περιέργειά του για πειραματισμό. Μήπως όμως έτσι συντελούμε στην άγνοια και ελλιπή ενημέρωση ενός παιδιού, αναπτύσσοντας παράλληλα την ιδέα ότι «για αυτά τα θέματα δεν πρέπει να μιλάμε»;

Με τον όρο σεξουαλική κακοποίηση ορίζεται κάθε είδους σεξουαλική δραστηριότητα αλλά και δραστηριότητα χωρίς άγγιγμα του ενήλικα στο παιδί ή στον έφηβο με σκοπό τη σεξουαλική διέγερση ή/ και ικανοποίηση του ενήλικα. Τα παιδιά μπορεί να υποστούν σεξουαλική κακοποίηση τόσο από ενήλικες όσο και από άλλα παιδιά που είναι – λόγω της ηλικίας τους ή του σταδίου ανάπτυξης τους – σε θέση ευθύνης, εμπιστοσύνης ή εξουσίας πάνω στο θύμα.

Παραδείγματα τέτοιων δραστηριοτήτων αποτελούν η έκθεση του παιδιού σε πορνογραφικό υλικό, η γυμνή φωτογράφιση του παιδιού, τα σχόλια σεξουαλικού περιεχομένου, η παρενόχληση ή ο βιασμός. Τα παιδιά τα οποία δέχονται ή έχουν δεχτεί σεξουαλική κακοποίηση συνήθως δεν το αποκαλύπτουν είτε γιατί δέχονται απειλές από τα άτομα που τα κακοποιούν σεξουαλικά ότι αν μιλήσουν κάτι κακό θα τους συμβεί (συχνά η απειλή μπορεί να συνοδεύεται και με δωροδοκία με χρήματα, παιχνίδια ή γλυκά), είτε γιατί προβληματίζονται για τις επιπτώσεις που θα έχει αυτό το μυστικό στην οικογένεια και στα ίδια ή κάποιες φορές μπορεί να μη γνωρίζουν ότι έχουν δικαίωμα να πουν όχι και να μιλήσουν.

Είναι πολύ σημαντικό λοιπόν να μπορούμε να αναγνωρίσουμε τα πιθανά σημάδια που μπορεί να παραπέμπουν σε σεξουαλική κακοποίηση. Να τονίσουμε βέβαια ότι δε μπορούμε να είμαστε βέβαιοι και να μιλάμε για ενδείξεις, ωστόσο εάν παρατηρήσουμε κάποιο από τα παρακάτω θα πρέπει να κινητοποιηθούμε και να το διερευνήσουμε περισσότερο.

Ποια είναι αυτά τα σημάδια που μπορεί να παραπέμπουν σε σεξουαλική παρενόχληση ή κακοποίηση:

• • Έντονη και συνεχής ενασχόληση με την περιοχή των γεννητικών οργάνων.
  • Σεξουαλική συμπεριφορά ή γνώση σεξουαλικών θεμάτων που δε συνάδει με την ηλικία του παιδιού.
  • Κατοχή μεγάλων χρηματικών ποσών, χωρίς το ίδιο το παιδί να μπορεί να δικαιολογήσει που τα έχει βρει.
  • Φόβος προς συγκεκριμένους ανθρώπους και συγκεκριμένες τοποθεσίες.
  • Προβλήματα ύπνου, εφιάλτες, τρόμος.
  • Παλινδρόμηση σε προηγούμενες συμπεριφορές που παραπέμπουν σε προηγούμενα αναπτυξιακά στάδια.
  • Αδικαιολόγητη ευαισθησία ή μώλωπες στη στοματική ή γεννητική περιοχή και ενδεχομένως δυσκολία να καθίσει.
  • Ντροπή για το σώμα του και αποφυγή να αλλάζει ρούχα μπροστά σε άλλους.
  • Ξαφνικές αλλαγές στη διάθεση, όπως έντονη θλίψη/ κατάθλιψη.
  • Συχνές αναφορές σε ένα καινούριο μεγαλύτερο «φίλο» που του προσφέρει δώρα ή χρήματα.
  • Διαταραχές διατροφής, χρήση ουσιών, αυτο-τραυματισμοί (κόψιμο, κάψιμο) ή προσπάθεια φυγής να φύγουν από το σπίτι (σε εφήβους).
  • Τραυματισμοί στη γεννητική περιοχή ή το στήθος που δεν αντιστοιχούν σε τυχαίο τραυματισμό.

Εκτός όμως από την αναγνώριση πιθανών σημαδιών, είναι πολύ σημαντικό και χρήσιμο να βοηθήσουμε τα παιδιά καθώς μεγαλώνουν να γνωρίζουν το σώμα τους, να συζητάμε μαζί τους για θέματα που αφορούν τη σεξουαλικότητα και τη σεξουαλική υγεία, ώστε μα κατανοήσουν ότι έχουν το δικαίωμα να αρνηθούν οτιδήποτε μπορεί να τους φέρει σε δύσκολη ή άβολη θέση (όπως άγγιγμα, χάδι). Η δημιουργία μιας σχέσης εμπιστοσύνης με τα παιδιά αποτελεί το κλειδί της καλής επικοινωνίας και πρόληψης ώστε σε μια ανάλογη περίπτωση να νιώσει άνετα να μιλήσει ακόμα και αν αισθάνεται ενοχή.

Ένας στους δύο Κύπριους πιστεύει, ότι το παιδί του κινδυνεύει από σεξουαλική κακοποίηση

Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Γραφείου IMR/Πανεπιστήμιο Λευκωσίας που διενεργήθηκε για λογαριασμό της «Σημερινής» της Κυριακής, σχεδόν ένας στους δύο πολίτες πιστεύει ότι τα παιδιά στην Κύπρο κινδυνεύουν σε αρκετό βαθμό να πέσουν θύματα σεξουαλικής κακοποίησης, ενώ άλλο 28% βλέπουν ότι κινδυνεύουν σε μεγάλο βαθμό. Την ίδια ώρα, μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης (36%) εκτιμούν πως τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί αύξηση των κρουσμάτων σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων, ενώ το 45% θεωρούν ότι έχουν αυξηθεί τόσο τα κρούσματα όσο και οι καταγγελίες. Υπό το φως τούτων, οι πολίτες απαιτούν από την Πολιτεία να θεσπίσει πιο αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο, ούτως ώστε οι ποινές που επιβάλλονται σε όσους καταδικάζονται για τέτοιας φύσεως ειδεχθή εγκλήματα, να λειτουργούν αποτρεπτικά για τους θύτες.