Η Έκθεση της Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού σχετικά με το πλαίσιο φοίτησης παιδιών με αναπηρίες συντάχθηκε στη βάση διερεύνησης παραπόνων που υποβλήθηκαν στην Επίτροπο από γονείς παιδιών που λαμβάνουν Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση. Μεγάλο μέρος των παραπόνων αφορούσαν στη διάσταση απόψεων ανάμεσα σε γονείς και τους εμπειρογνώμονες που συγκροτούν την Επαρχιακή Επιτροπή, σε σχέση με το πλαίσιο φοίτησης παιδιών, είτε εξ ολοκλήρου σε Ειδική Μονάδα /Ειδικό Σχολείο, είτε με καθεστώς σταδιακής ένταξης.
Μέρος των παραπόνων αναφέρονται σε γενικότερες πολιτικές αποφάσεις του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού (ΥΠΠ), οι οποίες επηρεάζουν πτυχές της ένταξης παιδιών.
Σκοπός της παρούσας Έκθεσης είναι να εντοπίσει, μέσα από τη διερεύνηση και παρουσίαση των περιπτώσεων που μου υποβλήθηκαν, κενά και παραλείψεις σε επίπεδο διαδικασιών και διοικητικών πρακτικών, και να υποβάλει εισηγήσεις, βασισμένες στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού (Σύμβαση) και στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες (Σύμβαση για ΑμεΑ), ώστε να διασφαλίζεται το συμφέρον του παιδιού σε κάθε απόφαση που σχετίζεται με το πλαίσιο φοίτησής του.
2. Νομικό Πλαίσιο
2.1 Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού (Σύμβαση) [σημ. 1]
Η Σύμβαση αποτελεί τη θεμελιώδη διεθνή νομική πράξη κατοχύρωσης των δικαιωμάτων του παιδιού. Τα άρθρα της Σύμβασης διασφαλίζουν μια ισορροπία ανάμεσα στην αυτονομία και αυτοτέλεια του παιδιού και, παράλληλα, στην προστασία και φροντίδα του.
2.1.1 Αρχή της Μη Διάκρισης
Με βάση την Αρχή της Μη Διάκρισης, η οποία ορίζεται στο Άρθρο 2 της Σύμβασης [σημ. 2], τα Συμβαλλόμενα Κράτη υποχρεούνται να σέβονται τα δικαιώματα που αναφέρονται στη Σύμβαση «και να τα εξασφαλίζουν σε κάθε παιδί που υπάγεται στη δικαιοδοσία τους, χωρίς καμία διάκριση». Η Αρχή της Μη Διάκρισης δεν σημαίνει και ίδια μεταχείριση. «Τα πρόσωπα που βρίσκονται σε διαφορετικές καταστάσεις πρέπει να τυγχάνουν διαφορετικής μεταχείρισης στον βαθμό που αυτό απαιτείται προκειμένου να τους επιτρέπεται η αξιοποίηση συγκεκριμένων πρακτικών σε ισότιμη βάση με άλλα άτομα». Ως εκ τούτου, κατά την εφαρμογή συγκεκριμένων πρακτικών ή τη θέσπιση συγκεκριμένων κανόνων πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα ίδια ακριβώς προστατευόμενα χαρακτηριστικά»[σημ. 3]. Σημειώνεται ότι, η αναπηρία είναι ένα από τα ‘προστατευόμενα’ χαρακτηριστικά που αναγνωρίζονται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία κατά των διακρίσεων [σημ. 4]. Ως εκ τούτου, διακρίσεις μπορούν να προκύψουν, όχι μόνο λόγω της διαφορετικής μεταχείρισης προσώπων που βρίσκονται σε όμοιες καταστάσεις, αλλά και λόγω της ίδιας μεταχείρισης προσώπων που βρίσκονται σε διαφορετικές καταστάσεις.
2.1.2 Αρχή της Διασφάλισης του Συμφέροντος του Παιδιού
Η Αρχή της Διασφάλισης του Συμφέροντος του Παιδιού ως διακριτής προσωπικότητας [σημ. 5], ορίζεται στο Άρθρο 3 (1) της Σύμβασης και καθορίζει ότι, σε όλες τις αποφάσεις που αφορούν παιδί, είτε αυτές λαμβάνονται στη σφαίρα της δημόσιας είτε της ιδιωτικής ζωής, το παιδί έχει δικαίωμα, κατά πρώτο, να αξιολογείται το συμφέρον του και, κατά δεύτερο, η διασφάλιση του συμφέροντος του να έχει πρωταρχική σημασία. Σε κάθε απόφαση πρέπει να λαμβάνεται υπόψη «πρωτίστως το συμφέρον του παιδιού», με τρόπο, δηλαδή, που να του προσδίδεται προτεραιότητα έναντι άλλων παραγόντων που πιθανόν να εμπλέκονται σε μια απόφαση /δράση.
2.1.3 Προσανατολισμός της Εκπαίδευσης με βάση τη Σύμβαση
Στο πλαίσιο του πνεύματος που εισάγει η Σύμβαση και, ειδικότερα, στη βάση του Άρθρου 23 (3), η παρεχόμενη στα παιδιά με μαθησιακές ή άλλες δυσκολίες εκπαίδευση θα πρέπει να δίνεται με τρόπο που αυτή να εξασφαλίζει την πληρέστερη, κατά το δυνατόν, κοινωνική τους ενσωμάτωση και τον πλήρη σεβασμό στην εγγενή αξιοπρέπεια κάθε παιδιού. Επιπλέον, αναγνωρίζεται το δικαίωμα των παιδιών με αναπηρίες να τυγχάνουν εξειδικευμένης φροντίδας και βοήθειας, η οποία να είναι προσαρμοσμένη στην κατάσταση του κάθε παιδιού και στις περιστάσεις αυτών που αναλαμβάνουν τη φροντίδα τους.
2.2 Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες (Σύμβαση για ΑμεΑ) [σημ. 6]
Για την κατοχύρωση του δικαιώματος των Ατόμων με Αναπηρίες (ΑμεΑ) στην εκπαίδευση, χωρίς διάκριση και βάσει των ίσων ευκαιριών, στο Άρθρο 24 της Σύμβασης για ΑμεΑ τονίζεται ότι, πρέπει να διασφαλίζονται τα εξής:
(α) τα ΑμεΑ δεν αποκλείονται από το γενικό εκπαιδευτικό σύστημα λόγω της αναπηρίας,
(β) τα ΑμεΑ μπορούν να έχουν πρόσβαση σε μια ενταξιακή, ποιοτική και δωρεάν πρωτοβάθμια εκπαίδευση και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, σε ίση βάση με τους άλλους, στις κοινότητες στις οποίες ζουν,
(γ) παρέχεται εύλογη προσαρμογή των αναγκών του ατόμου,
(δ) τα ΑμεΑ θα λαμβάνουν την υποστήριξη που απαιτείται, εντός του γενικού εκπαιδευτικού συστήματος, για να διευκολύνουν την αποτελεσματική τους εκπαίδευση, και
(ε) αποτελεσματικά εξατομικευμένα μέτρα υποστήριξης παρέχονται σε περιβάλλοντα που μεγιστοποιούν την ακαδημαϊκή και κοινωνική ανάπτυξη, σύμφωνα με το σκοπό της πλήρους ένταξης».
Διαβάστε περισσότερα εδώ
