Η συγκλονιστική λεπτομέρεια της Guernica του Πικάσο: Η μάνα που ουρλιάζει κρατώντας το νεκρό μωρό της

«Δεν είναι μόνο έργο τέχνης, είναι όπλο για άμυνα και επίθεση μαζί ενάντια στο φασισμό» είχε πει ο Πάμπλο Πικάσο για το σπουδαιότερο αντιφασιστικό αριστούργημα της παγκόσμιας Τέχνης: την Γκερνίκα (Guernica).

Ήταν 26 Απριλίου 1937, όταν η μικρή βασκική πόλη Γκερνίκα βομβαρδίζεται από γερμανικά και ιταλικά αεροσκάφη με τις «ευλογίες» του Φράνκο, κατά τη διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου (1936-1939).

Η επιδορμή των βομβαρδιστικών με εκτεταμένη χρήση εμπρηστικών βομβών ήταν μία πρόβα τζενεράλε  πριν από τις μαζικές επιχειρήσεις εξόντωσης κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ενάντια σε άμαχους πληθυσμούς. Ο επίσημος απολογισμός των θυμάτων ανήλθε σε 1.654 νεκρούς και 800 τραυματίες.

Τα ερείπια της Γκερνίκα (Πηγή: Der Spiegel)

Ο βομβαρδισμός της Γκερνίκα, ένας από τους πρώτους εναντίον του άμαχου πληθυσμού είχε σοκάρει τον πλανήτη. Δεν θα μπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση, ο σπουδαίος Ισπανός ζωγράφος, ο οποίος δημιούργησε ένα μνημειώδες έργο που θεωρείται σήμερα ένα από τα πιο σημαντικά αντιπολεμικά και αντιφασιστικά έργα τέχνης αλλά και καταγγελίας.

Τον Ιανουάριο του 1937 η Δημοκρατική Κυβέρνηση της Μαδρίτης ανέθεσε στον Πάμπλο Πικάσο τη διακόσμηση ενός μεγάλου τοίχου του ισπανικού περιπτέρου στη Διεθνή Έκθεση του Παρισιού που επρόκειτο να ανοίξει το ίδιο καλοκαίρι. Επρόκειτο για μια πολύ μεγάλη επιφάνεια με διαστάσεις 3,50 μέτρα ύψος επί 7,85 μέτρα μήκος.

Η μάνα που ουρλιάζει με το νεκρό παιδί της αγκαλιά

Ο καλλιτέχνης αποτυπώνει στον καμβά την αγωνία του θανάτου, την κραυγή του πόνου και της διαμαρτυρίας για τους αθώους που σφαγιάζονται, αποφεύγοντας να χρησιμοποιήσει ερείπια, αεροπλάνα ή βόμβες.

Σκοπός του Πικάσο είναι να τονίσει τη σκληρότητα, την κτηνωδία του φασισμού και του πολέμου,  με κυρίαρχες μορφές του έργου να είναι ένας ταύρος και ένα πληγωμένο άλογο με διαμελισμένα κορμιά και τέσσερις γυναίκες που ουρλιάζουν.

Η μάνα στην αριστερή πλευρά του πίνακα κρατά το νεκρό μωρό.  Η κίνηση του κεφαλιού της που γέρνει προς τα πίσω με το βλέμμα προς τον ουρανό, η ένταση του προσώπου της, δείχνει τον θρήνο, τον δυσβάσταχτο πόνο. Μοιάζει η κραυγή της να τρυπά τα αυτιά του θεατή, να αντηχεί το κλάμα της. 

Το πρόσωπο του μωρού της ανατριχιαστικά άψυχο. Η φρίκη του θανάτου και του πολέμου αποτυπωμένη με την πιο αφοπλιστικά τραγική ειλικρίνεια. 

Από την άλλη πλευρά, μία γυναίκα ορμάει να σωθεί από το φλεγόμενο σπίτι, κρατώντας μια μεγάλη λάμπα στο χέρι. Ουρλιάζοντας κι αυτή, προσπαθώντας να ξεφύγει.

Στη δεξιά πλευρά του πίνακα, μία φλεγόμενη φιγούρα πέφτει από το παράθυρο ενώ το κενό που μένει στην κορυφή του τριγώνου γεμίζουν από τη μια μεριά το κεφάλι του ταύρου με το απλανές βλέμμα. Είναι μοναδική φιγούρα που δεν εκφράζει αγωνία στο έργο αυτό, γιατί κατά τον Πικάσο, ο ταύρος συμβολίζει «τη βαρβαρότητα και τον φασισμό».

Η Guernica από το 1992 κοσμεί το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης «Βασίλισσα Σοφία» της Μαδρίτης.