Ως “πανδημία” χαρακτήρισε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, τον κορωνοϊό, ο οποίος εξαπλώνεται ραγδαία σε όλο τον κόσμο, προκαλώντας μεγάλη ανησυχία και προβλήματα σε οικονομίες και κοινωνίες.
Ο όρος «πανδημία» χρησιμοποιείται για μολυσματική ασθένεια η οποία εξαπλώνεται από άνθρωπο σε άνθρωπο ανάμεσα σε πολλές χώρες ταυτόχρονα.
Συνήθως, συναντάται σε περιπτώσεις νεοεμφανιζόμενων ιών, που είναι ικανοί να επηρεάζουν με χαρακτηριστική ευκολία τους ανθρώπους, μεταδιδόμενοι με έντονο και διατηρήσιμο τρόπο.
Η τελευταία φορά που η διεθνής κοινότητα ήρθε αντιμέτωπη με μια πανδημία ήταν το 2009, με τη γρίπη των χοίρων, στην οποία αποδόθηκε ο θάνατος εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων.
Πότε ήταν η τελευταία φορά που καταγράφηκε πανδημία στην Κύπρο;
Η προηγούμενη πανδημία που έχει πλήξει την Κύπρο ήταν η φυματίωση, η οποία ξεκίνησε περίπου το 1935.
Οι πάσχοντες θα φιλοξενούνταν στο σανατόριο στην ορεινή Λεμεσό, πράγμα το οποίο στην αρχή δεν ήταν ευπρόσδεκτο. Όμως, όπως αποδείχθηκε, όμως, με το πέρασμα του χρόνου, το Σανατόριο αυτό ήταν ένα από τα σημαντικότερα έργα που έγιναν στην περιοχή.
Την δεκαετία του 30’ υπήρχαν περίπου 350 περιστατικά καταγραμμένα.
Το Σανατόριο της Κυπερούντας με 100 κλίνες λειτούργησε το 1940 και ήταν το μεγαλύτερο αλλά και πλέον οργανωμένο Σανατόριο στην Κύπρο. Προγενέστερα υπήρξαν το Σανατόριο Πεδιαίου με μόλις 3 κλίνες (1909) και αργότερα το Σανατόριο Αθαλάσσας δυναμικότητας 50 κλινών (1926).
Η τοποθεσία για την ανέγερση του Σανατορίου έπρεπε να διαθέτει άριστες κλιματολογικές συνθήκες για να υποβοηθείται έτσι η ανάρρωση των ασθενών.
Γιατί επιλέχθηκε η Κυπερούντα
Η μειωμένη υγρασία, η προστασία από βορειοδυτικούς άνεμους καθώς και η έντονη ηλιοφάνεια ήταν σημαντικά κριτήρια για την επιλογή της τοποθεσίας. Φαίνεται όμως ότι υπήρξαν και άλλοι αστάθμητοι παράγοντες όπως η αντίδραση των κατοίκων της υπό επιλογής περιοχής.
Αρχικά είχε επιλεγεί τοποθεσία πλησίον της μονής Τροοδίτισσας αλλά η έντονη αντίδραση των κατοίκων του χωριού Φοινί απέτρεψε την ανέγερση Σανατορίου. Τελικά το Σανατόριο κτίστηκε στη σημερινή τοποθεσία με τη βοήθεια του τότε κοινοτάρχη Κυπερούντας Γεώργιου Φάκα.
Ο ίδιος παραχώρησε προς το σκοπό αυτό κτηματική περιουσία και προέτρεψε τους συγχωριανούς του όχι μόνο να αποδεχθούν αλλά και να συμβάλουν με κάθε δυνατό τρόπο στην ανέγερση του Σανατορίου.
Ο αλτρουισμός του τότε κοινοτάρχη Κυπερούντας αποτελεί και στις μέρες μας παράδειγμα προς μίμηση για πρόοδο και αειφόρο ανάπτυξη της περιοχής Τροόδους. Παρόλα αυτά η προκατάληψη και ο φόβος ήταν διάχυτα στους κατοίκους της Κυπερούντας οι οποίοι απέφευγαν να πλησιάσουν το Σανατόριο.
Μερικές δεκαετίες αργότερα και κυρίως μετά το 1974 λόγω σημαντικής μείωσης των νέων περιστατικών φυματίωσης το Σανατόριο μετατράπηκε σε περιφερειακό Νοσοκομείο Κυπερούντας.
Η φυματίωση μέσα στα χρόνια
Η φυματίωση προκάλεσε μια πλέον γενικευμένη ανησυχία του κοινού κατά τον 19ο και πρώιμο 20ο αιώνα ως η ενδημική νόσος των φτωχών στις πόλεις.
Τα ποσοστά της φυματίωσης άρχισαν να αυξάνονται στην Ευρώπη στην αρχή της δεκαετίας του 1600. Ο αριθμός των κρουσμάτων φυματίωσης εκτινάχθηκε τη δεκαετία του 1800 στην Ευρώπη, καθώς αποτέλεσε αιτία θανάτου περίπου 25% επί του συνόλου των θανάτων, ενώ η θνησιμότητα στη συνέχεια μειώθηκε κατά περίπου 90% μέχρι τη δεκαετία του 1950.
Κατά τη διάρκεια των ετών 1838–1845, ο Δρ. John Croghan, ιδιοκτήτης του σπηλαίου Mammoth Cave, μετέφερε τους νοσούντες από φυματίωση στη σπηλιά με την ελπίδα ότι θα θεραπευτούν από την ασθένεια με τη σταθερή θερμοκρασία και την καθαρότητα του αέρα στο σπήλαιο. Πέθαιναν σε έναν χρόνο. Ο Hermann Brehmer άνοιξε το πρώτο σανατόριο φυματίωσης το 1859 στο Sokołowsko (Πολωνία).
Το αντιβιοτικό κατά της φυματίωσης
Τον βάκιλο – μικρόβιο που προκαλεί τη φυματίωση, το “μυκοβακτήριο της φυματίωσης,” αναγνώρισε και περιέγραψε στις 24 Μαρτίου 1882 ο Ρόμπερτ Κοχ. Του απονεμήθηκε Βραβείο Νόμπελ το 1905 για αυτή την ανακάλυψη.
Το 1946, η ανάπτυξη του αντιβιοτικού στρεπτομυκίνης κατέστησε δυνατή την αποτελεσματική θεραπεία και ίαση της φυματίωσης. Πριν την εφεύρεση του εν λόγω φαρμάκου, η μοναδική θεραπεία (πέρα από τα σανατόρια) ήταν η χειρουργική επέμβαση.
Οι ειδικοί έτρεφαν την ελπίδα ότι θα εξαλείψουν πλήρως τη φυματίωση, (όπως την ευλογιά), ωστόσο η αύξηση των ανθεκτικών σε φάρμακα στελεχών τη δεκαετία του 1980 κατέστησε την εξάλειψη της νόσου λιγότερο δυνατή. Η επακόλουθη επανεμφάνιση της φυματίωσης είχε ως αποτέλεσμα την ανακοίνωση παγκόσμιας έκτακτης υγειονομικής ανάγκης από τον ΠΟΥ το 1993.
Συμπτώματα – πρόληψη
Από την “ασθένεια των φτωχών”, όπως ονομάστηκε, επειδή εκδηλώνεται, κυρίως, στις αναπτυσσόμενες χώρες, μπορεί κάποιος να είναι φορέας του μικροβίου χωρίς να να νοσήσει.
Η πορεία της ασθένειας είναι ήπια όταν γίνεται νωρίς η διάγνωση και χορηγούνται τα κατάλληλα αντιβιοτικά. Πρόκειται συνήθως για ένα κοκτέϊλ φαρμάκων, τα οποία ο ασθενής πρέπει να παίρνει αδιαλείπτως για έξι μήνες, ακόμη και αν η φυματίωση φαίνεται να υποχωρεί.
Σε πιο βαριές μορφές της ασθένειας παρουσιάζονται επίσης αποβολή αίματος, απότομο χάσιμο βάρους, σε μερικές περιπτώσεις ακόμα και εγκεφαλική φλεγμονή που μπορεί να οδηγήσει σε κώμα.
Η επιδημία της φυματίωσης είναι ιδιαίτερα έντονη σε ορισμένες περιοχές, όπως Αφρική, Κεντρική Ασία και Ανατολική Ευρώπη. Η επιδημία αναμένεται να επιδεινωθεί μέσα στα επόμενα χρόνια, ιδιαίτερα στην Αφρική και τη Νοτιοανατολική Ασία.
Το μυοβακτήριο έχει εύκολο έργο σε οργανισμούς που δεν τρέφονται σωστά και επιπλέον ταλαιπωρούνται από κακές συνθήκες υγιεινής και καθαριότητας. Η φυματίωση μεταδίδεται όπως η γρίπη, για παράδειγμα με τον βήχα, και προσβάλλει τον πνεύμονα. Κούραση, ανορεξία, πρησμένοι λεμφαδένες, πυρετός και βήχας μπορεί να είναι μερικά από τα συμπτώματα.
Η φυματινοαντίδραση (μαντού) αποτελεί αυτή τη στιγμή την απλούστερη, ασφαλή και διαδεδομένη μέθοδο για την ανεύρεση ατόμων μολυνθέντων από το μυκοβακτηρίδιο της φυματίωσης. Το θετικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει απαραίτητα ενεργό νόσο.
Θεραπεία
Η ανακάλυψη της Στρεπτομυκίνης 1943, της Ισονιαζίδης 1952, της Πυραζιναμίδης 1954 της Εθαμβουτόλης 1962 και της Ριφαμπικίνης 1963 απετέλεσαν σταθμό για τη θεραπεία της φυματίωσης.
Ο συνδυασμός των εν λόγω φαρμάκων στη θεραπεία της φυματίωσης εξακολουθεί μετά από περισσότερα 50 χρόνια να είναι αποτελεσματικός με εξαίρεση τις ανθεκτικές μορφές φυματίωσης.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) υπολογίζει πως κάθε χρόνο καταγράφονται 9,4 εκατομμύρια νέα κρούσματα φυματίωσης σε όλο τον κόσμο, με 1,2 εκατομμύρια να καταγράφονται στην Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο. Υπολογίζεται ότι 3.000.000 άνθρωποι που πάσχουν από φυματίωση δεν έχουν πρόσβαση στις υπηρεσίες Υγείας.
