Τον επικεφαλή ή τον επικεφαλής; Πότε η λέξη «λάθος» είναι… λάθος και στο «πολύς, πολλή πολύ» γίνεται… της κολάσεως.
Βρήκαμε δέκα συνηθισμένα γραμματικά, συντακτικά ή εκφραστικά λάθη της ελληνικής γλώσσας, για να μάθουμε να μιλάμε πιο σωστά.
Ο επικεφαλής… δεν κλίνεται
Ο επικεφαλής είναι επίρρημα – αυτός που βρίσκεται στην κεφαλή, ο αρχηγός- και δεν έχει κλίση. Δεν λέμε, λοιπόν, ο επικεφαλής του επικεαφαλή ή του επικεφαλούς όπως έχει ακουστεί κατά κόρον! Συνεπώς, ο επικεφαλής, του επικεφαλής, τον επικεφαλής, επικεφαλής
Το ουσιαστικό «λάθος» δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως επίθετο
Μια λέξη που μας βάζει δύσκολα είναι το ουσιαστικό «λάθος», που συχνά το χρησιμοποιούμε σε θέση επιθέτου και λέμε, για παράδειγμα, «πήρα μια λάθος απόφαση» με την έκφραση να μην είναι σωστή.
Πολύς , πολλή, πολύ που τα μπερδεύουμε πολύ…
Το επίθετο «πολύς» κάνει τα πράγματα δύσκολα στον γραπτό λόγο αφού έχει άλλη ορθογραφία σε καθένα από τα τρία γένη του (αρσενικό, θηλυκό, ουδέτερο).
Συγκεκριμένα, όταν το επίθετο συνοδεύεται από ουσιαστικό θηλυκού γένους, τότε γράφεται ως «πολλή» (π.χ.: «πολλή αγάπη», «πολλή δουλειά», «πολλή ζέστη») και όταν προσδιορίζει ουσιαστικό ουδετέρου ή έχει θέση επιρρήματος, τότε το σωστό είναι «πολύ» (π.χ.: «να πίνεις πολύ νερό» και «σ’ αγαπώ πολύ»).
Η δοτική πτώση
Μπορεί να μην υπάρχει στη νέα χρήση της ελληνικής γλώσσας, όμως υπάρχει σε πολλές εκφράσεις που προέρχονται από τα Αρχαία.
Για παράδειγμα, γράφουμε «δόξα τω Θεώ» και το σωστό είναι στη Δοτική (και όχι «δόξα τον Θεό»), καθώς το «δόξα» προέρχεται από το ρήμα «δοξάζω», που θεωρείται ως δοξαστικό ρήμα και συντάσσόταν με δοτική.
Αναλόγως στη δοτική χρησιμοποιούνται και στα νέα ελληνικά οι εκφράσεις «τοις μετρητοίς» (σε μετρητά).
Η προστατική δεν παίρνει αύξηση
Άλλο ένα τραγικό λάθος που συνηθίζεται πολύ στην γλώσσα μας, είναι η αύξηση στην προστακτική έγκλιση.
Για παράδειγμα, έχουμε ακούσει πολλές φορέςή κι εμείς να έχουμε κάνει αυτό το λάθος, λέγοντας: «Επέτρεψέ μου» αντί «Επίτρεψέ μου» που είναι το σωστό, «Παρήγγειλε μία πίτσα» αντί του σωστού «Παράγγειλε μία πίτσα», «Επανέλαβέ το», αντί του σωστού «Επανάλαβέ το»
Σχετικά άρθρα: Πολλή ζέστη, πολύ κρύο, πολλοί… τα μπερδεύουμε: Πώς θα ξεχωρίσουμε τα πολύς, πολλή, πολύ
Ότι και ό,τι: Με ένα ποιηματάκι ξεμπερδεύουμε το κλασικό ορθογραφικό λάθος μικρών και μεγάλων
Το «ν» στα άρθρα
Άλλη μία γλωσσική «πληγή» είναι το τελικό ευφωνικό «ν»
Το λεγόμενο «ευφωνικό νι» μπαίνει στα άρθρα όταν η επόμενη λέξη αρχίζει από φωνήεν για την αποφυγή χασμωδίας ή από συγκεκριμένα σύμφωνα (κ, π, τ, ξ, ψ, γκ, μπ, ντ, τσ, τζ).
Ειδικότερα, όταν οι λέξεις είναι αρσενικού γένους, τότε το ευφωνικό νι μπαίνει πάντα στην αιτιατική για να ξεχωρίζουν από εκείνες του ουδέτερου γένους με τον παραπάνω κανόνα να ακολουθείται, πλέον, μόνο σε αυτές του θηλυκού. Π.χ.: τον βορρά, την μπάλα, τον σαματά, τη λάσπη, τον κήπο, τη φωνή.
Ευχαριστώ όλους όσους ήρθαν; Όχι
Το σωστό είναι «ευχαριστώ όλους όσοι ήρθαν». Η εξήγηση είναι ότι το «όσοι» είναι υποκείμενο στην δευτερεύουσα πρόταση με ρήμα το «ήρθαν», άρα πρέπει να βρίσκεται στην ονομαστική.
Άγγλος ή αγγλικά: Κεφαλαίο ή πεζό;
Οι λέξεις που προσδιορίζουν εθνική καταγωγή ή ξένη γλώσσα, γράφονται πάντοτε με κεφαλαίο γράμμα και έτσι προκύπτουν, για παράδειγμα, τα, «Άγγλος/Αγγλικά», «Έλληνας/Ελληνικά», «Ρώσος/Ρωσικά» και ούτω καθεξής.
Αν, όμως, η λέξη που δηλώνει καταγωγή -και μόνο τότε- συνοδεύει ουσιαστικό, τότε γράφεται με πεζό (π.χ. «ελληνικός καφές», «ρωσικό εμβόλιο» κλπ.).
Εξαιρείται, η φράση «Κύπριος πολίτης» αφού η λέξη που δηλώνει καταγωγή είναι ισχυρότερη του ουσιαστικού και έτσι γράφεται πάντοτε με κεφαλαίο παρότι υπάρχει η τάση να γράφεται με πεζό.
Πώς και πως – Πού και που
Πότε τονίζεται και πότε δεν τονίζεται; Το «πως» (χωρίς τόνο) είναι ειδικός σύνδεσμος (να θυμάστε ότι μπορεί να αντικατασταθεί από τη λέξη «ότι»). Όταν το χρησιμοποιούμε σαν ερωτηματικό μόριο, ακόμη και σε πλάγια πρόταση, τονίζεται. Το ίδιο ισχύει και με το «πού».
Στη 1 το μεσημέρι και όχι στις 1
Εδώ γίνεται το μέγα μπάχαλο. Συνηθίζουμε να λέμε «θα τα πούμε στις 1 η ώρα». Η ώρα είναι μία, οπότε να της κολλάμε άρθρο πληθυντικού είναι λάθος. Ακόμη κι αν γράψουμε στις 13.00 το μεσημέρι, πάλι στον προφορικό θα το διαβάσουμε ως ΣΤΗ 1 το μεσημέρι.
