Με την ευκαιρία της συμμετοχής μου στη σχολική ημερίδα που διοργανώθηκε από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου στις 22.2.2017 στο ξενοδοχείο «Κλεοπάτρα» στη Λευκωσία, με θέμα: Αναγνώριση και Διαχείριση περιστατικών σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών (ΗΜΕ.ΚΑΚ) παρακινήθηκα να γράψω το άρθρο αυτό.
Παιδοφιλία είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο σε συνάρτηση µε τη δομή και τους θεσμούς της κάθε κοινωνίας. Σε τελευταία ανάλυση, καταγράφει το επίπεδο του πολιτισμού της. Το φαινόμενο της σεξουαλικής παρενόχλησης, φαίνεται πως υπήρχε πάντοτε στην κοινωνία από πολύ παλιά και φαίνεται να υπάρχει και σήμερα.
Παιδοφιλία είναι η ερωτική έλξη και οι ερωτικές διαταραχές ενός ενήλικα για παιδιά που δεν έχουν ολοκληρώσει την ηλικία της εφηβείας. Όταν η έλξη αυτή οδηγεί σε ερωτική πράξη του ενήλικα μιλάμε πλέον για παιδεραστία. Η σεξουαλική κακοποίηση ορίζεται ως η ερωτική επίθεση σε ένα παιδί (Bavolek,1985, Ζαφείρης,1983).
Χαρακτηριστικά
Με τον όρο παιδοφιλία περιγράφουμε τη διαταραχή που περιλαμβάνει έντονες και επαναλαμβανόμενες ερωτικές τάσεις και ερωτικές φαντασιώσεις ερωτικής δραστηριότητας για ένα παιδί που δεν έχει ολοκληρώσει την ηλικία της εφηβείας.
Ο παιδεραστής (θύτης) είναι άτομο με διαταραχή. Το αντικείμενο της ερωτικής έλξης για κάποιον με αυτή τη διαταραχή είναι πολύ συγκεκριμένο. Έρευνες έχουν δείξει ότι παρουσιάζεται συχνότερα στα κορίτσια παρά στα αγόρια. Το μεγαλύτερο ποσοστό των κρουσμάτων συμβαίνει σε κορίτσια από 8-10 χρονών (LondonSchoolofEconomics, 2002). Η συμπεριφορά αυτή είναι χρόνια και συνεχίζεται για πολύ καιρό. Σε περιόδους που ο θύτης (παιδεραστής) βρίσκεται σε βιωματική κατάσταση υψηλού στρες, αυξάνει τη συμπεριφορά αυτή. Στο 90% των περιπτώσεων τα άτομα αυτά έχουν ερωτικές συνευρέσεις με παιδιά εντός και εκτός του οικογενειακού τους περιβάλλοντος.
Η επιβολή του θύματος σε οποιαδήποτε σεξουαλική πράξη ή συμπεριφορά παρά τη θέλησή του, καθώς και η πίεση για συμμετοχή σε σεξουαλικές συμπεριφορές που κάνουν το άτομο Θύμα να κλονίζεται ανεπανόρθωτα. Το κάνουν να νιώθει άσχημα, πληγώνεται ψυχολογικά και επηρεάζεται αρνητικά η συμπεριφορά του και διαμορφώνει αλλιώς την προσωπικότητά του (Δημητρίου, 2003).
Έρευνες που έχουν γίνει πρόσφατα, έχουν διαπιστώσει ότι:
- Η σεξουαλική παρενόχληση αποτελεί μορφή διάκρισης που βασίζεται στο φύλο (κυρίως στα κορίτσια).
- Τα παιδιά αυτά είναι ανήλικα, είναι άτομα εξαρτόμενα από τους ενήλικες και τους ασκούνται πιέσεις ποικίλων μορφών. Πρόκειται για μια ύπουλη βία, καθημερινή που πλήττει τα θύματα στη σωματική τους ακεραιότητα αλλά και στην ψυχική τους αρτιότητα.
- Σχετικά µε το περιεχόμενο των παρενοχλήσεων, διαπιστώθηκε ότι σ’ αυτές περιλαμβάνονται όλες οι μορφές «περιποιήσεων» ή προτάσεων µη επιθυμητών συγκεχυμένης σεξουαλικότητας που προκαλούν αδιέξοδο και φόβο και απειλούν την ηρεμία του ατόμου.
- Ο δράστης της παρενόχλησης είναι ανάλογα µε τις περιστάσεις.
- Η σεξουαλική παρενόχληση στοιχίζει στο πορτοφόλι του δράστη.
- Πού και πώς παρατηρείται
Η σεξουαλική παρενόχληση μπορεί να παρατηρηθεί στους δρόμους, στα μέσα μαζικής μεταφοράς, σε ένα πάρτι, σε ιδιωτικούς χώρους, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στους εργασιακούς χώρους. Εκτείνεται σε όλους τους τομείς της ζωής και μπορεί να υπάρξει σε όλα τα επίπεδα. Είναι συχνή και μπορεί να φτάσει ως την επίθεση και το βιασμό (Lennett & Crane, 1988).
Η Ευρωπαϊκή Ένωση υιοθέτησε το 1991, τη σχετική Σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Commission) στην οποία επισυνάφθηκε ο Κώδικας Πρακτικής για την καταπολέμηση της σεξουαλικής παρενόχλησης, αναγνωρίζοντας την ύπαρξη του φαινομένου (Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων). Στον Κώδικα αυτό διατυπώθηκε ένας ευρύς ορισμός του φαινομένου. Σύμφωνα µε αυτόν «Σεξουαλική παρενόχληση» σημαίνει: «Ανεπιθύμητη συμπεριφορά σεξουαλικού χαρακτήρα ή άλλη συμπεριφορά βασιζόμενη στη διαφορά φύλου που θίγει την αξιοπρέπεια αντρών και γυναικών κατά την εργασία και η οποία εκφράζεται λόγω ή έργω». Η σεξουαλική παρενόχληση ανηλίκων είναι ηθικό και ποινικό αδίκημα.
Το άτομο που κακοποιεί σεξουαλικά το παιδί μπορεί να αναζητά ερωτική ικανοποίηση από εκείνο, μόνο και μόνο επειδή σε αυτό έχει εκείνη τη στιγμή πρόσβαση και όχι λόγω της ερωτικής διέγερσης που προκαλεί το παιδί.
Αντίθετα σε εκείνους που υποφέρουν από τη διαταραχή της παιδοφιλίας, εκείνοι που κακοποιούν σεξουαλικά τα παιδιά, έλκονται ερωτικά μόνο από παιδιά άλλα και από οποιονδήποτε άλλο ερωτικό στόχο στον οποίο έχουν πρόσβαση. Η σεξουαλική κακοποίηση παιδιών περιλαμβάνει ποικίλες μορφές όπως η επίδειξη γεννητικών οργάνων του ατόμου στο παιδί, φιλιά, αγκαλιές, στο παιδί με ερωτικό τρόπο, άγγιγμα των γεννητικών οργάνων του παιδιού, υποχρέωση του παιδιού να αγγίξει τα γεννητικά όργανα του ατόμου ή προσπάθεια για ερωτική πράξη ή ερωτική πράξη με το παιδί.
Συνέπειες
Οι συνέπειες της σεξουαλικής κακοποίησης στα παιδιά είναι βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες. Βραχυπρόθεσμα το παιδί μπορεί να επιδείξει έντονο ενδιαφέρον για τα γεννητικά όργανα και τα ερωτικά παιγνίδια. Ένα άλλο αποτέλεσμα της σεξουαλικής κακοποίησης είναι τα συχνά σωματικά παράπονα του παιδιού, οι εμετοί ή οι πονοκέφαλοι, τα οποία όμως δεν εξηγούνται από τις ιατρικές εξετάσεις.
Η σεξουαλική κακοποίηση κατά την παιδική ηλικία μπορεί να οδηγήσει στην κατάθλιψη, σε χαμηλή αυτοπεποίθηση αλλά μεγαλώνοντας πιθανών να αντιμετωπίζει και σε ερωτικές δυσκολίες, όπως η αποφυγή της ερωτικής επαφής ή να καταφύγει στην πορνεία.
Το παιδί είναι και νοιώθει αδύναμο.Για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα φοβάται και τρομαγμένο επισκιάζει τα γεγονότα που του συμβαίνουν. Αργότερα, παρατηρείται στο παιδί η αντίδραση. Παρουσιάζει άρνηση στο να πηγαίνει σχολείο, να παρατηρείται στο παιδί ανορεξία, να μη συμπεριφέρεται λεκτικά σωστά, να παρουσιάζει ένα είδος υπερέντασης στην όλη συμπεριφορά του και να παρουσιάζει δυσκολία ένταξης του στο κοινωνικό σύνολο (Βασιλιάς & Αγάθωνος Γεωργοπούλου,1990).
Συμπεράσματα
Το σχολείο πρέπει να γίνει ζωντανό παράδειγμα σεβασμού της διαφορετικότητας θεσπίζοντας τους κανόνες της ηθικής οι οποίοι καθορίζονται από το κοινωνικό σύνολο, για την προστασία όλων των παιδιών. Για την καλύτερη αντιμετώπιση του φαινομένου, στα σχολεία απαιτείται η εφαρμογή μιας ολιστικής πολιτικής παρέμβασης, όπου θα υπάρχει κινητοποίηση όλων των εμπλεκόμενων παραγόντων όπως μαθητών, γονέων, εκπαιδευτικών και της ευρύτερης κοινότητας εφαρμόζοντας τους κανόνες της ηθικής.
Σημαντικό επίσης είναι, να ενσωματωθούν εξειδικευμένα προγράμματα ανάπτυξης κοινωνικών δεξιοτήτων. Πιστεύω ότι στα σχολεία, καταρτισμένα με ένα πλούσιο αναλυτικό πρόγραμμα εφαρμογής τρόπων, στρατηγικών και ενημέρωσης, μπορούν να καταπολεμήσουν το κοινωνικό αυτό φαινόμενο.
Χρηστή διοίκηση, διαχείριση και στρατηγική τέτοιων κοινωνικών προβλημάτων έχει να επιτελέσει η διεύθυνση του κάθε σχολείου. Πιστεύω ότι κάθε σχολική μονάδα θα πρέπει να εφαρμόσει ένα δικό της σχέδιο δράσης, από άρτια καταρτισμένους εκπαιδευτικούς, για την άμεση αντιμετώπιση του προβλήματος. Μεγάλο ρόλο στην αντιμετώπιση της θυματοποίησης του παιδιού, διαδραματίζει και ο ίδιος ο εκπαιδευτικός, ο οποίος θα πρέπει να επιμορφώνεται σε ζητήματα σχολικής βίας, παραβατικότητας και κοινωνικού αποκλεισμού.
Να υλοποιεί προγράμματα που δίνουν έμφαση στην καλλιέργεια κοινωνικών δεξιοτήτων των παιδιών.
Η διεύθυνση του σχολείου, καθώς και ο εκπαιδευτικός, να συνεργάζονται σταθερά με τους γονείς και με τα ίδια τα παιδιά θύματα. Σε αυτή την περίπτωση, κρίνεται απαραίτητη η συμμετοχή υποστηρικτικών μηχανισμών (ψυχολόγων, κοινωνικών λειτουργών κ.ά.), για την επίλυση του σοβαρού αυτού ζητήματος το οποίο σχετίζεται τις περισσότερες φορές με εξωτερικούς παράγοντες και όχι σχολικούς.
Από τον Ανδρέα Βανέζη
Καθηγητής Πληροφορικής στη Μέση Εκπαίδευση
Πηγή: paideia-news.com
