Η σχέση μεταξύ γονιών-παιδιών αλλάζει μέσα στο χρόνο. Από την γέννηση έως την ενηλικίωση και τα πρώτα χρόνια της νεαρής ενήλικης ζωής – αν όχι για όλη του τη ζωή – ένας γονέας επηρεάζει την ψυχολογία, τη συμπεριφορά και τον χαρακτήρα ενός παιδιού.
Ο γονιός είναι εκείνος που αποφασίζει ακόμα και πότε θα έρθει ένα παιδί στον κόσμο, ενώ κρίνει το πώς θα καλύψει όλες του τις ανάγκες.
Διαβάστε ακόμη: «Ο σεβασμός ξεκινά από το σπίτι»: Το κείμενο μιας νηπιαγωγού που θα βάλει σε σκέψεις όλους τους γονείς… [2]
Οι 4 βασικές ανάγκες κάθε ανθρώπου
Πόσα παιδιά, όμως, γνωρίζουν πραγματικά τι χρειάζονται; Θυμηθείτε εσάς ως παιδί. Ειδικά, παλιότερα, το μόνο που ήξεραν τα παιδιά-και συνήθως πίστευαν και οι μεγάλοι- ήταν ότι έπρεπε να καλυφθούν οι βασικές τους ανάγκες: τροφή, στέγη, ρουχισμός.
Τα παιδιά, όμως, χρειάζονται πολλά περισσότερα από τα παραπάνω. Σύμφωνα με έρευνα του 2013 από το Πανεπιστήμιο Niederrhein [3] στη Γερμανία, όλα τα παιδιά ανεξάρτητα από το φύλο, τη φυλή ή το κοινωνικοοικονομικό τους υπόβαθρο, έχουν 4 βασικές ανάγκες, οι οποίες όταν απαντηθούν αποτελεσματικά, συμβάλλουν στο να γίνουν υγιείς, με αυτοπεποίθηση και ευπροσάρμοστοι ενήλικες. Ωστόσο, όταν αυτές οι ανάγκες δεν απαντώνται, τα αποτελέσματα είναι ενοχλητικά… προβλέψιμα!
Εγγύτητα
Η ανάγκη του να νιώθεις «κοντά» με άλλους ανθρώπους είναι αναντίρρητα μία από τις πιο σημαντικές για έναν άνθρωπο.
Ο τρόπος που θα συμπεριφερόμαστε στους άλλους μεγαλώνοντας, το πώς θα εκφράζουμε τα συναισθήματά μας, το πόση αποδοχή θα δείχνουμε στους άλλους:
Όλα ξεκινούν να διαμορφώνονται από τα πρώτα κιόλας λεπτά της ζωής μας.
Σε έναν τέλειο κόσμο, όλα τα μωρά θα γεννιούνταν από ανθρώπους που θα έδειχναν στοργή και συμπόνια στις συναισθηματικές ανάγκες τους. Οι γονείς θα αντιλαμβάνονταν και θα ανταποκρίνονταν κατάλληλα στις ανάγκες των παιδιών τους και θα επιδείκνυαν ευαισθησία και αίσθημα συνεργασίας.
Με αυτόν τον τρόπο θα έχτιζαν μια σχέση σταθερότητας και αξιοπιστίας με τους απογόνους τους.
Τα παιδιά με τη σειρά τους θα μάθαιναν πώς να εκφράζουν όσα νιώθουν και δεν θα φοβούνταν να πουν την γνώμη τους. Θα ήξεραν ότι έχουν ένα στήριγμα, θα ένιωθαν ασφαλή και προστατευμένα να χτίσουν με τη σειρά τους υγιείς σχέσεις.
Όρια και έλεγχος
Μια εξίσου σημαντική ανθρώπινη ανάγκη επικεντρώνεται στην κατανόηση του περιβάλλοντος και το πόσο αυτό μας επηρεάζει. Η σημασία της ικανοποίησης αυτής της ανάγκης είναι τόσο μεγάλη που φαίνεται ακόμα και από τη βρεφική ηλικία.
Παραδείγματος χάρη, όταν ένα βρέφος κλαίει επικοινωνεί εκείνη τη στιγμή απευθείας με τους ενήλικες. Είτε χρειάζεται λίγο γάλα είτε πρέπει να αλλάξει πάνα, το μωρό έχει αξιολογήσει την κατάστασή του και ανακάλυψε μία ανάγκη. Αφού αντιλήφθηκε την ανάγκη του, βρήκε ότι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να την επικοινωνήσει είναι το κλάμα. Είναι ο τρόπος που θα απαντηθεί αυτή η ανάγκη που θα επηρεάσει βαθύτατα το μωρό.
Η επικοινωνία σε αυτή την περίπτωση είναι μια προσπάθεια του μωρού να ελέγξει τι συμβαίνει και να διευκολύνει την ικανοποίηση της άμεσης ανάγκης του.
Ο γονέας ή ο ενήλικας που φροντίζει το μωρό ανταποκρίνεται και ικανοποιεί την ανάγκη του, με αποτέλεσμα η γενική επιθυμία του μωρού να βρίσκει ανταπόκριση.
Η σωστή ανταπόκριση έρχεται όταν οι αντιλήψεις για το περιβάλλον μας ευθυγραμμίζονται με ικανότητά μας να καλύψουμε τις σωματικές και ψυχολογικές μας ανάγκες.
Όσο μεγαλύτερη είναι η ικανότητά μας να ικανοποιούμε τις ανάγκες μας, τόσο μεγαλύτερο έλεγχο [4] έχουμε σε αυτά που νιώθουμε.
Όταν ένα βρέφος βιώνει αυτόν τον κύκλο εμπειριών σε επανάληψη, μεγαλώνει με μια υγιή αντίληψη της πραγματικότητας που το βοηθά να προσπαθεί για την επίτευξη των στόχων του.
Ασφάλεια και αποφυγή κινδύνου
Η τρίτη από τις 4 βασικές ανάγκες του ανθρώπου έχει να κάνει με την αντίληψη για το τι είναι καλό στη ζωή. Τι μας προσφέρει ευχαρίστηση και τι μας κάνει κακό.
Στην ουσία αυτής της ανάγκης βρίσκονται δύο ζωτικά εργαλεία: Εκείνο που αποκρυπτογραφεί το καλό από το κακό και εκείνο που μας βοηθά να προσεγγίσουμε ή να αποφύγουμε κάτι.
Από τα παιδικά μας κιόλας χρόνια αυτές οι αυτόματες αξιολογήσεις, γνωστές ως: «Καλή –Κακή αξιολόγηση» και «Συμπεριφορική προσέγγιση – Προσαναλοτισμός αποφυγής», μας βοηθούν να αξιολογήσουμε τον κόσμο γύρω μας. Μέσα από αυτές τις διεργασίες συλλέγουμε εμπειρίες, μέσω των οποίων διαμορφώνουμε βασικές γραμμές ασφαλείας.
Όταν αυτές οι διεργασίες συνεργάζονται επιτυχημένα, οι ψυχικές διεργασίες συμβαίνουν εύκολα και οι αποφάσεις προκαλούν λιγότερο άγχος και στρες. Για να γίνει πιο κατανοητή η παραπάνω τοποθέτηση, σκεφτείτε κάθε φορά που ακούτε έναν δυνατό και ξαφνικό θόρυβο: το μυαλό σας αυτόματα πάει στο ότι κάτι άσχημο ή επικίνδυνο συνέβη, αξιολογώντας αυτόματα την κατάσταση ως κακή ή μη ασφαλή.
Όταν αυτή η αξιολόγηση λάβει χώρα, οι συναισθηματικές και γνωστικές διαδικασίες αξιολόγησης μάς βοηθούν να προσδιορίσουμε την κατάλληλη συμπεριφορά ανταπόκρισης στον κίνδυνο.
Όταν ένα παιδί αναπτύσσει μια σειρά από τέτοιες συμπεριφορές αποκτά την ικανότητα να αποκρυπτογραφεί και τη δυσαρέσκεια, τον πόνο ή την καθυστερημένη ευχαρίστηση.
Στη συνέχεια μπορεί να επικεντρωθεί στον καθορισμό των στόχων που θα οδηγήσουν σε θετικά αποτελέσματα – ένα βασικό στοιχείο για την αυτοπειθαρχία και τον αυτοέλεγχο.
Διαβάστε ακόμη: Το να μην αποδέχεσαι το παιδί σου σημαίνει ότι δεν αποδέχεσαι τον ίδιο σου τον εαυτό [5]
Κατοχύρωση αυτοεκτίμησης
Δεν μπορεί κανείς να αμφισβητήσει ότι τα αρνητικά συναισθήματα για τον εαυτό μας οδηγούν σε σοβαρά κοινωνικά, ψυχολογικά και –ίσως- σωματικά προβλήματα. Αυτό εξηγεί και το γιατί ο χαρακτήρας μας αρχίζει να σχηματίζεται από πάρα πολύ μικρή ηλικία.
Όταν τα παιδιά απολαμβάνουν την αποδοχή, τα θετικά σχόλια, τον έπαινο – κυρίως από τους γονείς τους- σχηματίζουν μια υγιή άποψη για τον εαυτό τους. Μπορούν, κατά συνέπεια, να επικεντρωθούν στις θετικές επιδόσεις τους και σε όσα καταφέρνουν και όχι στο να ασχολούνται διαρκώς με εκείνα που δεν μπορούν να αλλάξουν.
Η θετική ανατροφοδότηση διδάσκει, μεταξύ άλλων, τα παιδιά πώς να υποστηρίζουν τις απόψεις τους και τον ίδιο τους τον εαυτό σε περίπτωση που αυτός αμφισβητηθεί. Συμβάλλει θετικότατα στη λήψη αποφάσεων και στις επιλογές τους, ακόμα κι όταν αυτές έρχονται σε αντίθεση με τις απόψεις των γονέων τους.
Όταν η αυτοεκτίμησή μας δεν «βάλλεται» από τους γονείς μας, το οικογενειακό και κοινωνικό μας περιβάλλον ο κίνδυνος να υποφέρουμε από τις τοξικές απόψεις των άλλων για εμάς ελαχιστοποιείται.
Αντίθετα, όταν τα παιδιά μεγαλώνουν μέσα στην αρνητικότητα, την κριτική και τη υποτίμηση όχι μόνο δεν καταφέρνουν να ορθοποδήσουν, αλλά αναπτύσσουν μια πολύ αρνητική εικόνα για τον εαυτό τους.
Τα παιδιά κληρονομούν τη δουλειά που οι γονείς δεν κάνουν
Εν κατακλείδι, ας πούμε ότι ένα παιδί γεννιέται και μεγαλώνει σε ένα τοξικό περιβάλλον ή με απόντες γονείς. Ας πούμε ότι αντί οι γονείς να απαντούν με συμπόνια στο κλάμα του παιδιού τους, εκείνοι φωνάζουν και θυμώνουν ή δεν κάνουν τίποτα.
Ας πούμε ότι αντί ο γονιός να βοηθήσει το παιδί του να κατανοήσει τα όριά του και να νιώσει ασφάλεια, διαρκώς το γεμίζει ανασφάλεια.
Ας πούμε ότι ο γονέας είναι ο ανασφαλής και το παιδί αναγκάζεται να παίξει τον ρόλο του «μεγάλου» στη μεταξύ τους σχέση, με αποτέλεσμα να αντιμετωπίζει συχνά απογοήτευση, φόβο ή πόνο προκειμένου να καταφέρει εκείνα που θέλει, το συμπέρασμα είναι ένα:
Τα παιδιά κληρονομούν και τη δουλειά που οι γονείς ΔΕΝ κάνουν.
Οι τοξικοί ή οι αδιάφοροι γονείς είναι το ένα και αυτό. Κανένας από τους δύο δεν εξοπλίζει το παιδί του με τα κατάλληλα εργαλεία για την ενηλικίωση.
Είναι αλήθεια πως κανείς δεν είναι ποτέ απόλυτα σίγουρος για το πόσο καλή δουλειά κάνει. Ο «τέλειος γονέας» δεν υπάρχει. Υπάρχουν, όμως, εκείνοι που προσπαθούν πάντα για το καλύτερο.
Στόχος μας δεν είναι να κατηγορήσουμε κανέναν, αλλά να κατανοήσουμε το πόσο βαθιά η συμπεριφορά γονέων, κηδεμόνων και περιβάλλοντος επηρεάζει τη διαμόρφωση του χαρακτήρα ενός παιδιού και την ενήλικη ζωή του.
Το να είσαι γονέας –και μάλιστα να θεωρείσαι καλός- δεν είναι εύκολο, όπως εύκολη δεν είναι και η δουλειά μας, οι συνεργασίες μας, το πανεπιστήμιο και όλα όσα κάνουμε ως ενήλικες.
Ποτέ όμως δεν τα παρατάμε και πάντα προσπαθούμε
Όπως ακριβώς τα περισσότερα στη ζωή απαιτούν προσπάθεια έτσι και το να είσαι γονιός απαιτεί συνεχή και ασταμάτητη εξέλιξη και προσπάθεια.
Το να γίνεις γονιός είναι μια καθαρά δική σου επιλογή – ένα επάγγελμα που εσύ το διαλέγεις όποτε θεωρήσεις ότι είσαι έτοιμος/η να το κάνεις.
Τα παιδιά μας δεν χρειάζεται να ζήσουν μέσα από τις δικές ανασφάλειες, όπως ίσως μεγαλώσαμε αρκετοί παλιότερα. Μπορούμε να τα πάμε καλύτερα – είναι στο χέρι μας!
πηγή: humanparts.medium.com