Τα καρδιαγγειακά νοσήματα είναι η σημαντικότερη αιτία θανάτου στους άνδρες 35-55 ετών και μια από τις σημαντικότερες αιτίες θανάτου στις γυναίκες, στις χώρες του δυτικού κόσμου. Πρόκειται για πολυπαραγοντικής φύσεως νοσήματα που ο μόνος τρόπος να αντιμετωπιστούν επιτυχώς είναι να ληφθούν υπόψη όλοι οι παράγοντες κινδύνου αναπτύξεως τους.
Η διατροφή αποτελεί βασικό τροποποιήσιμο παράγοντα κινδύνου για την πρόληψη της καρδιαγγειακής νόσου. Εκ των επιστημονικών δεδομένων προκύπτει πλέον το συμπέρασμα ότι μεγαλύτερη σημασία έχει η εστίαση κυρίως στην ποιότητα των λιπαρών της διατροφής, παρά στην ποσότητα.
Πρόσφατες μεταναλύσεις δείχνουν ότι η αντικατάσταση του κορεσμένου λίπους από πολυακόρεστα δύναται να μειώσει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων, ενώ αναδεικνύουν τη σημασία της μείωσης των trans λιπαρών.Υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ενδεχόμενο ευεργετικό ρόλο της βιταμίνης D, των βιταμινών του συμπλέγματος Β, των καροτενοειδών, της βιταμίνης Ε και της βιταμίνης C. Αν και οι μελέτες δείχνουν ότι η χορήγηση αυτών των βιταμινών υπό μορφή συμπληρώματος δεν έχει ουσιαστική επίδραση, η πρόσληψη τους εντός μιας ισορροπημένης διατροφής εμφανίζει σημαντική καρδιοπροστατευτική δράση, συμβάλλοντας στην πρωτογενή πρόληψη της καρδιαγγειακής νόσου.Αναφορικά με τα τρόφιμα, η πιο ισχυρή προστατευτική συσχέτιση έχει δειχθεί για τα φρούτα, τα λαχανικά, τα ψάρια και τα δημητριακά ολικής αλέσεως, ενώ τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν μείωση του κινδύνου καρδιαγγειακής νόσου με μέτρια κατανάλωση αλκοόλ.
Θεραπευτικές τροποποιήσεις για ένα διαιτολόγιο υγιεινό για την καρδιά:
- Μείωση των κορεσμένων λιπαρών σε <7% της συνολικής ενέργειας
- Μείωση της κατανάλωσης trans λιπαρών οξέων
- Διατήρηση της πρόσληψης ωμέγα-3 λιπαρών οξέων
- Μείωση της προσλαμβανόμενης από την τροφή χοληστερόλης σε
- Αύξηση των διαλυτών φυτικών ινών, αν είναι δυνατό, σε 10 g/ημέρα
- Κατανάλωση τουλάχιστον 5 μερίδων φρούτων και λαχανικών καθημερινά
- Εξασφάλιση επαρκούς πρόσληψης φολικού οξέος (400-1000 mg/ ημέρα)
- Αποφυγή υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ. Όχι πάνω από 20-30 g/ημέρα (άντρες) ή 10-20 g/ημέρα (γυναίκες)
- Προσθήκη φυτικών στερολών/στανολών (2 g/ημέρα) σε περίπτωση αυξημένης LDL- χοληστερόλης
Πολλές μελέτες έχουν συμπεράνει ότι διατροφικές συνήθειες που είναι κοντά στο πρότυπο της μεσογειακής διατροφής εμφανίζουν καρδιοπροστατευτική δράση. Τέτοιου είδους διατροφικές συνήθειες δύναται να προλάβουν την εκδήλωση καρδιαγγειακής νόσου, ακόμη και εάν δεν επηρεάζουν πάντα δραστικά το λιπιδαιμικό προφίλ. Αυτό που μελετάται ακόμη είναι εάν οι καρδιοπροστατευτικές επιδράσεις οφείλονται στα μεμονωμένα συστατικά μιας διατροφής κοντά στη μεσογειακή ή είναι αποτέλεσμα συνολικής επίδρασης-συνεργηστικής δράσης, με την τελευταία να αποτελεί την πιθανότερη περίπτωση.
Κατευθυντήριες Οδηγίες της Διεθνούς Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης για την Πρόληψη των Καρδιακών Παθήσεων.
Επίδραση των συστατικών της διατροφής στην πρόληψη της καρδιαγγειακής νόσου
- ω-3 πολυακόρεστα λιπαρά, ψάρι: Αρκετές μεταναλύσεις έχουν δείξει δυνητική μείωση της συνολικής καρδιαγγειακής θνησιμότητας από την κατανάλωση ψαριών. Οι Ευρωπαϊκές οδηγίες αναφέρουν τη σημασία της κατανάλωσης ψαριών, τόσο για την πρωτογενή, όσο και για τη δευτερογενή πρόληψη των καρδιαγγειακών παθήσεων. Οι προτεινόμενοι μηχανισμοί σχετίζονται με τη δράση των ω-3 στη βελτίωση του λιπιδαιμικού προφίλ, τη μείωση της πίεσης, την αναστολή της φλεγμονής, την επίσχεση των οξειδωτικών διαδικασιών και την αντιθρομβωτική δράση.
- Μονοακόρεστα λιπαρά, ελαιόλαδο: Οι πρόσφατες οδηγίες αναφέρουν τη σημασία της αντικατάστασης των κορεσμένων λιπαρών με μονοακόρεστα και πολυακόρεστα για την πρωτογενή και τη δευτερογενή πρόληψη των καρδιαγγειακών.
- Φρούτα και λαχανικά: Μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες έχουν καταδείξει τη σημαντική επίδραση της κατανάλωσης φρούτων και λαχανικών στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων. Αυτή φαίνεται να οφείλεται στο χαμηλό θερμιδικό περιεχόμενο των φρούτων και των λαχανικών, στη μεγάλη περιεκτικότητα τους σε μικροθρεπτικά συστατικά και στην υψηλή αντιοξειδωτική τους δράση.
- Δημητριακά, φυτικές ίνες: Οι συστάσεις αναφέρουν ότι μια διατροφή που περιέχει περίπου 25-30g φυτικές ίνες την ημέρα, από διάφορες πηγές όπως τα δημητριακά ολικής αλέσεως, δύναται να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου. Οι μελετώμενοι μηχανισμοί δράσεις αφορούν τη μείωση του βάρους, της φλεγμονής και της οξείδωσης, την επίδραση στο μεταβολισμό της γλυκόζης και το λιπιδαιμικό προφίλ.
- Ξηροί καρποί και όσπρια: Η κατανάλωση ξηρών καρπών ως κύρια πηγή λίπους μαζί με το ελαιόλαδο φαίνεται ότι έχει καταλυτική επίδραση στη μείωση της καρδιαγγειακής θνησιμότητας. Εξίσου σημαντική επίδραση φαίνεται ότι έχει και η κατανάλωση οσπρίων, ως πολύ καλή πηγή μικροθρεπτικών, αντιοξειδωτικών και φυτικών ινών.
Αντώνιος Κουτελιδάκης,
Καθηγητής Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής, MSc, PhD
MedNutrition.gr [2]