«Γιατί μπήκα σε αυτό το δωμάτιο;», «πού άφησα τα κλειδιά μου;», «πώς τον λένε;». Μικρές στιγμές αφηρημάδας και ξεχάσματος είναι συχνές κατά την εγκυμοσύνη και συχνά περιγράφονται με τους όρους «mommy brain», «baby brain» ή «momnesia».
Τώρα, νέα έρευνα φωτίζει έναν πιθανό βιολογικό μηχανισμό πίσω από αυτές τις αλλαγές στη μνήμη. Οι ερευνητές εντόπισαν ένα συγκεκριμένο κύκλωμα του εγκεφάλου που φαίνεται να επηρεάζεται από τα πολύ υψηλά επίπεδα οιστρογόνων κατά την εγκυμοσύνη.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Science Bulletin, εξέτασε τον τρόπο με τον οποίο η παρατεταμένη έκθεση σε υψηλά επίπεδα οιστρογόνων επηρεάζει τη μνήμη.
Στα πειράματα με ποντίκια, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα υψηλά επίπεδα οιστρογόνων συνδέονταν με προσωρινές διαταραχές σε συγκεκριμένες λειτουργίες μνήμης, χωρίς να παρατηρούνται αντίστοιχες αλλαγές σε συμπεριφορές που σχετίζονται με τη διάθεση ή το κίνητρο.
Στο επίκεντρο βρέθηκε μια νευρωνική οδός που συνδέει τον πλάγιο υποθάλαμο με τον ιππόκαμπο, μια περιοχή του εγκεφάλου που παίζει καθοριστικό ρόλο στη μάθηση και τη μνήμη.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα υψηλά επίπεδα οιστρογόνων ενεργοποιούν περισσότερο συγκεκριμένους GABAεργικούς νευρώνες στον υποθάλαμο. Οι νευρώνες αυτοί συνδέονται με τον ιππόκαμπο και η αυξημένη δραστηριότητά τους επηρεάζει τη λειτουργία του κυκλώματος που σχετίζεται με τη μνήμη.
Ο ρόλος των υποδοχέων οιστρογόνων
Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα αφορά τους υποδοχείς οιστρογόνων.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι ο υποδοχέας estrogen receptor alpha (ERα) είναι ιδιαίτερα εκφρασμένος στους συγκεκριμένους GABAεργικούς νευρώνες του υποθαλάμου. Όταν οι ερευνητές παρενέβησαν πειραματικά στη σηματοδότηση των υποδοχέων αυτών, μπόρεσαν να περιορίσουν τη γνωστική δυσλειτουργία που είχε προκληθεί από τα υψηλά επίπεδα οιστρογόνων.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικά, όταν ανέστειλαν τη συγκεκριμένη νευρωνική οδό προς τον ιππόκαμπο, τα ποντίκια προστατεύθηκαν από τις διαταραχές μνήμης. Αντίθετα, όταν την ενεργοποίησαν τεχνητά, προκλήθηκαν προβλήματα μνήμης ακόμη και χωρίς υψηλά επίπεδα οιστρογόνων.
Επιβεβαιώθηκαν τα ευρήματα και σε γυναίκες;
Η έρευνα δεν περιορίστηκε στα ποντίκια. Οι επιστήμονες εξέτασαν επίσης γυναίκες σε διαφορετικά στάδια της εγκυμοσύνης και διαπίστωσαν ότι κατά την όψιμη εγκυμοσύνη συγκεκριμένες επιδόσεις σε τεστ μνήμης συνδέονταν με υψηλότερα επίπεδα κυκλοφορούντων οιστρογόνων, ακόμη και αφού οι ερευνητές έλαβαν υπόψη άλλους παράγοντες.
Ωστόσο, υπάρχει μια σημαντική διευκρίνιση: τα ανθρώπινα δεδομένα δείχνουν συσχέτιση και δεν αποδεικνύουν από μόνα τους ότι η αύξηση των οιστρογόνων προκαλεί τις αλλαγές στη μνήμη. Ο μηχανισμός που προτείνουν οι ερευνητές στηρίζεται κυρίως στα πειράματα στα ζώα.
Τι είναι τελικά το «mommy brain»;
Οι αλλαγές που περιγράφονται ως «mommy brain» δεν φαίνεται να σημαίνουν ότι μια έγκυος γυναίκα γίνεται συνολικά λιγότερο ικανή ή «λιγότερο έξυπνη».
Αντίθετα, τα ευρήματα δείχνουν ότι μπορεί να επηρεάζονται συγκεκριμένες λειτουργίες της μνήμης, ενώ άλλες γνωστικές ικανότητες παραμένουν ανεπηρέαστες. Οι ερευνητές χαρακτηρίζουν τις αλλαγές προσωρινές και σημειώνουν ότι συνήθως υποχωρούν μετά τον τοκετό.
Η αίσθηση ότι μια γυναίκα ξεχνά ευκολότερα ονόματα, λέξεις, αντικείμενα ή τον λόγο για τον οποίο μπήκε σε έναν χώρο, επομένως, δεν είναι απαραίτητα «στο μυαλό της». Η νέα μελέτη προσθέτει ένα ακόμη κομμάτι στο παζλ, δείχνοντας ότι οι μεγάλες ορμονικές αλλαγές της εγκυμοσύνης μπορούν να επηρεάσουν συγκεκριμένα εγκεφαλικά κυκλώματα που σχετίζονται με τη μνήμη.
Παράλληλα, η εγκυμοσύνη είναι μια περίοδος έντονης νευροπλαστικότητας και προσαρμογής του εγκεφάλου, με αλλαγές που δεν περιορίζονται στη μνήμη.