Μια σοβαρή προειδοποίηση για τους κινδύνους που μπορεί να κρύβει μια εξαιρετικά περιορισμένη διατροφή αποτελεί η περίπτωση ενός 17χρονου από την Αγγλία, ο οποίος υπέστη σημαντική απώλεια όρασης έπειτα από χρόνια ανεπαρκή πρόσληψη βασικών θρεπτικών συστατικών.
Παρότι η ιστορία έχει γίνει γνωστή ως περίπτωση «τύφλωσης από junk food», η πραγματική αιτία ήταν πολύ πιο σύνθετη. Ο έφηβος ακολουθούσε για πολλά χρόνια μια διατροφή με ελάχιστη ποικιλία τροφών, με αποτέλεσμα να εμφανίσει σοβαρές ελλείψεις βιταμινών και μετάλλων. Οι ελλείψεις αυτές προκάλεσαν διατροφική οπτική νευροπάθεια, μια σπάνια κατάσταση που μπορεί να προκαλέσει μόνιμη βλάβη στο οπτικό νεύρο.
Η διατροφή του αποτελούνταν από ελάχιστες τροφές
Η ιστορία του συγκεκριμένου εφήβου δημοσιεύθηκε το 2019 σε ιατρικό περιοδικό και παρουσιάζει με χαρακτηριστικό τρόπο τους κινδύνους που μπορεί να προκύψουν όταν ένα παιδί αποκλείει για μεγάλο χρονικό διάστημα ολόκληρες ομάδες τροφίμων.
Στα 14 χρόνια του επισκέφθηκε τον γιατρό του επειδή αισθανόταν έντονη κόπωση. Οι αιματολογικές εξετάσεις αποκάλυψαν μακροκυτταρική αναιμία και σημαντικά χαμηλά επίπεδα βιταμίνης Β12.
Οι γιατροί προχώρησαν σε θεραπεία με ενέσεις Β12 και του συνέστησαν να βελτιώσει τη διατροφή του.
Ωστόσο, η κατάσταση συνέχισε να εξελίσσεται.
Μέχρι την ηλικία των 15 ετών, ο έφηβος είχε αρχίσει να αντιμετωπίζει προβλήματα τόσο με την ακοή όσο και με την όρασή του. Η όρασή του παρουσίασε σταδιακή επιδείνωση και δύο χρόνια αργότερα, στα 17, οι ειδικές εξετάσεις έδειξαν σοβαρές διαταραχές.
Είχε μειωμένη οπτική οξύτητα και στα δύο μάτια, προβλήματα στο κεντρικό οπτικό πεδίο και δυσκολία στην αντίληψη των χρωμάτων.
Οι εξετάσεις αποκάλυψαν επίσης ότι εξακολουθούσε να έχει ανεπάρκεια βιταμίνης Β12, ενώ τα επίπεδα χαλκού, σεληνίου και βιταμίνης D ήταν επίσης χαμηλά.
Τότε έγινε γνωστό και ένα σημαντικό στοιχείο: από τα χρόνια του δημοτικού, ο έφηβος κατανάλωνε κυρίως τηγανητές πατάτες, πατατάκια, λευκό ψωμί, λουκάνικα και επεξεργασμένο ζαμπόν.
Ο λόγος δεν ήταν απλώς ότι προτιμούσε το πρόχειρο φαγητό. Αντιμετώπιζε δυσκολία στην ανοχή συγκεκριμένων υφών τροφίμων, γεγονός που είχε οδηγήσει σε εξαιρετικά περιορισμένο διαιτολόγιο.
Η διάγνωση που εξηγούσε την απώλεια όρασης
Οι γιατροί κατέληξαν στη διάγνωση διατροφικής οπτικής νευροπάθειας.
Πρόκειται για μια σπάνια κατάσταση κατά την οποία η παρατεταμένη έλλειψη συγκεκριμένων θρεπτικών συστατικών μπορεί να προκαλέσει βλάβη στο οπτικό νεύρο.
Το οπτικό νεύρο μεταφέρει τα οπτικά ερεθίσματα από τα μάτια στον εγκέφαλο και χρειάζεται επαρκή παροχή ενέργειας και θρεπτικών συστατικών για να λειτουργεί φυσιολογικά.
Ελλείψεις όπως αυτές της Β12, του φυλλικού οξέος, της θειαμίνης και του χαλκού έχουν συνδεθεί με διατροφική οπτική νευροπάθεια.
Στην περίπτωση του 17χρονου, οι γιατροί χορήγησαν συμπληρώματα και αντιμετώπισαν τις διατροφικές ελλείψεις. Η θεραπεία κατάφερε να σταματήσει την περαιτέρω επιδείνωση, όμως η βλάβη που είχε ήδη προκληθεί στο οπτικό νεύρο δεν αποκαταστάθηκε.
Δεν σημαίνει ότι το περιστασιακό junk food προκαλεί τύφλωση
Η συγκεκριμένη περίπτωση χρειάζεται να ερμηνεύεται σωστά.
Το γεγονός ότι ο έφηβος έτρωγε συχνά πρόχειρο φαγητό δεν σημαίνει ότι η περιστασιακή κατανάλωση πίτσας, πατατών ή burger μπορεί να οδηγήσει σε τύφλωση.
Το πρόβλημα ήταν ο συνδυασμός μιας πολύ περιορισμένης διατροφής για πολλά χρόνια και των σοβαρών διατροφικών ελλείψεων που αυτή προκάλεσε.
Η διατροφική οπτική νευροπάθεια είναι σπάνια. Η συγκεκριμένη ιστορία, ωστόσο, δείχνει πόσο σημαντική είναι η διατροφική ποικιλία κατά την παιδική και εφηβική ηλικία.
Το φυσιολογικό βάρος δεν σημαίνει απαραίτητα καλή διατροφή
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο της περίπτωσης είναι ότι ο έφηβος είχε φυσιολογικό σωματικό βάρος.
Αυτό δείχνει ότι το βάρος από μόνο του δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ένδειξη ότι ένα παιδί λαμβάνει όλα τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά.
Ένα παιδί μπορεί να καταναλώνει αρκετές θερμίδες ώστε να διατηρεί φυσιολογικό βάρος, αλλά παράλληλα να παρουσιάζει σημαντικές ελλείψεις σε βιταμίνες και μέταλλα επειδή τρώει πολύ περιορισμένη ποικιλία τροφίμων.
Με άλλα λόγια, υποσιτισμός δεν σημαίνει πάντα ότι ένα παιδί είναι αδύνατο.
Όταν ένα παιδί δέχεται ελάχιστες τροφές
Οι γιατροί εξέτασαν και την πιθανότητα η ιδιαίτερα περιορισμένη διατροφή του εφήβου να σχετίζεται με διαταραχή αποφευκτικής/περιοριστικής πρόσληψης τροφής (ARFID).
Η ARFID μπορεί να εκδηλώνεται ως έντονη αποφυγή τροφίμων εξαιτίας της υφής, της μυρωδιάς, της γεύσης ή άλλων αισθητηριακών χαρακτηριστικών τους.
Σε αντίθεση με άλλες διατροφικές διαταραχές, δεν έχει απαραίτητα ως βασικό χαρακτηριστικό την ανησυχία για το βάρος ή την εικόνα σώματος.
Όταν ένα παιδί για μεγάλο χρονικό διάστημα τρώει μόνο λίγες συγκεκριμένες τροφές, είναι σημαντικό οι γονείς να μην αντιμετωπίζουν το ζήτημα απλώς ως «ιδιοτροπία».
Η αξιολόγηση από παιδίατρο, διαιτολόγο ή άλλο κατάλληλο ειδικό μπορεί να βοηθήσει ώστε να εντοπιστούν έγκαιρα πιθανές διατροφικές ελλείψεις.
Η έγκαιρη αντιμετώπιση μπορεί να κάνει τη διαφορά
Η διατροφική οπτική νευροπάθεια μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να βελτιωθεί όταν οι διατροφικές ελλείψεις εντοπιστούν και διορθωθούν εγκαίρως.
Όταν όμως έχει ήδη προκληθεί σοβαρή και μόνιμη βλάβη στο οπτικό νεύρο, η αποκατάσταση μπορεί να μην είναι δυνατή.
Γι’ αυτό οι ανεξήγητες αλλαγές στην όραση, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν με μια πολύ περιορισμένη διατροφή, δεν πρέπει να αγνοούνται και χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση.
Το σημαντικό μήνυμα για τους γονείς
Η ιστορία του 17χρονου δεν αποτελεί μια προειδοποίηση κατά του fast food. Αποτελεί κυρίως μια υπενθύμιση για τη σημασία της ποικιλίας στη διατροφή των παιδιών.
Ένα παιδί που τρώει περιστασιακά πρόχειρο φαγητό δεν βρίσκεται αντιμέτωπο με αυτόν τον κίνδυνο. Διαφορετική είναι η περίπτωση ενός παιδιού που για χρόνια αποκλείει σχεδόν όλες τις ομάδες τροφίμων και τρέφεται από μια πολύ μικρή λίστα επιλογών.
Η έγκαιρη αναγνώριση τέτοιων διατροφικών περιορισμών μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη σοβαρών ελλείψεων και των επιπλοκών τους.
Το φυσιολογικό βάρος δεν εγγυάται ότι ένα παιδί τρέφεται σωστά. Η ποιότητα και η ποικιλία της διατροφής έχουν εξίσου μεγάλη σημασία.